THE SUBLIME AND THE CREATION OF IDENTITY IN MINOR LITERATURE IN A COMPARISON OF “THE OLD MAN AND THE SEA” AND “THE PREY”

Yıl: 2017 Cilt: 23 Sayı: 90 Sayfa Aralığı: 215 - 229 Metin Dili: Türkçe İndeks Tarihi: 29-07-2022

THE SUBLIME AND THE CREATION OF IDENTITY IN MINOR LITERATURE IN A COMPARISON OF “THE OLD MAN AND THE SEA” AND “THE PREY”

Öz:
Buzdağı Teorisi'nin öncüsü Ernest Hemingway'in, intiharından 10 sene önce yazdığı, 1952'de yayımlanan İhtiyar Adam ve Deniz adlı romanı yazarın önde gelen yapıtlarından biridir. Roman, 84 gündür balık yakalayamayan Kübalı ihtiyar balıkçı Santiogo'nun 85. günde yakaladığı kılıç balığını zorlu bir mücadele sonunda sandalının yanına bağlamasını ve balığı evine götürürken balığın köpek balıkları tarafından zalimce yenmesini anlatır. Yine balık - balıkçı - deniz ilişkisi üzerinden kurgusunu oluşturan Bilge Karasu'nun Avından El Alan adlı metni ise 1980'de yayımlanan Göçmüş Kediler Bahçesi adlı kitabındaki 12 öyküden/masaldan biridir. Metin, birbirini tamamlayan üç farklı anlatı üzerinden örülür. Balıkçının tuttuğu bir balığın, kolunu kapması ile başlayan hikâye boyunca balık - balıkçı ilişkisinin tam olarak adı konulamasa da bu ilişkide algı sınırlarımızın çok üstünde olan bir hal, tam bir aşkınlık hali, söz konusudur. Çift katmanlı bir analiz öneren bu çalışmada, öncelikle, 20. yüzyılın önde gelen iki farklı yazarı olan Ernest Hemingway ve Bilge Karasu'nun benzer konulu İhtiyar Adam ve Deniz ve Avından El Alan yapıtlarındaki av - avcı - deniz ilişkisi Kant'ın 'Yüce' hissine başvurarak karşılaştırılacaktır. Bu çalışma aynı zamanda, karşılaştırmalı edebiyat örneklerini kullanarak Kant'ın 'Yüce' hissini açıklığa kavuşturmayı hedeflemektedir. Analizin ikinci aşamasında, benzer kurgulu iki yapıt, yapıtlardaki kimlik oluşumu ve farklı 'Yüce' hislerini tarifte majör edebiyat ve minör edebiyat ayrımı üzerinden değerlendirildiğinde Avından El Alan öyküsünün minör edebiyata dâhil edilmesi uygun olacaktır. Türsel olarak bir aidiyete yaslanan İhtiyar Adam ve Deniz romanında imgenin yer değiştirmesi ve bu imgenin adlandırılması çabası içinde yapıtın türünün okur tarafından yeniden sorgulanması söz konusu değildir. İhtiyar Adam ve Deniz anlatılacaktır okura, roman sınırları elverdiğince. Karasu'nun yapıtı içinse, öncelikle türsel özellikleri ile düşünüldüğünde, minör edebiyatın temel özelliklerini yansıttığı söylenebilir. Ancak, belirtmek gerekir ki, edebi özellikleri gözetilerek iki yapıtın detaylı bir karşılaştırılmasının yapılması başka bir çalışmanın konusu olup bu çalışmadaki tartışmanın kapsamının ötesindedir. Diğer bir deyişle, bu çalışmanınikinci aşamasında minör edebiyattaki kimlik oluşumuyla ilişkisi açısından sadece özet olarak karşılaştırmalı 'Yüce' analizi yapılacaktır. Ayrıca vurgulamak gerekir ki, bu çalışma, 'Yüce' hissini yorumlamanın muhtelif yöntemlerinden sadece biridir. İhtiyar Adam ve Deniz'de işlenen sevgiyi, balık - balıkçı üzerinden özne - nesne ikiliğinin ortadan kalkmaya yaklaştığı bir durum olarak düşünürsek ve bu durumu sevgide hayal gücünün sınırlarının aşılması, algılarımızın yetersiz kalması; aşkın hale yaklaşmadan ötürü 'Dinamik Yüce'ye yakınlık içerisinde değerlendirirsek, romanda balıkçının ontolojik olarak varoluşunu sorgulaması ile 'Dinamik Yüce' arasındaki gelgitler göze çarpar. Avından El Alan'da özne - nesne ikiliği üzerinden balık - balıkçıyı düşünecek olursak, ilk başta balığın balıkçının nesnesi olması söz konusuyken çok kısa sürede bu durum tek bir özne olma durumuna gider. İhtiyar Adam ve Deniz'de balıkçının balığa duyduğu sevginin zaman zaman 'Dinamik Yüce' özelliğine yakınlığı - sadece yakınlığı - vurgulansa da, Avından El Alan öyküsünde balıkçı ve orfinoz bir olup canavara dönüştüğü andan itibaren süregelen bir aşk ve aşkınlık durumu ve "aşk"ın vücut bulduğu yaratığın algı sınırlarımızın kapasitesini aşması tam olarak 'Dinamik Yüce' özelliklerini yansıtır gibi gözükmektedir. İhtiyar Adam ve Deniz'de sadece balıkçı Santiago'nun denizi ve balığı 'Matematik Yüce' ve 'Dinamik Yüce' olarak tasavvuru, ihtiyar balıkçının bilinç akışı üzerinden okura yansıtılırken, Avından El Alan'da anlatının geldiği yer denizin 'Matematik Yüce' olarak okunması olanağını bize açar. Anlatı, sonrasında, balık ile balıkçının oluşturduğu yaratıkla, okurun - hayal gücüne sıkışarak, yeni bir algı yaratması ile - kendi 'Dinamik Yüce'sini bulmasına imkân sağlar. Santiago, Gulf Stream'de kılıç balığı avlamaktadır. Avından El Alan öyküsünde ise deniz, Gulf Stream akıntısı gibi adı ve belli özellikleri sürekli vurgulanan bir deniz değildir; sadece denizdir. Hep 'Matematik Yüce' olan bu denizin İhtiyar Adam ve Deniz romanındaki gibi sürekli belli özelliklerle sınırlandırılmaması da kişiliğinin/kimliğinin devinimli yapısını olanaklı kılar. Bu da, yine majör edebiyatın sınırlandırıcı yapısını kırmaya yönelik bir olanak sunar.
Anahtar Kelime:

Konular: Antropoloji

YÜCE HİSSİ VE MİNÖR EDEBİYATTA KİMLİK OLUŞUMU ÜZERİNDEN “İHTİYAR ADAM VE DENİZ” İLE “AVINDAN EL ALAN” YAPITLARININ KARŞILAŞTIRILMASI

Öz:
Buzdağı Teorisi’nin öncüsü Ernest Hemingway’in, intiharından 10 sene önce yazdığı,1952’de yayımlanan İhtiyar Adam ve Deniz adlı romanı yazarın önde gelen yapıtlarındanbiridir. Roman, 84 gündür balık yakalayamayan Kübalı ihtiyar balıkçı Santiogo’nun 85.günde yakaladığı kılıç balığını zorlu bir mücadele sonunda sandalının yanına bağlamasınıve balığı evine götürürken balığın köpek balıkları tarafından zalimce yenmesini anlatır. Yinebalık – balıkçı – deniz ilişkisi üzerinden kurgusunu oluşturan Bilge Karasu’nun AvındanEl Alan adlı metni ise 1980’de yayımlanan Göçmüş Kediler Bahçesi adlı kitabındaki 12öyküden/masaldan biridir. Metin, birbirini tamamlayan üç farklı anlatı üzerinden örülür.Balıkçının tuttuğu bir balığın, kolunu kapması ile başlayan hikâye boyunca balık – balıkçıilişkisinin tam olarak adı konulamasa da bu ilişkide algı sınırlarımızın çok üstünde olan birhal, tam bir aşkınlık hali, söz konusudur.Çift katmanlı bir analiz öneren bu çalışmada, öncelikle, 20. yüzyılın önde geleniki farklı yazarı olan Ernest Hemingway ve Bilge Karasu’nun benzer konulu İhtiyar Adamve Deniz ve Avından El Alan yapıtlarındaki av – avcı – deniz ilişkisi Kant’ın ‘Yüce’ hissinebaşvurarak karşılaştırılacaktır. Bu çalışma aynı zamanda, karşılaştırmalı edebiyat örneklerinikullanarak Kant’ın ‘Yüce’ hissini açıklığa kavuşturmayı hedeflemektedir.Analizin ikinci aşamasında, benzer kurgulu iki yapıt, yapıtlardaki kimlik oluşumu ve farklı‘Yüce’ hislerini tarifte majör edebiyat ve minör edebiyat ayrımı üzerinden değerlendirildiğindeAvından El Alan öyküsünün minör edebiyata dâhil edilmesi uygun olacaktır. Türsel olarakbir aidiyete yaslanan İhtiyar Adam ve Deniz romanında imgenin yer değiştirmesi ve buimgenin adlandırılması çabası içinde yapıtın türünün okur tarafından yeniden sorgulanmasısöz konusu değildir. İhtiyar Adam ve Deniz anlatılacaktır okura, roman sınırları elverdiğince.Karasu’nun yapıtı içinse, öncelikle türsel özellikleri ile düşünüldüğünde, minör edebiyatıntemel özelliklerini yansıttığı söylenebilir. Ancak, belirtmek gerekir ki, edebi özelliklerigözetilerek iki yapıtın detaylı bir karşılaştırılmasının yapılması başka bir çalışmanın konusuolup bu çalışmadaki tartışmanın kapsamının ötesindedir. Diğer bir deyişle, bu çalışmanınikinci aşamasında minör edebiyattaki kimlik oluşumuyla ilişkisi açısından sadece özet olarakkarşılaştırmalı ‘Yüce’ analizi yapılacaktır. Ayrıca vurgulamak gerekir ki, bu çalışma, ‘Yüce’hissini yorumlamanın muhtelif yöntemlerinden sadece biridir.İhtiyar Adam ve Deniz’de işlenen sevgiyi, balık – balıkçı üzerinden özne – nesneikiliğinin ortadan kalkmaya yaklaştığı bir durum olarak düşünürsek ve bu durumu sevgidehayal gücünün sınırlarının aşılması, algılarımızın yetersiz kalması; aşkın hale yaklaşmadanötürü ‘Dinamik Yüce’ye yakınlık içerisinde değerlendirirsek, romanda balıkçının ontolojikolarak varoluşunu sorgulaması ile ‘Dinamik Yüce’ arasındaki gelgitler göze çarpar.Avından El Alan’da özne – nesne ikiliği üzerinden balık – balıkçıyı düşünecek olursak,ilk başta balığın balıkçının nesnesi olması söz konusuyken çok kısa sürede bu durum tek birözne olma durumuna gider. İhtiyar Adam ve Deniz’de balıkçının balığa duyduğu sevgininzaman zaman ‘Dinamik Yüce’ özelliğine yakınlığı – sadece yakınlığı - vurgulansa da,Avından El Alan öyküsünde balıkçı ve orfinoz bir olup canavara dönüştüğü andan itibarensüregelen bir aşk ve aşkınlık durumu ve “aşk”ın vücut bulduğu yaratığın algı sınırlarımızınkapasitesini aşması tam olarak ‘Dinamik Yüce’ özelliklerini yansıtır gibi gözükmektedir.İhtiyar Adam ve Deniz’de sadece balıkçı Santiago’nun denizi ve balığı ‘MatematikYüce’ ve ‘Dinamik Yüce’ olarak tasavvuru, ihtiyar balıkçının bilinç akışı üzerinden okurayansıtılırken, Avından El Alan’da anlatının geldiği yer denizin ‘Matematik Yüce’ olarakokunması olanağını bize açar. Anlatı, sonrasında, balık ile balıkçının oluşturduğu yaratıkla,okurun – hayal gücüne sıkışarak, yeni bir algı yaratması ile – kendi ‘Dinamik Yüce’sinibulmasına imkân sağlar. Santiago, Gulf Stream’de kılıç balığı avlamaktadır. Avından El Alanöyküsünde ise deniz, Gulf Stream akıntısı gibi adı ve belli özellikleri sürekli vurgulananbir deniz değildir; sadece denizdir. Hep ‘Matematik Yüce’ olan bu denizin İhtiyar Adam veDeniz romanındaki gibi sürekli belli özelliklerle sınırlandırılmaması da kişiliğinin/kimliğinindevinimli yapısını olanaklı kılar. Bu da, yine majör edebiyatın sınırlandırıcı yapısını kırmayayönelik bir olanak sunar.
Anahtar Kelime:

Konular: Antropoloji
Belge Türü: Makale Makale Türü: Araştırma Makalesi Erişim Türü: Erişime Açık
  • Baker, C. (Ed.). (1961). Hemingway and His Critics: An International Anthology. New York: Hill and Wang Inc.
  • Colebrook, C. (2001). Gilles Deleuze, London: Routledge.
  • Deleuze, G. (28/03/1978). Cours Vincennes. Retrieved March 12, 2016, from http://www. webdeleuze.com/php/texte.php?cle=68&groupe=Kant&langue=2
  • Deleuze, G. & Guattari, F. (1986). Kafka: Toward a Minor Literature. trans. Polan, D. Minneapolis: University of Minnesota Press.
  • Hemingway, E. (2013). İhtiyar Adam ve Deniz. trans. Azizoğlu, O. Ankara: Bilgi Yayınevi. İleri, C. (2007). Yazının da Yırtılıverdiği Yer. İstanbul: Metis Yayınevi.
  • Kant, I. (1911). Critique of Aesthetic Judgement, trans. Meredith, J. C. Oxford, England: the Clarendon Press. Retrieved March 1, 2016, from Internet Archive, Universal Digital Library: https://archive.org/details/kantscritiqueofa005589mbp
  • Karasu, B. (2012). Göçmüş Kediler Bahçesi. İstanbul: Metis Yayınevi.
APA EREN O (2017). THE SUBLIME AND THE CREATION OF IDENTITY IN MINOR LITERATURE IN A COMPARISON OF “THE OLD MAN AND THE SEA” AND “THE PREY”. , 215 - 229.
Chicago EREN OZAN THE SUBLIME AND THE CREATION OF IDENTITY IN MINOR LITERATURE IN A COMPARISON OF “THE OLD MAN AND THE SEA” AND “THE PREY”. (2017): 215 - 229.
MLA EREN OZAN THE SUBLIME AND THE CREATION OF IDENTITY IN MINOR LITERATURE IN A COMPARISON OF “THE OLD MAN AND THE SEA” AND “THE PREY”. , 2017, ss.215 - 229.
AMA EREN O THE SUBLIME AND THE CREATION OF IDENTITY IN MINOR LITERATURE IN A COMPARISON OF “THE OLD MAN AND THE SEA” AND “THE PREY”. . 2017; 215 - 229.
Vancouver EREN O THE SUBLIME AND THE CREATION OF IDENTITY IN MINOR LITERATURE IN A COMPARISON OF “THE OLD MAN AND THE SEA” AND “THE PREY”. . 2017; 215 - 229.
IEEE EREN O "THE SUBLIME AND THE CREATION OF IDENTITY IN MINOR LITERATURE IN A COMPARISON OF “THE OLD MAN AND THE SEA” AND “THE PREY”." , ss.215 - 229, 2017.
ISNAD EREN, OZAN. "THE SUBLIME AND THE CREATION OF IDENTITY IN MINOR LITERATURE IN A COMPARISON OF “THE OLD MAN AND THE SEA” AND “THE PREY”". (2017), 215-229.
APA EREN O (2017). THE SUBLIME AND THE CREATION OF IDENTITY IN MINOR LITERATURE IN A COMPARISON OF “THE OLD MAN AND THE SEA” AND “THE PREY”. Folklor/Edebiyat, 23(90), 215 - 229.
Chicago EREN OZAN THE SUBLIME AND THE CREATION OF IDENTITY IN MINOR LITERATURE IN A COMPARISON OF “THE OLD MAN AND THE SEA” AND “THE PREY”. Folklor/Edebiyat 23, no.90 (2017): 215 - 229.
MLA EREN OZAN THE SUBLIME AND THE CREATION OF IDENTITY IN MINOR LITERATURE IN A COMPARISON OF “THE OLD MAN AND THE SEA” AND “THE PREY”. Folklor/Edebiyat, vol.23, no.90, 2017, ss.215 - 229.
AMA EREN O THE SUBLIME AND THE CREATION OF IDENTITY IN MINOR LITERATURE IN A COMPARISON OF “THE OLD MAN AND THE SEA” AND “THE PREY”. Folklor/Edebiyat. 2017; 23(90): 215 - 229.
Vancouver EREN O THE SUBLIME AND THE CREATION OF IDENTITY IN MINOR LITERATURE IN A COMPARISON OF “THE OLD MAN AND THE SEA” AND “THE PREY”. Folklor/Edebiyat. 2017; 23(90): 215 - 229.
IEEE EREN O "THE SUBLIME AND THE CREATION OF IDENTITY IN MINOR LITERATURE IN A COMPARISON OF “THE OLD MAN AND THE SEA” AND “THE PREY”." Folklor/Edebiyat, 23, ss.215 - 229, 2017.
ISNAD EREN, OZAN. "THE SUBLIME AND THE CREATION OF IDENTITY IN MINOR LITERATURE IN A COMPARISON OF “THE OLD MAN AND THE SEA” AND “THE PREY”". Folklor/Edebiyat 23/90 (2017), 215-229.