Yasemin Özcan Gönülal
(İzmir Yüksek Teknoloji Enstitüsü Türk Dili Ok.)
Yıl: 2014Cilt: 0Sayı: 36ISSN: 1300-7874Sayfa Aralığı: 169 - 190Türkçe

72 0
TÜRKÇEDE TABİAT KAYNAKLI “YIKIM”LAR NASIL İFADE EDİLİR?
Türkler ilk çağlarda, tabiat olaylarını ve tabiattan kaynaklanan yıkımları; göğün ve yerin kılıcısı, yaratıcısı olarak gördükleri Tanrı ile ilişkilendirerek adlandırmalarını bu inanca göre yapmışlardır. Örneğin Eski Türkçede "te?ri" sözünün hem "Tanrı" hem de "gökyüzü" anlamında kullanıldığı bilinir. Benzer inanış, Yunan ve Roma mitolojileri dâhil bütün eski kavimlerde görülür. Tabiat olaylarını Tanrı'nın öfkesi ya da cezası olarak gören ve hayretle seyreden eski Türkler, bu sebeple Gök Tanrı'ya, atalara, tabiat kuvvetlerine at ve koyun kurban ederlerdi. Bu makalede, tabiat olaylarının yol açtığı yıkımları anlatmak üzere kullanılan afet ve felâket sözleri ile insanoğlunu tarih boyunca etkileyen doğal afetlerden olan deprem, sel ve yangın kelimelerinin tarihî ve çağdaş Türk lehçelerinde izi sürülecek, bu kelimeler derlenerek sözlüklerdeki tanımlar arasındaki ince ayrımlar ortaya konacaktır
Sosyal > Kültürel Çalışmalar
Sosyal > Folklor
DergiAraştırma MakalesiErişime Açık
  • ABDULLİN l.A., Vahitova, S.B., Gazizova, F.M., Gaynanova L.R. ve diğerleri (1977—1981), Tatar te’le’ne’n anlatmalı süzle’ge’, IHL, Kazan.
  • ADAMOVİĞ, Milan (2009), Floransalı Filippo Agenti ’nin Notlarına Göre (1533) 16. Yüzyıl Türkçesi Sözlüğü, TDK Yayınları, Ankara.
  • Ahmet Vefik Paşa (2000), Lehçe—i Osmanî, (Haz. Recep Toparlı), TDK Yayınları, Ankara.
  • ARAT, Reşit Rahmeti (1999), Kutadgu Bilig (Metin), TDK Yayınları, Ankara.
  • ARAT, Reşit Rahmeti (1974), Kutadgu Bilig II (Çeviri), Türk Tarih Kurumu Basımevi, Ankara.
  • ARAT, Reşit Rahmeti (1979), Kutadgu Bilig III (İndeks), (Haz. Kemal Eraslan, Osman F. Sertkaya, Nuri Yüce), Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü Yayınları, İstanbul.
  • ARAT, Reşit Rahmeti (1992), Atebetü’l Hakayık, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara.
  • ARIKOĞLU, Ekrem, Kuular, Klara (2003), Tuva Türkçesi Sözlüğü, TDK Yayınları, Ankara.
  • AYAZLI, Özlem (2012), Altun Yaruk Sudur VI. Kitap Karşılaştırmalı Metin Yayını, TDK Yayınları, Ankara.
  • BASKAKOV, N.A., Toşçakova TM. (1999), Altayca-Türkçe Sözlük, (Haz. Emine Gürsoy Naskali, Muvaffak Duranlı), TDK Yayınları, Ankara.
  • BATTAL, A. (1934), İbni-Mühennâ Lügati, Devlet Matbaası, İstanbul.
  • BAYNİYAZOV, A., Bayniyazova, J. (2009), Türkiye Türkçesi Kazak Türkçesi Sözlüğü, (Ed. Kenan Koç), IQ Kültür Sanat Yayıncılık, İstanbul.
  • BAYRAM, Bülent (2007), Çuvaş Türkçesi—Türkiye Türkçesi Sözlük, Tablet Yayınları, Konya.
  • BOROVKOV, A. K. (2002), Orta Asya’da Bulunmuş Kur’an Tefsirinirı Söz Varlığı (XII.-XIII. Yüzyıllar), (Çev. Halil İbrahim Usta, Ebülfez Amanoğlu), TDK Yayınları, Ankara.
  • CAFEROĞLU, Ahmet (2011), Eski Uygur Türkçesi Sözlüğü, TDK Yayınları, Ankara.
  • CLAUSON, Sir Gerard (1972), An Etymological Dictionary of Pre-Thirteenth— Century Turkish, Oxford.
  • ÇAĞRICI, Mustafa (1988), “Afet” maddesi, TDV İslam Ansiklopedisi, Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, İstanbul.
  • ÇULHA, Tülay (2006), Karaycanın Kısa Sözvarlığı (Karayca-Türkçe Kısa Sözlük, Kebikeç Yayınları, İstanbul.
  • DİLÇİN, Cem (1983), Yeni Tarama Sözlüğü, TDK Yayınları, Ankara.
  • ECKMANN, Janos (1995), Nehcül—Ferâdis Metin II T1pk1bas1m, (Yay1nlayanlar Semih TEZCAN, Hamza ZÜLFİKAR), TDK Yayınları, Ankara.
  • ELLİADE, Mircea (2003), Dinler Tarihine Giriş, (Çev.: L. Arslan), Kabalcı Yayınları, İstanbul.
  • ERCİLASUN, Ahmet Bican vd. (1991), Karşılaştırmalı Türk Lehçeleri Sözlüğü I, Kültür Bakanlığı Yayınları Kaynak Eserler Dizisi, Ankara.
  • ERGİN, Muharrem (1997), Dede Korkut Kitabı I-II, TDK Yayınları, Ankara.
  • GAYDARCİ, G.A., Koltsa, E.K., Pokrovskaya, L.A., Tukan, B.P., Gagauz Türkçesinin Sözlüğü (1991), (Rusçadan Akt.: l. Kaynak, A. Mecit Doğru), Kültür Bakanlığı Yayınları, Ankara.
  • GÖNÜLLÜ, Ali Rıza (2010), “Osmanlı Devletinin Son Döneminde Meydana Gelen Sel Baskınları (1857—1913)”, Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Türkiyat Araştırmaları Dergisi, Sayı:28, s. 351— 373.
  • GRÖNBECH, Kaare (1992), Kuman Lehçesi Sözlüğü, Kültür Bakanlığı Yayınları, Ankara.
  • GÜLENSOY, Tuncer (2007), Türkiye Türkçesindeki Türkçe Sözcüklerin Köken Bilgisi Sözlüğü, TDK Yayınları, Ankara.
  • KAFESOĞLU, İbrahim (1997), Türk Milli Kültürü, Ötüken Yayınları, İstanbul.
  • KANAR, Mehmet (2011), Eski Anadolu Türkçesi Sözlüğü, Say Yayınları, İstanbul.
  • KARAAGAÇ, Günay (1997), Lutfî Divanı Giriş-Metin-Dizin-Tıpkıbasım), TDK Yayınları, Ankara.
  • KARAAGAÇ, Günay (2002), Alıntı Kelimeler Üzerine Düşünceler, Dil, Tarih ve Insan, Akçağ Yayınları, İstanbul.
  • KARAAGAÇ, Günay (2010), Türkçenin Ses Bilgisi, Kesit Yayınları, İstanbul.
  • KAYA, Ceval (1994), Uygurca Altun Yaruk (Giriş, Metin ve Dizin), TDK Yayınları, Ankara.
  • KOWALSKİ, Tadeusz (1996), Karayim Lehçesi Sözlüğü, (Çev. Kemal Aytaç), Engin Yayınları, Ankara.
  • KÜÇÜK, Sabahattin, Bâkî Dîvânı Tenkitli Basım, TDK Yayınları, Ankara.
  • Muallim Nâcî (2009), Lügat-i Nâcî, (Haz. Ahmet Kartal), TDK Yayınları, Ankara.
  • ORKUN, Hüseyin Namık (1994), Eski Türk Yazıtları, TDK Yayınları, Ankara. Osmanlıcadan Türkçeye Söz Karşılıkları Tarama Dergisi [-11 (1934), Devlet Basımevi, İstanbul.
  • Osmanlıcadan Türkçeye Cep Kılavuzu (1935), Devlet Basımevi, İstanbul.
  • ÖGEL, Bahaeddin (2010), Türk Mitolojisi (II. Cilt), Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara.
  • ÖNER, Mustafa (2009), Kazan-Tatar Türkçesi Sözlüğü, TDK Yayınları, Ankara.
  • ÖZKAN, Mustafa (1993), Gülistan Tercümesi (Giriş-İnceleme-Metin-Sözlük), TDK Yayınları, Ankara.
  • ÖZMEN, Mehmet (2001), Ahmed—i Dâ ’î Divanı I-II, TDK Yayınları, Ankara.
  • RASANEN, Martti (1969), Versuch eines Etymologischen Wörterbuchs der Türksprachen, Helsinki.
  • REDHOUSE, J. W. (2009), Müntahabât-ı Lügat-ı Osmaniyye, (Haz. Recep Toparlı, Betül Eyövge Yılmaz, Yaşar Yılmaz), TDK Yayınları, Ankara.
  • RYUMİNA-SIRKAŞEVA, L. T, Kuçigaşeva, N.A. (2000), Teleüt Ağzı Sözlüğü, (Çev. Şükrü Halük Akalın, Caştegin Turgunbayev), TDK Yayınları, Ankara.
  • SEVORTYAN, E.V. (1989), Etimologiçeskiy slovar tyurskih yazıkov, Moskva.
  • SMİRNİTSKOGO, A.N. (1987), Russko-Angliyskiy Slovar (Russian-English Dictionary), Moskva.
  • Şemseddin Sami (1317), Kâmüs-ı Türkî, İkdam Matbaası, Dersaadet. Tarama Sözlüğü (2009), V-VI, TDK Yayınları, Ankara.
  • TAVKUL, Ufuk (2000), Karaçay—Malkar Türkçesi Sözlüğü, TDK Yayınları, Ankara.
  • TEKİN, Talat (2003), Orhon Yazıtları Kül Tigin, Bilge Kağan, Tunyukuk, Sanat Kitabevi, İstanbul.
  • TİETZE, Andreas (2002), Tarihi ve Etimolojik Türkiye Türkçesi Lugatı, I. Cilt (A-E), Simurg Yayınları, İstanbul—Wien.
  • TİETZE, Andreas (2009), Tarihi ve Etimolojik Türkiye Türkçesi Lugatı, II. Cilt (F-J ), Osterreichische Akademie der Wissenschten, Wien.
  • TOPARLI, Recep, VURAL, Hanifi, KARAATLI, Recep (2007), Kıpçak Türkçesi Sözlüğü, TDK Yayınları, Ankara
  • TULUM, Mertol (2011), 17. Yüzyıl Türkçesi ve Söz Varlığı, TDK Yayınları, Ankara.
  • Türkçe Sözlük (2011), TDK Yayınları, Ankara.
  • Türkçeden Osmanlıcaya Cep Kılavuzu (1935), Devlet Basımevi, İstanbul.
  • Türkiye’de Halk Ağzından Derleme Sözlüğü (2009), II.-V. Cilt, TDK Yayınları, Ankara.
  • USER—ŞİRİN, l—latice (2010), Köktürk ve Ötüken Uygur Kağanlığı Yazıtları SöZ Varlığı Incelemesi, Kömen Yayınları, Konya.
  • Webster’s Third New International Dictionary 0f the English Language Unabridged (1971), Springfield, Massachusetts.
  • VASİLİEV, Yuriy (1995), Türkçe-Sahaca Yakutça) Sözlük, TDK Yayınları, Ankara.
  • YAVUZ, Kemal (Haz.) (2000), Aşık Paşa Garib-name II/2, TDK Yayınları, Ankara.
  • YILMAZ, Emine, DEMİR, Nurettin, KÜÇÜK, Murat (2013), Kısas-ı Enbiya, TDK Yayınları Ankara.
  • YUDAHİN, K. K. (1998), Kırgız Sözlüğü (I—II), (Çev. Abdullah Taymas), TDK Yayınları, Ankara.
  • YÜCE, Nuri (1993), Mukaddimetü’l-Edeb (Giriş—Dil Özellikleri-Metin-lndeks), TDK Yayınları Ankara.
  • YÜCEL, Bilâl (1995), Bâbür Dîvânı (Gramer—Metin-Sözlük—Tıpkıbasım), Atatürk Kültür Merkezi Yayını, Ankara.

TÜBİTAK ULAKBİM Ulusal Akademik Ağ ve Bilgi Merkezi Cahit Arf Bilgi Merkezi © 2019 Tüm Hakları Saklıdır.