Salim KOCA
(Gazi Üniversitesi, Edebiyat Fakültesi, Ankara, Türkiye)
Yıl: 2012Cilt: 0Sayı: 11ISSN: 1307-914X / 1307-914XSayfa Aralığı: 11 - 38Türkçe

289 0
Dinî inançların ve düşüncelerin politik amaçlarda kullanılmasına dair Selçuklu devrinden ibret verici bir örnek: Babaîler Ayaklanması
Eski Türk devletlerinde, hanedan üyeleri arasında zaman zaman iktidarı değiştirme teşebbüsleri olmuş ve bu teşebbüslerden bazıları da amacına ulaşmıştır (Meselâ Hunlarda Mete (Boğatır) babası Tuman’ı (M.Ö: 209), Göktürklerde Bilge Kağan İnel Kağanı (716), Uygurlarda Tun Baga Tarkan üvey babası Böğü Kağanı (779), Büyük Selçuklu Devletinde Alp Arslan kardeşi Süleyman’ı (1063), Türkiye Selçuklularında II. Süleymanşâh kardeşi I. Gıyâseddîn Keyhüsrev’i (1196), Gıyâseddîn Keyhüsrev yeğeni III. Kılıç Arslan’ı (1205), Osmanlılarda da Yavuz Selim babası II. Bayezid’i (1512) tahtan indirerek hükümdar olmuştur). Türk devlet anlayışına göre, bu teşebbüsler, genellikle hanedan üyelerinin hakkı ve hukuku içinde değerlendirildiği için meşru ve normal birer olay olarak kabul edilmiştir. Fakat Türkiye Selçuklu Devletinin on ikinci hükümdarı olan II. Gıyâseddîn Keyhüsrev’in saltanatı zamanında (1237-1246), Türk devlet anlayışına aykırı olarak, hanedan üyeleri dışında farklı iki kişi tarafından Selçuklu iktidarını değiştirme teşebbüsünde bulunulmuştur. Bu teşebbüslerden biri, devlet teşkilâtının içinde bulunan Emîr Sadeddîn Köpek tarafından, diğeri de halkın içinden çıkan Baba İlyas Horasanî tarafından yapılmıştır. Bunlardan Sadeddîn Köpek, teşebbüsünü “hanedan üyesi olma” gibi sahte bir iddiaya dayandırırken, Baba İlyas Horasanî de “peygamberlik” gibi yine sahte bir iddia ve gerekçeyle ortaya çıkmıştır. Her ikisinin teşebbüsü amaçlarına ulaşmak üzere iken başarısızlığa uğratılmışsa da, bu olaylar devlet ve toplum hayatında etkisini asırlarca sürdürecek olan maddî ve manevî bir tahribata yol açmıştır.
Sosyal > Tarih
DergiAraştırma MakalesiErişime Açık
  • AŞIKPAŞAOĞLU, (1970); Aşıkpaşaoğlu Tarihi, haz. Nihal Atsız, İstanbul.
  • CENABİ MUSTAFA EFENDİ, (1994); "el-'Aylemü'z-Zâhir", HANGİ ÜNİ? henüz basılmamış yüksek lisans tezi, haz. M. Kesik, İstanbul.
  • EBU'L-FEREC, (1950); Ebû'l-Ferec Tarihi, c. II, (Çev.: Ömer Rıza Doğrul), Ankara.
  • ELVAN ÇELEBİ, (1995); Menâkıbü'l-Kudsiyye, yay. İ. E. A. Erünsal-A. Y. Ocak, Ankara.
  • HOFFER, Eric, (1980); Kesin İnançlılar, (Çev.: Erkil Günur), 1980 İstanbul.
  • İBN BİBİ, (1956, 1996); el-Evâmîrü'l-'Alâ'iyye fî'l-Umûri'l-'Alâ'iyye, tıpkı basım, (Çev.: M. Öztürk), I, II, Ankara.
  • İBNÜ'L-ESİR, (1979, 1982, 1986, 1987); el-Kâmil fî't-Târîh, IX, X, yay. C. J. Tornberg, Beyrut, (Çev.: A. Özaydın), İstanbul.
  • KAFESOĞLU, İbrahim, (1977); Türk Millî Kültürü, Ankara.
  • KAPLAN, Mehmet, (1985); Türk Edebiyatı Üzerine Araştırmalar, 3: Tip Tahlilleri, İstanbul.
  • KOCA, Salim (2011); Selçuklu Devri Türk Tarihinin Temel Meseleleri, Ankara.
  • KOCA, Salim, (2003); Türkiye Selçukluları Tarihi C. II, (Malazgirt'ten Miryokefalon'a), Çorum.
  • KÖYMEN, Mehmet Altay, (1963); Selçuklu Devri Türk Tarihi, Ankara
  • OCAK, Ahmet Yaşar, (2009); Babaîler İsyanı, 4. baskı, İstanbul.
  • SIBT İBNÜ'L-CEVZİ, (1998); Mir'âtü'z-Zaman, yay. A. Sevim, Ankara.
  • SİMON De Saint Quentin, (2006); Bir Keşiş'in Anılarında Tatarlar ve Anadolu, (Çev.: Erendiz Özbayoğlu), Antalya.

TÜBİTAK ULAKBİM Ulusal Akademik Ağ ve Bilgi Merkezi Cahit Arf Bilgi Merkezi © 2019 Tüm Hakları Saklıdır.