ZÜBEYDE ÖZBEN
(Arş. Gör., Sakarya Üniversitesi İlâhiyat Fakültesi Hadis Anabilim Dalı ve Sakarya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Temel İslam Bilimleri Anabilim Dalı Hadis Bilim Dalı Doktora Öğrencisi)
HAYATİ YILMAZ
(Doç. Dr., Sakarya Üniversitesi İlâhiyat Fakültesi Temel İslam Bilimleri Bölümü Hadis Anabilim Dalı Öğretim Üyesi)
Yıl: 2017Cilt: 19Sayı: 35ISSN: 2146-9806 / 1304-6535Sayfa Aralığı: 27 - 48Türkçe

61 1
SAHÂBE VE TÂBİÛNUN RİVAYETTE KULLANDIĞI LAFIZLAR BAĞLAMINDA SÜNNETİN KAPSAMI TARTIŞMASI
Modern dönemde çeşitli araştırmalara konu olan sünnet kelimesinin kapsamı meselesi klasik usul eserlerinde de belli bir çerçevede ele alınmıştır. Bu eserlerde sünnetin kapsamı konusu genellikle sahâbe ve tâbiûnun rivayette kullandığı bazı lafızlarla bağlantılı olarak incelenmiştir. Zira rivayetlerde mutlak olarak kullanılan sünnet, emir ve nehiy lafızlarının delaleti hususunda usul âlimleri arasında ihtilaf bulunmaktadır. Cumhur ulema bu lafızlarla yapılan rivayetlerin Hz. Peygamber'e dayanan merfû bir rivayet olduğu kanaatindeyken çoğunluğunu Hanefî usulcülerin oluşturduğu bazı âlimler bu görüşe muhaliftir. Serdedilen deliller incelendiğinde aslında iki grup arasındaki temel farkın sahâbenin rivayetteki genel tavrı ile ilgili varsayımlarına dayandığı görülmektedir. Ayrıca usulcülerin, sahâbe kavlinin delil olarak kabul edilmesine yönelik anlayışlarının, sünnetin kapsamına sahabeyi dâhil etme hususundaki görüşlerine yön verdiği de göz önünde bulundurulmalıdır. İlgili lafızların farklı değerlendirilmesi, mezheplerin bu tür rivayetlerin delil olarak kullanıldığı konularda verdiği hükümlere önemli ölçüde etki etmiştir. Bu meselede yapılan tartışmalar göz önünde bulundurulduğunda mezkûr lafızların yer aldığı rivayetlerin değerlendirilmesinde birtakım karinelerin dikkate alınmasının, daha isabetli bir karara varılması açısından önem arz ettiği anlaşılmaktadır.
Sosyal > Din Bilimi
DergiAraştırma MakalesiErişime Açık
  • Ahmed b. Hanbel, Ebû Abdullah Ahmed b. Muhammed. Müsnedü'l-İmâm Ahmed b.
  • Hanbel. thk. Şuayb el-Arnaût v.dğr. 50 cilt. Beyrût: Müessesetü'r-risâle, 1999.
  • Ahsikesî, Muhammed b. Muhammed Hüsâmüddîn. el-Müntehab fî usûli'l-mezheb. thk.
  • Ahmed Muhammed Nâsır Abbâs. Beyrût: Dârü'l-medâri'l-İslâmî, 2005.
  • Ali b. Sultan Muhammed el-Herevî el-Kârî. Şerhu Şerhi Nuhbeti'l-Fiker fî Mustalâhâti ehli'l-eser. nşr. Muhammed Nizâr Temîm, Heysem Nizâr Temîm. Beyrut: Dârü'l-Erkam, t.y.
  • Ali el-Kârî, Ebü'l-Hasan Nureddin Ali b. Sultân. Fethü bâbi'l-inâye bi-şerhi Kitâbi'nNukâye. 3 cilt. Beyrût: Dârü'l-erkâm, 1997.
  • Apaydın, Yunus, "Sahabi Sözünün Hukuki Değeri. "Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, sy. 4 (1990): 323-353.
  • Aydınlı, Abdullah, "Rivayet Asrında Sünnet Kavramı. "Kur'ân ve Sünnet Sempozyumu, (1997): 91-98.
  • Beyhakî, Ebû Bekr Ahmed b. el-Hüseyin b. Ali. es-Sünenü'l-kübrâ. 10 cilt. Haydarâbâd: Dâiratü'l-meârifi'n-nizâmiyye, 1344.
  • Buhârî, Abdülazîz b. Ahmed. Keşfü'l-esrâr an Usûli Fahru'l-islâm el-Pezdevî. 3 cilt. Beyrut: Dârül-Kütübi'l-İlmiyye, 1997.
  • ________. Şerhü'l-Hüsâmî. Lucknow, 1293.
  • Buhârî, Ebû Abdullah Muhammed b. İsmâîl. Sahîhu'l-Buhârî. Dımaşk: Dâru İbn Kesîr, 2002.
  • Cessâs, Ebû Bekr Ahmed b. Ali er-Râzî. el-Fusûl fi'l-usûl. thk. Uceyl Câsim enNeşemî. 4 cilt. Kuveyt: Vizâretü'l-Evkâf, 1994.
  • Dârimî, Abdullah b. Abdurrahmân. nşr. Fevvâz Ahmed Zemerlî, Hâlid es-Seb'. 2 cilt. Karaçi: Kadîmî Kütüphâne, t.y.
  • Debûsî, Ebû Zeyd Ubeydullah b. Ömer. Takvîmü'l-edille fî usûli'l-fıkh. thk. Halil Muyyiddîn el-Meys. Beyrût: Dârü'l-kütübi'l-ilmiyye, 2001.
  • Demir, Serkan. "Hanefî Mezhebi Fıkıh Usûlü'nde Sünnet Anlayışı." Yüksek Lisans Tezi, Marmara Üniversitesi, 2006.
  • Ebû Dâvûd, Süleymân b. Eş'as. Sünenü Ebî Dâvud. nşr. Şuayb el-Arnaût, Muhammed Kâmil. 7 cilt. Dımaşk: Dârü'r-risâle el-âlemiyye, 1430.
  • Ebü'l-Yüsr, Muhammed b. Muhammed el-Pezdevî. Ma'rifetü'l-hüceci'ş-şer'iyye. thk. Abdülkâdir b. Yâsîn. Beyrût: Müessesetü'r-risâle, 2000.
  • Emîr es-San'ânî. Tavzîhü'l-efkâr li meânî Tenkîhi'l-enzâr. thk. Muhammed Muhyiddîn Abdülhamîd. 2 cilt. Medine: el-Mektebetü's-Selefiyye, t.y.
  • Erul, Bünyamin. Sahabenin Sünnet Anlayışı. Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 2014.
  • Güler, Zekeriya. Zâhirî Muhaddislerle Hanefî Fakihleri Arasındaki Münakaşalar ve İhtilaf Sebepleri. Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 1997.
  • Habbâzî, Celalüddîn Ebû Muhammed Ömer b. Muhammed. Şerhü'l-Muğnî fî usûli'lfıkh. thk. Muhammed Mazhar Bekâ. 2 cilt. Mekke: Mektebetü'l-Mekkiyye, 2005.
  • Hacıoğlu, Nejla. "el-Fusûl Fi'l-Usûl İsimli Eseri Bağlamında Cassâs'ın Hadis İlmindeki Yeri." Doktora Tezi, Ankara Üniversitesi, 2010.
  • İbn Hacer, Ahmed b. Ali el-Askalânî. en-Nüket alâ kitâbi İbni's-Salâh. thk. Rebî' b. Hâdî Umeyr. 2 cilt. Medîne, 1984.
  • ________. Nüzhetü'n-nazar fî tavzîhi Nuhbeti'l-fiker. thk. Nureddin Itr. Dımaşk, 2000.
  • İbn Hazm, Ebû Muhammed Ali b. Ahmed. el-İhkâm fî usûli'l-ahkâm. thk. Ahmed Muhammed Şâkir. 8 cilt. Beyrût: Dârü'l-âfâki'l-cedîde, 1983.
  • İbn Kudâme, Ebû Muhammed Muvaffakuddîn Abdullah b. Ahmed. el-Kâfî fî fıkhi'lİmâm Ahmed b. Hanbel. thk. Muhammed Fâris, Müs'ad Abdülhamîd. 4 cilt. Beyrût: Dârü'l-kütübi'l-ilmiyye, 1994.
  • İbn Mâce, Ebû Abdullah Muhammed b. Zeyd. Sünenü İbn Mâce. nşr. Muhammed Fuâd Abdülbâkî. 2 cilt. Kâhire: Dâru ihyâi't-türâsi'l-Arabî, 1975.
  • İbn Rüşd, Muhammed b. Ahmed b. Muhammed. Bidâyetü'l-müctehid ve nihayetü'lmuktesid. thk. Muhammed Subhî Hasan. 4 cilt. Kâhire: Mektebetü İbn Teymiyye, 1415.
  • İbnü'l-Hanbelî, Ebû Abdillâh Radiyüddîn. Kafvü'l- eser fî safvi ulûmi'l-eser. nşr. Abdülfettâh Ebû Ğudde. Beyrut: Dâru'l-beşâiri'l-İslâmiyye, 1408.
  • İbnü'l-Hümâm, Kemâlüddîn Muhammed b. Abdilvâhid.Fethu'l-kadîr. tlk. Abdürrezzâk Gâlib el-Mehdî.10 cilt. Beyrût: Dârü'l-kütübi'l-ilmiyye, 2003.
  • İbnü's-Salâh, Osman b. Abdurrahmân eş-Şehrezûrî. Mukaddimetü İbni's-Salâh fî ulûmi'l-hadîs. nşr. Mustafâ Dîb el-Buğâ. Dımaşk: Matbaatü's-sabâh, 1984.
  • İtkânî, Kıvâmüddîn Emîr Kâtib. et-Tebyîn. thk. Sâbır Nasr Mustafa Osman. 2 cilt. Kuveyt: Vizâretü'l-evkâf, 1999.
  • Kâkî, Muhammed b. Muhammed, Câmiu'l-esrâr fî Şerhi'l-Menâr. thk. Fazlurrahman Abdülğafûr el-Efğânî. 5 cilt. Riyad: Mektebetü Nizâr Mustafa el-Bâz, 2005.
  • Kâsım b. Kutluboğa, Zeynüddîn Ebü'l-Meâlî. el-Kavlü'l-mübteker (Nüzhetü'n-nazar içinde). thk. Abdülhamîd Muhammed ed-Dervîş. Şârika: Dârü'l-Fârâbî, 2008.
  • Lâmişî, Ebü's-Senâ Mahmûd b. Zeyd. Kitâb fî usûli'l-fıkh. thk. Abdülmecîd Türkî. Beyrût: Dârü'l-ğarbi'l-İslâmî, 1995.
  • Leknevî, Muhammed Abdülhay. Zaferu'l-emânî bi şerhi Muhtasarı's-Seyyid Şerîf elCürcânî fî mustalahi'l-hadîs. thk. Takıyyüddîn en-Nedvî. Haleb: Mektebü matbûâti'l-İslâmiyye, 1416.
  • Mâverdî, Ebü'l-Hasen Ali b. Muhammed. el-Hâvî'l-Kebîr fî fıkhi mezhebi'l-İmâm eş-Şâfiî.
  • thk. Ali Muhammed Muavviz, Âdil Ahmed Abdülmevcûd. 19 cilt. Beyrût: Dârü'l-kütübi'l-ilmiyye, 1994.
  • Moğultay b. Kılıç. Islâhu Kitâbi İbni's-Salâh. nşr. Muhyiddîn Cemâl el-Bekârî. Kahire: el-Mektebetü'l-İslâmiyye, 2007.
  • Müslim, Müslim b. Haccâc en-Neysâbûrî. Sahîhu'l-Müslim. thk. Halîl Me'mûn. Beyrût: Dârü'l-ma'rife, 2010.
  • Nâfiz Hüseyin Hammâd, "Siyağu nakli's-sünneti'l-vâride ani's-sahâbe ve't-tâbiîn ve ahkâmuhâ". Mecelletü Külliyyeti'ş-şerîa ve'd-dirâsâti'l-İslâmiyye, sy. 29 (2011): 189-246.
  • Nesâî, Ebû Abdurrahmân Ahmed b. Şuayb. Sünenü'n-Nesâî. Ammân: Beytü'lefkâri'd-düveliyye, t.y.
  • Nesefî, Ebü'l-Berekât Abdullah b. Ahmed. Keşfü'l-esrâr şerhü'l-musannif ale'l-Menâr. 2 cilt. Beyrût: Dârü'l-kütübi'l-ilmiyye, t.y.
  • ________. Şerhu Hâfızuddîn en-Nesefî li kitâbi'l-Müntehab fî usûli'l-mezheb. thk. Sâlim Öğüt. İstanbul, 2003.
  • Özşenel, Mehmet. İlk Dönem Hadis-Rey Tartışmaları Şeybânî Örneği. İstanbul: M.Ü. İlâhiyat Fakültesi Yayınları, 2015.
  • ________. "Usûlü Çerçevesinde Serahsî'nin Hadis ve Sünnete Bakışı." Uluslararası Serahsî Sempozyumu, (2013): 261-274.
  • Pezdevî, Ebü'l-Hasen Fahrü'l-İslâm. Kenzü'l-vusûl ilâ ma'rifeti'l-usûl. Karaçi: Mir Muhammed Kütüphane Merkezi İlm ve Edeb, t.y.
  • Sadrüşşerîa, Ubeydullah b. Mes'ûd, et-Tavzîh li metni't-Tenkîh (Şerhu't-Telvîh ala'tTavzîh içinde), nşr. Şeyh Zekeriya Amîrât. 2 cilt. Beyrût; Dârü'l-kütübi'lilmiyye, t.y.
  • Sarıtaş, Murat, "Irak ve Semerkant Hanefî Meşâyihinin Lafızların Delaletiyle ilgili Yaklaşımlarının Mukayesesi." Yüksek Lisans Tezi, Marmara Üniversitesi, 2013.
  • Sehâvî, Ebü'l-Hayr Şemsüddîn Muhammed b. Abdurrahmân. Fethü'l-muğîs bi şerhi elfiyyeti'l-hadîs lil'l-Irâkî, thk. Ali Hüseyn Ali. 4 cilt. Mısır: Mektebetü's-sünne, 2003.
  • Semerkandî, Ebû Bekr Alâeddîn Muhammed b. Ahmed. Mîzânü'l-usûl fî netâici'l-ukûl fî usûli'l-fıkh. thk. Abdülmelik Abdurrahmân es-Sa'dî. 2 cilt. Mekke, 1984.
  • ________. Tuhfetü'l-fukahâ. 3 cilt. Beyrût: Dârü'l-kütübi'l-ilmiyye, 1984.
  • Serahsî, Ebû Abdillâh Muhammed b. Ahmed. Usûlü's-Serahsî. nşr. Ebü'l-Vefâ elEfgânî. 2 cilt. Beyrut: Dârü'l-kütübi'l-ilmiyye, 2005.
  • Serahsî, Ebû Bekr Şemsüleimme Muhammed b. Ahmed. Kitâbü'l-mebsût. 31 cilt. Beyrût: Dârü'l-ma'rife, 1989.
  • Sığnâkî, Hüsâmüddîn Hasan b. Alî. Kitâbü'l-vâfî fî usûli'l-fıkh. thk. Ahmed Muhammed Mahmûd Yemânî. Kâhire: Dârü'l-Kâhire, 2003.
  • Suyûtî, Celâlüddîn. Tedrîbü'r-râvî fî şerhi Takrîbi'n-Nevâvî. nşr. Muhammed b. Riyâd el-Ahmed. Beyrût: Mektebetü'l-asriyye, 2011.
  • Şâfiî, Ebû Abdullah Muhammed b. İdris. el-Ümm. 8 cilt. Beyrût: Dârü'l-ma'rife, 1990.
  • Şeybânî, Muhammed b. Hasan. el-Hüccealâ ehli'l-Medîne. thk. Mehdî Hasan el-Kîlânî. 4 cilt. Beyrût: Âlemü'l-kütüb, 1403.
  • Tahâvî, Ebû Ca'fer Ahmed b. Muhammed.Şerhu meâni'l-âsâr. thk. Muhammed Zührî en-Neccâr, Muhammed Seyyid Câd. 5 cilt. Beyrût: Âlemü'l-kütüb, 1994.
  • Tirmizî, Ebû Îsa Muhammed b. Îsâ. el-Câmiu's-sahîh. nşr. Ahmed Muhammed Şâkir. 5 cilt. Kâhire: Mustafâ el-Bâbî el-Halebî, 1978.
  • Topgül, Enes. "Ebû Zeyd Ed-Debûsî'nin Sünnet/Hadîs Anlayışı: Takvîmü'l-Edille Çerçevesinde Bir İnceleme." İslam Hukuku Araştırmaları Dergisi, sy. 17 (2011): 75-104.
  • Tuzcu, Recep. Hanefi Usûlünde Hadis -Debûsî Örneği-. İstanbul: M.Ü. İlâhiyat Fakültesi Vakfı Yayınları, 2014.
  • Ulu, Arif. Tâbiûnun Sünnet Anlayışı. İstanbul: M.Ü. İlâhiyat Fakültesi Vakfı Yayınları, 2015.
  • Üsmendî, Muhammed b. Abdülhamîd. Bezlü'n-nazar fi'l-usûl. thk. Muhammed Zeki Abdülber. Kâhire: Mektebetü Dârü't-Türâs, 1992.
  • Zerkeşî, Bedrüddîn Ebû Abdullah, el-Bahrü'l-muhît fî usûli'l-fıkh. thk. Muhammed Muammed Tâmir. 4 cilt.Beyrût: Darü'l-kütübi'l-ilmiyye, 2000.
  • ________. en-Nüket alâ Mukaddimeti İbni's-Salâh. thk. Zeynelâbidîn b. Muhammed b. Belâferîc. 3 cilt. Riyad: Edvâü's-selef, 1998.
  • Zeylaî, Fahreddîn Osman b. Ali. Tebyînü'l-hakaik fî şerhi Kenzi'd-dekâik. 6 cilt. Bulak: el-Matbaatü'l-kübra'l-emîriyye, 1315.

TÜBİTAK ULAKBİM Ulusal Akademik Ağ ve Bilgi Merkezi Cahit Arf Bilgi Merkezi © 2019 Tüm Hakları Saklıdır.