Baturayoğlu Nilüfer YÖNEY
(İstanbul Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, İstanbul, Türkiye)
Ahmet ERSEN
(İstanbul Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, İstanbul, Türkiye)
Yıl: 2010Cilt: 9Sayı: 1ISSN: 1303-7005 / 1307-1645Sayfa Aralığı: 91 - 103Türkçe

97 1
Yüzyıl dönümünde İstanbul'da yapı dış cephelerinde kullanılan yapay taşların mimari değerlendirmesi
“Yapay taş” olarak tanımlanan malzeme, 19. yüzyıl sonu ve 20. yüzyıl başı mimarlığında özellikle dış cephelerde sıklıkla kullanılan, bağlayıcı, agrega ve diğer bazı katkılardan oluşan ve doğrudan yüzeylere uygulanan ya da kalıplara dökülerek hazırlandıktan sonra yüzeylere sabitlenen, bir kaplama ve bezeme malzemesi ve tekniğidir. 19. yüzyılda gerçekleşen Endüstri Devrimi’nin de etkisiyle standartlaşan ve serileşen mimarlık üretimi, gerektirdiği iş gücü ve süre nedeniyle maliyeti yüksek geleneksel sistemlerden uzaklaşarak, döneminin dinamikleşen sosyal, ekonomik ve kültürel yapısına uygun malzeme ve uygulama yöntemlerinin arayışına girer. Ortaya çıkan çözümlerden biri, pahalı ve yavaş geleneksel taş işçiliği yerine benzer görüntüye sahip, daha hızlı ve seri olarak üretilebilen yapay taş teknolojisidir. Bu araştırmanın amacı, sözü edilen dönemde yapı dış cephelerinde kullanılan yapay taşları mimarlık ve koruma bilimi açısından değerlendirmektir. Öncelikle malzemelerin gelişimi ve yaygın kullanıma girişine yönelik, mimari uygulama yöntemleri ve üslupları da kapsayan geniş bir kaynak taraması gerçekleştirilmiştir. Kullanımla ilgili incelemeler ise yapı dış cephelerinin mimari, malzeme ve uygulama niteliklerine odaklanmıştır. Arazi çalışması sonucu, döneminin özelliklerini yansıtan yapılar seçilerek, yapı dış cephelerinin mimari düzeni içinde yer alan farklı yapay taş uygulamalarından örnekler alınmıştır. Yapay taş başlığı altında farklı sıva teknikleri ile kabartma bezekli mimari elemanlar ele alınmaktadır. Benzer harç ve sıvalar için literatürde önerilen çalışma programları esas alınarak ilgili ulusal ve uluslararası standartlara uygun olarak gerçekleştirilen deneylerle, temelde hidrolik nitelik taşıyan harçlardan oluşan bu örneklerin fiziksel, hammadde ve mineralojik özellikleri belirlenmiştir.
Fen > Mühendislik > Mimarlık
DergiDiğerErişime Açık
  • Biscontin, G., Birelli, M.P. ve Zendri, E., (2002). Characterization of binders employed in the manufacture of Venetian Historical Mortars, Journal of Cultural Heritage, 3, 31-37.
  • Blocs et Murs en Béton – Pierre Artificielle et Décoration Élémentaire, (1930). Groupment Professionnel des Fabricants de Ciment Portland Artificiel de Belgique (G.P.C.), 7, Brüksel.
  • Böke, H., Akkurt, S., İpekoğlu, B. ve Uğurlu, E., (2006). Characteristics of brick used as aggregate in historic brick-lime mortars and plasters, Cement and Concrete Research, 36, 1115-1122.
  • Burn, R.S., (1871/2001). Masonry bricklaying and plastering: Theoretical and practical, İngiltere.
  • Callebaut, K., Elsen, J., Van Balen, K. ve Viaene, W., (2001). Nineteenth century hydraulic restoration mortars in the Saint Michael’s Church (Leuven, Belgium) Natural hydraulic lime or cement?, Cement and Concrete Research, 31, 397-403.
  • Cowper, A.D., (1927/2000). Lime and lime mortars, Donhead, İngiltere.
  • Decorated Renders around 1900 in Europe: Technological Studies and Principles of Conservation and Restoration, (1999). EU-Rendec, Viyana.
  • Eckel, E.C., (1912/2005). Cements, limes and plasters, Donhead, İngiltere.
  • Elsen, J., (2006). Microscopy of historic mortars – a review, Cement and Concrete Research, 36, 1416-1424.
  • Franzini, M., Leoni, L. ve Lezzerini, M., (2000). A procedure for determining the chemical composition of binder and aggregate in ancient mortars: its application to mortars from some medieval buildings in Pisa, Journal of Cultural Heritage, 1, 365-373.
  • Genestar, C., Pons, C. ve Mas, A., (2006). Analytical characterisation of ancient mortars from the archaeological roman city of Pollentia, Analytica Chimica Acta, 557, 373-379.
  • Güleç, A., (1992). Bazı tarihi anit harç ve sivalarinin incelenmesi, Doktora Tezi, İTÜ Fen Bilimleri Enstitüsü, İstanbul.
  • Güleç, A. ve Ersen, A., (1998). Characterization of ancient mortars, evaluation of the simple and sophisticated methods, Journal of Architectural Conservation, 1, 56-67.
  • Jedrzejevska, H., (1981). Ancient Mortars as criterion in analysis of old architecture, Mortars, Cements & Grouts in the Conservation of Historic Buildings, Roma, 311-329.
  • Lawrence, C.D., (2004). The constitution and specification of portland cements in Hewlett, P.C., eds, Lea’s Chemistry of Cement and Concrete, IV, 131-193.
  • Massazza, F., (2004). Pozzolana and pozzolanic cements, in Hewlett, P.C., eds, Lea’s Chemistry of Cement and Concrete, X, 471-635.
  • Middendorf, B., Hughes, J.J., Callebaut, K., Baronio, G. ve Papayianni, I., (2005). Investigative methods for the characterisation of hisoric mortars RILEM TC 167-COM, Materials and Structures 38 (Ekim), 761-769, 771-780.
  • Millar, W., (1897/2004). Plastering–plain and decorative, Donhead, İngiltere, (2. Basım).
  • Moropouolu, A., Polikreti, K., Bakolas, A. ve Michailidis, P., (2003). Correlation of physicochemical and mechanical properties of historical mortars and classification by multivariate statistics, Cement & Concrete Research, 33, 891-898.
  • Moropouolu, A., Bakolas, A. ve Anagnostopoulou, S., (2005). Composite materials in ancient structures, Cement & Concrete Composites, 27, 295- 300.
  • Odler, I., (2004). Hydration, setting and hardening of portland cement, in Hewlett, P.C., eds, Lea’s Chemistry of Cement and Concrete, VI, 241-297.
  • Pasley, C.W., (1838/1997). Observations on limes, Donhead, İngiltere.
  • Pecchioni, E., Malesani, P., Bellucci, B. ve Fratini, F., (2005). Artificial stones in Florence Historical Palaces between the XIX and XX centuries, Journal of Cultural Heritage, 6, 227-233.
  • Raymond, A.M., (1908). Notes pratiques et résumés sur l’Art du constructeur en Turquie, Della Rocca, İskenderiye.
  • RILEM TC 167-COM COM C1, (2001). RILEM Technical Committee, Assessment of mix proportions in historical mortars using quantitative optical microscopy, Materials and Structures, 34, 387-388.
  • Sabbioni, C., Zappia, G., Riontino, C., Blanco- Varela, M.T., Aguilera, J., Puertas, F., Van Balen, K. ve Toumbakari, E.E., (2001). Atmospheric deterioration of ancient and modern hydraulic mortars, Atmospheric Environment, 35, 539-548.
  • Sickles, L.B., (1981). Organics vs. synthetics: Their use as additives in mortars, Mortars, Cements & Grouts in the Conservation of Historic Buildings, Roma, 25-52.
  • Teutonico, J.M., (1988). A laboratory manual for architectural conservators, ICCROM, Roma.
  • TS EN 1936, (2001). Doğal taşlar, deney metotları, gerçek yoğunluk, görünür yoğunluk, toplam ve açık gözeneklilik, Türk Standartları Enstitüsü, Ankara.
  • TS EN 12407, (2002). Doğal taşlar, deney metotları, petrografik inceleme, Türk Standartları Enstitüsü, Ankara.
  • TS EN 12620, (2003). Beton agregaları, Türk Standartları Enstitüsü, Ankara.
  • Tunçoku, S.S., (2001). Characteriztion of masonry mortars used in some Anatolian Seljuk Monu ments in Konya, Beyşehir and Akşehir, Doktora Tezi, ODTÜ, Fen Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
  • Tunçoku, S.S. ve Caner-Saltık, E.N., (2006). Opal-a rich additives used in ancient lime mortars, Cement and Concrete Research, 36, 1886-1893.
  • Verrall, W., (2000). The modern plasterer, Donhead, İngiltere.
  • Vicat, L.J., (1837/1997). Mortars and cements, Smith, J.M., çev, Donhead, İngiltere.
  • Vitruvius, M.P., (1990). Mimarlık üzerine on kitap, Güven, S., çev, Şevki Vanlı Mimarlık Vakfı Yay., Ankara.
  • Cassar, J.A. ve de Angelis, R., (2000). Glossary: materials used in 19th and 20th century plaster architecture, http://www.plasterarc.net/essay /essay/ Cassarindex.html

TÜBİTAK ULAKBİM Ulusal Akademik Ağ ve Bilgi Merkezi Cahit Arf Bilgi Merkezi © 2019 Tüm Hakları Saklıdır.