KÜBRA YILDIZ ALTIN
(Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi)
Yıl: 2019Cilt: 7Sayı: 16ISSN: 2147-2610 / 2147-2610Sayfa Aralığı: 114 - 133Türkçe

85 0
İŞLEVLERİ AÇISINDAN TÜRK KÜLTÜRÜNDE SAĞALTMA: DİVANÜ LÛGAT-İTTÜRK’TEN GÜNÜMÜZE
Bir toplumun örgütlenmiş sistemleri olan kurumlarına bakmak, toplumu ve onun ürettiği kültürel ortamı çözümleyebilmek için oldukça önemlidir. Toplumsal işbölümünün bir sonucu olan uzmanlaşmanın ve bunun getirdiği sistemleşmenin sağaltma kurumu bağlamında Türk kültüründe yaklaşık olarak XI. yüzyıldan bu yana varlığını sürdürdüğünü söylemek mümkündür. Çalışmada, içinde halkbilimi unsurlarına yer veren ve yazıldığı dönem ve öncesi hakkında önemli bilgiler aktaran Divanü Lûgat-it-Türk örneklem olarak seçilmiş, adı geçen eserde yer alan sağaltma pratikleri “işlevselci yaklaşım” bağlamında değerlendirilmiştir. Değerlendirme sonunda sağaltma işlemlerinin eski Türk inanç ve uygulamalarında sistemleşmiş bir yapıya sahip olduğu tespit edilmiştir. Bununla birlikte sağaltma pratiklerinin Anadolu’daki yansımaları da incelenmiştir. Divanü Lûgat-it-Türk’ten hareketle sağaltma uygulamalarının Türk kültürü içindeki yerinin, öneminin ve işlevlerinin saptanmaya çalışıldığı bu makalede sağaltma yöntem ve teknikleri toplumsal ihtiyaçlardan doğan “sosyal bir kurum” olarak değerlendirilmiştir. İşlevleri açısından sağaltma uygulamalarına bakıldığında söz konusu pratikleri düzenleyen ve yöneten aktörün bağlamında halk hekimi olan, bağlamında yönetici olan, bağlamında bilge öğretici olan kamlar olduğu görülmüştür. Belli bir sisteme sahip olup kamların görev alanı içinde yer alan sağaltmaların Türk kültürünün temel ihtiyaçlarını karşılayan bir yapı gösterdiği tespit edilmiştir. Bu bağlamda “sağaltma” kavramı, halk hekimliğinin kullanım alanından genişletilerek kamlar etrafında toplanan bazı uygulamalar için de kullanılmıştır. Sonuç olarak çalışmada, yaklaşık olarak XI. yüzyılda kam ve benzeri aktörler temelinde şekillenen sağaltma uygulamalarının dönemin belli ihtiyaçlarına cevap verdiği; Divanü Lûgat-itTürk’ten günümüze değin kamlık kurumu temelinde oluşan sağaltımın sosyal, ekonomik, biyolojik ve kültürel anlamda toplumun temel ihtiyaçlarını karşıladığı sonucuna ulaşılmıştır.
Sosyal > Antropoloji
Sosyal > Sanat
Sosyal > Kültürel Çalışmalar
Sosyal > Etnik Çalışmalar
Sosyal > Folklor
Sosyal > Tarih
Sosyal > Edebiyat
Sosyal > Edebi Teori ve Eleştiri
DergiAraştırma MakalesiErişime Açık
  • AÇA, Mehmet, (2007), “Güney Sibirya Türklerinde Ava Destancı ve Masalcı Götürme Geleneği”, Türklük Bilimi Araştırmaları (TÜBAR), 21: 7-16.
  • ATALAY, Besim, (1986), Divanü Lûgat-it-Türk Dizini, Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi.
  • BAYAT, Fuzuli, (2006), Ana Hatlarıyla Türk Şamanlığı, İstanbul: Ötüken Neşriyat.
  • ÇOBANOĞLU, Özkul, (2003), “Kağanlık ve Kamlık Kurumları Arasındaki Çekişmenin Türk Mitolojisine Yansıması Problematiğinde Yöntem Sorunları”, bilig, 27: 19-49.
  • ÇOBANOĞLU, Özkul, (2010), Halkbilimi Kuramları ve Araştırma Yöntemleri Tarihine Giriş, Ankara: Akçağ Yayınları.
  • DİLEK, İbrahim, (1997), Er-Samır Destanı, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Gazi Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.
  • ERDEN, Atilla, (1973), “Burhaniye Köylerinde Konutla İlgili Adet ve İnanmalar”, Ankara Üniversitesi Antropoloji Dergisi, 8: 53-66.
  • ERKAN, Serdar, (2011), “Köçek Tipinin Uluslararası Kökeni Üzerine Bir Deneme”, Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Türkoloji Dergisi, XVIII, 1: 223-240.
  • GENÇ, Reşat, (1997), Kaşgarlı Mahmud’a göre II. Yüzyılda Türk Dünyası, Ankara: Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü.
  • GÖKALP, Ziya, (1976), Türk Töresi, (Haz. Hikmet Dizdaroğlu), İstanbul: Kültür Bakanlığı.
  • GÖNENÇ, Alpaslan, (2011), Antalya İli Korkuteli İlçesinde Halk İnanışları ve Halk Hekimliği, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Selçuk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Konya.
  • İNAN, Abdülkadir, (1986), Tarihte ve Bugün Şamanizm Materyaller ve Araştırmalar, Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi.
  • İNAN, Abdülkadir, (1998), “Divanü Lugat-it Türk’de İamanizme Ait Kelimeler”, Makaleler ve İncelemeler, II, Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi.
  • İNAYET, Alimcan, (2009), “Divanü Lugati’t Türk’teki Doğumla İlgili Örf, Adet ve Ritüeller”, II. Uluslararası Türkiyat Araştırmaları Bilgi Şöleni Bildirileri Kaşgarlı Mahmud ve Dönemi, Ankara: TDK Yayınları, 417-428.
  • KARA, Ö. Tuğrul ve GÜN, Mesut, (2014), “Kutadgu Bilig ve Divânü Lügati’t-Türk’te Oyunla İlgili Kavramlar ve Terimler”, International Journal of Language Academy, 2: 49-67.
  • KAİGARLI MAHMUT, (1985a), Divanü Lûgat-it-Türk Tercümesi, (Çev. Besim Atalay), I, Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi.
  • KAŞGARLI MAHMUT, (1985b), Divanü Lûgat-it-Türk Tercümesi, (Çev. Besim Atalay), II, Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi.
  • KAŞGARLI MAHMUT, (1985c), Divanü Lûgat-it-Türk Tercümesi, (Çev. Besim Atalay), III, Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi.
  • KAYA, Filiz, (2010), Türk Kültüründe Eşik, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Gazi Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.
  • KÖSE, Elif, (2017), Ardanuç’ta Türk Halk İnançları, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Artvin Çoruh Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Artvin.
  • MALİNOWSKİ, Bronislaw, (1992), Bilimsel Bir Kültür Teorisi, (Çev. Saadet Özkal), İstanbul: Kabalcı Yayınları.
  • ÖGER, Adem, (2012), “Uygur Türklerinde Doğum Adetleri”, Turkish Studies, 1: 1679- 1694
  • ÖNCÜL, Kürşat, (2012), “Hayrani Baba Ocağı”, Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Velî Araştırma Dergisi, 63: 411-420.
  • ÖZDEMİR, Nebi, (2005), Cumhuriyet Dönemi Türk Eğlence Kültürü, Ankara: Akçağ Yayınları.
  • PERRİN, Michel, (2003), Şamanizm, (Çev. Bülent Arıbaş), İstanbul: İletişim Yayınları.
  • SEYİDOV, Mirali A., (1996), “Eski Türk Kitabelerindeki Yer-Sub Meselesi”, (Çev. S. Gömeç), Tarih Araştırmaları Dergisi, 29: 259-265.
  • SİNMEZ, Çağrı Ç. ve ASLIM, Gökhan, (2017), “İç Anadolu Bölgesindeki Hayvanlarla İlgili İnanış ve Uygulamalar Üzerine Bir Değerlendirme”, bilig, 81: 205-232.
  • SİNOĞLU, Sümeyra, (2017), Rize İlinde Geleneksel Halk Hekimliği Uygulamaları, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Rize.
  • STRAUSS, C. L., (2013), Mit ve Anlam, (Çev. Gökhan Yavuz Demir), İstanbul: İthaki Yayınları.
  • TDK, (1993), Türkiye’de Halk Ağzından Derleme Sözlüğü VIII-XI, Ankara: Ankara Üniversitesi Basımevi.
  • TDK, (1996), Tarama Sözlüğü VI, Ankara: Ankara Üniversitesi Basımevi.
  • TEK, Recep, (2018), Kayseri Yöresi Sağaltma Ocakları, Konya: Kömen Yayınları.
  • TÜRKTAŞ, Metin, (1999), “Divânü Lügati’t-Türk’te Yer Alan ve XI. Yüzyılda Türkler Arasında Oynanan Oyunlar”, PAÜ Eğitim Fakültesi Dergisi, 5: 61-65.
  • URAZ, Murat, (1994), Türk Mitolojisi, İstanbul: Düşünen Adam Yayınları.
  • YAKICI, Ali, (2007), “Dede Korkut Kitabı’nda Görülen Ozan Tiplerinin Türkiye Sahası Âşıklık Geleneğinin Oluşumuna Etkisi”, Millî Folklor, 73: 40-47.
  • YILDIZ ALTIN, Kübra, (2017), “Hastalık Adları Bağlamında Türk İnanç Sisteminde Kötü Ruhların Dönüşümü”, V. Uluslararası Halk Kültürü ve Sanat Etkinlikleri Sempozyumu (12-14 Ekim 2017), Ankara.
  • YILDIZ ALTIN, Kübra, (2018), Türk Kültüründe Atalar Kültü, Yayınlanmamış Doktora Tezi, Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.
  • YODER, Don, (1975), “Halk Tıbbı”, (Çev. Sibel Yoğurtçuoğlu, Ayfer Gülüm), Folklora Doğru, 43: 23-31.
  • ZORLUER, Selim, (2018), Çayıralan (Yozgat) Yöresinde Halk Hekimliği ve Halk İnançları, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Erciyes Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Kayseri.

TÜBİTAK ULAKBİM Ulusal Akademik Ağ ve Bilgi Merkezi Cahit Arf Bilgi Merkezi © 2019 Tüm Hakları Saklıdır.