FATMA İNCE
(Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi, Fen Edebiyat Fakültesi, Tarih Bölümü, Rize, Türkiye)
Yıl: 2016Cilt: 5Sayı: 1ISSN: 2147-0146 / 2147-0146Sayfa Aralığı: 488 - 514Türkçe

277 0
SELÇUKLU-ERMENİ İLİŞKİLERİNDE MİLLET-İ SADIKA'NIN İZLERİ
VII. yüzyıl sonlarından itibaren Anadolu, Bizans hâkimiyetinden çıkarak önce Emevilerin onlardan sonra ise X. yüzyılın sonlarına kadar Abbasîlerin elinde kalmıştır. X. yüzyıldan itibaren ise Anadolunun tamamına Bizans yeniden hâkim olmuştur. Bizans İmparatoru II. Vasil, hayatının son yıllarında Kafkaslarda faaliyet göstermiştir. Ermeni Bağratuni hanedanından I. Gagikin ölümünden sonra bu bölgede karışıklıklar çıkmış ve bu da Bizans İmparatoruna başarılı bir müdahale fırsatı vermiştir. Gürcistanın bir kısmı gibi Van Bölgesi de Bizans İmparatorluğuna dâhil olmuş, Ermeni Ani Hanedanlığı ise Ionnes Symbatın ölümüne kadar Ermenilerin elinde kalmış, onun ölümünden sonra ise Bizans İmparatorluğuna katılmıştır. Bizans imparatorları, Ermenilerin yaşadıkları yerleri almakla kalmamış aynı zamanda Ermeni Tarihçi Urfalı Mateosun da belirttiği gibi “Ermeni milletinin kumandanlarını kendi ev ve eyaletlerinden çıkartıp götürmüşlerdi.” Uzun zaman boyunca Bizans hâkimiyeti altında kalan Ermeniler, hiçbir zaman özgürce hareket edememişlerdir. Bu durum Ermeni Tarihçi Urfalı Mateos tarafından da birçok kez dile getirilmiştir. Türkler 1047-1048 yılından itibaren Anadoluya akınlara başlamışlardır. Bu akınların güzergâhlarından birisi de Ermenilerin yaşadıkları Van Gölü bölgesidir. Azerbaycan genel valiliğine atanan İbrahim Yinal, Tuğrul Beyden aldığı buyruk üzerine Kutalmış ile birlikte harekete geçerek 1048 tarihinde Pasin Ovasında Liparit, Aaron ve Katakalon kumandasındaki Bizans ordusunu bozguna uğratmıştır. Ölen Bizans İmparatoru Konstantin Dukasın yerine geçen VI. Romanos Diogenes, Türklere karşı yeni bir ordu hazırlamıştır ki bu ordunun içerisinde Ermeniler de bulunmaktadır. Ancak Ermeniler, Bizansın kendilerine karşı uyguladıkları muameleden rahatsızlık duydukları için Malazgirt Savaşında savaş alanını terk etmişlerdir. Anadolunun Selçuklular tarafından fethiyle birlikte Ermeniler de Türk idaresi altına girmişlerdir. Özellikle dinî açıdan Bizansın baskısı altında bulunan Ermeniler bundan sonraki süreçte de kendi çıkarları için zaman zaman Türklerin Bizans ile olan ilişkilerinde Türklerin yanında yer almışlardır. Bu durum bugün veya 1915de yaşananların aksine Türk - Ermeni ilişkilerinin tarihi süreçte düşmanca ve olumsuz olmadığının belirtileridir. Osmanlı Devleti bu milletle o kadar iç içe yaşamıştır ki onu “Millet-i Sadıka” olarak isimlendirmiştir. Biz de bu makalemizde Osmanlı Devletinin “Millet-i Sadıka” olarak onure ettiği Ermenilerin Türklerle olan bu olumlu ilişkisinin Selçuklular devrindeki izlerini ortaya koymaya çalışacağız.
Sosyal > Arkeoloji
Sosyal > Sanat
Sosyal > Kültürel Çalışmalar
Sosyal > Tarih
Sosyal > Din Bilimi
DergiAraştırma MakalesiErişime Açık
  • ABU’L FARAC. (1987). Abu’l Farac Tarihi, Çev. Ö. R. Doğrul, Ankara: TTK. AKNERLİ, G. (1954). Moğol Tarihi, Çev. Hrant D. Andresyan, İstanbul, s.2. AKŞİT, O. (1970). Roma İmparatorluk Tarihi (M.S. 193-395), İstanbul: İÜEF Yayınları. AKTOK KAŞGARLI, M. (1990). Kilikya Tabii Ermeni Baronluğu Tarihi, Ankara: Köksav Yayınları. ANNA, C. (1967). The Alexiad, İng. Ter. Elizabeth A.S. Dawas, London, s.153. ARİSTAKİS, (1983). Ermeniyin Beyne al Bizansthiyin V’al-Atrak al Salçıkıye, Tahkikli Yayınlayan: Necip Faiz, İskenderiye. AYAN, E. (2007). “Ermeni Haçlı İşbirlikleri”, Ermeni Araştırmaları, (26), Ankara: EAE Yayınları, s.49 - 71. CANARD, M. (1965). “Arminya”, Encylapodia of Islam, C.I, London, s.34-40. CARNOTENSİS, F. (2009). Kutsal Toprakları Kurtarmak Kudüs Seferi, Çev. İlcan Bihter Barlas, İstanbul: IQ Kültür Sanat Yayıncılık COWDREY, H. E. J. (1998). Papa Gregory VII 1073-1085, New York: Clarendon Press Oxford. DABAĞYAN, L. P. (2004). Türkiye Ermenileri Tarihi, İstanbul: IQ Kültür Sanat Yayıncılık DEMİRKENT, I. (2002). “Haçlı Seferleri ve Türkler”, Türkler Ansiklopedisi, C.VI, Ankara: Yeni Türkiye Yayınları, s.651-668. ------------------- (1996). “Haçlılar”, DİA, C.XVI, İstanbul: Diyanet Vakfı Yayınları, s.525-546. ------------------- (2007). Haçlı Seferleri Tarihi, İstanbul: Dünya Kitapları. DEVECİ, Y. (2004). “Bir Başka Açıdan Ermeniler’de Din”, Ermeni Araştırmaları, 6, (14-15), Ankara: EAE Yayınları, s.115-130. EL FETH B. ALİ BUNDARİ, (1999). Zubdat Al Nuşra ve Nuhbat Al Usra, Çev. K. Burslan, Ankara: TTK. ENER, K. (1964). Tarih Boyunca Adana Ovası’na Bir Bakış, İstanbul: Kayı Yayınevi. ERCAN, Y. (2001). “Ermeniler ve Ermeni Sorunu”, Yeni Türkiye: Ermeni Sorunu Özel Sayısı, C. I, S.37, s.36-52. ERER, R. (2002). Türklere Karşı Haçlı Seferleri, İstanbul: Kaktüs Yayınları. ERSAN, M. (2007). Selçuklular Zamanında Anadolu’da Ermeniler, Ankara: TTK Yayınları. FORCE, J. H. (1991). “Armenians and the First Crusade”, Journal of the Medieaval History (17), s.13-22. FRAZEE, C. A. (1976). The Christian church in Cilician Armenia:Its relations with Rome and Constantinople to 1198, Church History, 45 (2), Cambridge University History, England GENEL KURMAY BAŞKANLIĞI, (1989). Geçmişten Bugüne Türk-Ermeni İlişkileri, Ankara: Genel Kurmay Askeri Tarih ve Stratejik Etüt Başkanlığı Yayınları. GHAZARİAN, J. G. (2000). The Armenian Kingdom in Clicia During the Crusades, The Integration of Cilician Armenians with the Latins 1080-1393, Curzon Press, Richmand GORDLEVSKİ, V. (1988). Anadolu Selçuklu Devleti, Çev. Azer Yaran, Ankara: Onur Yayınları. GÖKTAŞ, L. (1996). “Katolik Kilisesi’nin Ekümenik Konsil Metinlerinde Haçlı Seferleri”, USES, Diyarbakır, s.83-95. GÖYÜNÇ, N. (2005). Türkler ve Ermeniler, Ankara: Yeni Türkiye Yayınları. HANİGMAN, E. (1969). Bizans Devleti’nin Doğu Sınırı, Çev. Fikret Işıltan, İstanbul: İstanbul Üniversitesi Yayınları. IŞIK, İ. (2000). Birlikte Olduğumuz Halklar, İstanbul: Sorun Yayınları. İBNܒL AZİMİ, (2006). Azimi Tarihi (Selçuklular Dönemiyle İlgili Bölümler), Çev. Ali Sevim, Ankara: TTK. İBNܒL ESİR, (1987). El-Kâmil Fi’t Tarih, Çev. A. Özaydın, C.IX, İstanbul. İŞHANYAN, R. (2006). Başlangıcından II. Yüzyıla Kadar Ermenilerin Tarihi, Çev. Sarkis Seropyan, İstanbul: Belge Yayınları. JAMLEY, C. J. “Philaretos Armenian Bandit or Byzantine General?” KAFESOĞLU, İ. (1953). Sultan Melikşah Devrinde Büyük Selçuklu İmparatorluğu, İstanbul: Ötüken Neşriyat. KARAMAN, H. (1981). Mukayeseli İslam Hukuku, C.II, İstanbul: Nesil Yayınları. KEROVPYAN, K. (2001). Ermeni Halkının Doğuşuna Bilimsel Yaklaşım, Çev. Sarkis Seropyan, İstanbul: Aras Yayınları. KOÇAŞ, S. (1990). Tarihte Ermeniler ve Türk-Ermeni İlişkileri, İstanbul: Kastaş Yayınları. KODAMAN, B. (2001). “Ermeni Meselesi Tarihi ve Siyasi Bir Değerlendirme”, Yeni Türkiye Ermeni Meselesi Özel Sayısı, C.I, S.37, s.200-212. KOTAN, N. (1974). Türk ve İslam Alemine Karşı Haçlı Seferleri, Adana: Kemal Matbaası. KÖYMEN, M. A. (1972). Tuğrul Bey ve Zamanı, İstanbul: MEB Yayınları. MORİSSON, C. (2005). Haçlılar, Ankara: Dost Yayınları. MOSES, K. (1980). History of Armenians, Translation: Robert W. Thomson, Londın. MUHAMMED B. ALİ B. SÜLEYMAN B. ER-RAVENDİ, (1960). Râhat’üs-Sudûr ve Âyet’üs- Sürûr, Çev. Ahmet Ateş, C.I, Ankara: TTK. MUHAMMED FARUK EN-NEBHAR, (1980). İslam Anayasa ve İdare Hukuku Genel Esasları, Çev. Servet Armağan, İstanbul: Sönmez Neşriyat. ONUR, H. (1999). Miilet-i Sadıka’dan Hayk’ın Çocuklarına Ermeniler, İstanbul: Kitabevi Yayınları. OSTROGOSKY, G. (1999). Bizans Devleti Tarihi, Çev. Fikret Işıltan, Ankara: TTK. POLAT, İ. E. (2007). Haçlılara Kılıç ve Kalem Çekenler, İstanbul: Vadi Yayınları. RUNCIMAN, S. (1990). Haçlı Seferleri Tarihi, C.I, Çev. Fikret Işıltan, Ankara: TTK. RYAN, J. D. (2001). “Armenia Between East and West in the Era of the Crusades”, Tolerance and Intolerance: Social Conflict in the Age of the Crusades, Ed. Michael Garvers and James M. Dowell, New York: Syrocuse University Press, s.55-65. SARAY, M. (2005). Ermenistan ve Türk-Ermeni İlişkileri, Ankara: Atatürk Araştırma Merkezi Yayınları. SERTEL, S. (2006). XII. ve XIII. Yüzyıllarda Türk-Ermeni İlişkileri, (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Elazığ. SEVİM, A. (2002). Genel Çizgileriyle Selçuklu-Ermeni İlişkileri, Ankara ------------- (1983). Suriye ve Filistin Selçukluları, Ankara: TTK Yayınları. SMBAT, Smbat Vekayinamesi, TTK Kütüphanesinde Gayrı Matbu Nüsha. ŞEKER, M. (1985). Fetihlerle Anadolu’nun Türkleşmesi ve İslamlaşması, Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları. TELLİOĞLU, İ. (2015). Türk-Ermeni İlişkileri ve 1915 Olayları, Trabzon: Türk Ocakları Yayınları. TURAN, O. (1999). Selçuklular Tarihi ve Türk-İslam Medeniyeti, İstanbul: Boğaziçi Yayınları. ----------------- (2010). Selçuklular Zamanında Türkiye, İstanbul: Ötüken Neşriyat. ----------------- (2003). Türk Cihan Hâkimiyeti Mefkûresi Tarihi, İstanbul: Ötüken Neşriyat. URAL, G. (1998). Tarihin Işığında Ermeni Dosyası, İstanbul: Kamer Yayınları. URAS, E. (1987). Tarihte Ermeniler ve Ermeni Meselesi, İstanbul: Belge Yayınları. URFALI MATEOS, (1984). Urfalı Mateos Vekayinamesi, Çev. H. Andresyan, Ankara: TTK. USTA, A. (2008). Çıkarların Gölgesinde Haçlı Seferleri, İstanbul: Yeditepe Yayınları. VARTABEL, V. (1937). “Türk Fütuhatı Tarihi (889-1262)”, Tarih Semineri Dergisi, ½, Türkçe, ter. Hrant D. Andresyan, İstanbul, s.183.

TÜBİTAK ULAKBİM Ulusal Akademik Ağ ve Bilgi Merkezi Cahit Arf Bilgi Merkezi © 2019 Tüm Hakları Saklıdır.