Yakup KIZILKAYA
(Atatürk Üniversitesi, İlahiyat Fakültesi, Temel İslam Bilimleri Bölümü, Arap Dili ve Belagatı Anabilim Dalı, Erzurum, Türkiye)
Yıl: 2020Cilt: 7Sayı: 1ISSN: 2148-4899Sayfa Aralığı: 631 - 649Türkçe

157 0
ARİF MUSTAFA EL-KÜTÂHÎ’NİN “RİSÂLE FÎ AKSÂMİ’L-İSTİ‘ÂRE” ADLI ESERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE TAHKÎKİ
Osmanlı döneminde Arap dili ve belagatı alanında çok kıymetli eserler verilmiştir. Buçalışmada tahkiki yapılacak olan Risâle fî aksâmi’l-isti‘âre adlı eser de Osmanlımüderrislerinden Arif Mustafa el-Kütâhî’nin isti‘âre ve kısımlarını ele aldığı bir eserdir.Bu bağlamda eserin değerlendirilmesi ve tahkiki, bir müderrisin belagat konusunu nasılöğrettiğine dair veriler sunması bakımından önemlidir. Tahkiki yapılacak olan eser,İstanbul, Süleymaniye Kütüphanesi, Aşir Efendi, 00351-003 numarasıyla kayıtlı olan birmecmuada yer alan üç eserden birisidir. Beş varaktan oluşan eser müellif nüshası olupbu nüshadan başka bir nüshaya ulaşılamamıştır. Müellifin hayatı ile ilgili malumat,risalesinde kendi verdiği bilgilerle sınırlıdır. Bu sınırlı bilgilerden müellifin kim olduğutam olarak tespit edilememektedir. Ancak hattat Mustafa el-Kütâhî olduğuna dair birtakım işaretler vardır. Mukaddimesindeki ifadelerinden müellifin Arap diline vukufiyetive dili kullanmadaki ustalığı da görülmektedir. Bir belagat konusunu ele aldığırisalesinde müellifin kendi üslubu da oldukça beliğ olup şiirdeki ustalığının yanındanesri de secilerle süslüdür.
DergiAraştırma MakalesiErişime Açık
  • Aktepe, M. Münir. “Hekimoğlu Ali Paşa”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 17/166-168. Ankara: TDV Yayınları, 1989.
  • Alparslan, Ali. Osmanlı Hat Sanatı Tarihi. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 2016.
  • Bâmyânî, Muhammedî. Durûs fi’l-belâga. 4 Cilt. Lübnan: Muessetu’l-belâga, 1429/2008.
  • Berk, Süleyman. Devlet-i Aliyye’den Günümüze Hat Sanatı. İstanbul: İnkılâb Yayınları, 2013, 143.
  • Buhârî, Ebû Abdillâh Muhammed b. İsmail. el-Câmiʿu’s-sahîh. Thk. Muhammed Züheyr b. Nasr. 9 Cilt. B.y.: Dâru Tavki’n-Necât, 1422.
  • Cevherî, İsmail b. Hammâd. es-Sıhâh tâcu’l-luga ve sıhâhu’l-‘Arabiyye. Thk. Ahmet Abdulgâfur ‘Attar. 7 Cilt. Beyrut: Dâru’l-‘İlm li’l-Melâyîn, 1399/1989.
  • Çobanoğlu, Ahmet Vefa. “Hekimoğlu Ali Paşa Külliyesi”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi 17/169-173. Ankara: TDV Yayınları, 1989.
  • Dârimî, Ebû Abdillah b. Abdirrahman. Sunenu’d-Dârimî. Thk. Huseyn Selim Esed edDârânî. 4 Cilt. Suudi Arabistan: Dâru’l-Muğnî, 1312/2000.
  • Derman, M. Uğur. Türk Hat Sanatından Seçmeler. Ankara: Atatürk Kültür Merkezi, 2017.
  • Desûkî, Muhammed b. Arafe. Hâşiyetu’d-Desûkî ‘alâ muhtasaru’l-me‘ânî li s‘adi’d-dîn et-Teftazânî. Thk. Abdulhamid Hindâvî. 4 Cilt. Beyrut: el-Mektebetu’l-‘Asriyye, 1428/2007.
  • Ebû Dâvûd Süleymân b. el-Eş’as es-Sicistânî. Sunenu Ebî Dâvûd. Thk. Muhammed Muhyiddîn Abdulhamîd. 4 Cilt. Beyrut: Mektebetu’l-‘Asriyye, ts.
  • Enîs, İbrahim – Muntasar, Abdulhalim – Sevâlihî, Atiyye – Ahmed, Muhammed Halefullah. Mu‘cemu’l-vasît. Kahire: Mektebetu’ş-Şurûki’d-devliyye, 1392/1972.
  • Güler, Semra. “Hattat Mustafa Kütâhî ve Sanatı”, İslam Medeniyeti Araştırmaları Dergisi 2/1 (2016): 51-72.
  • Hâşimî, Ahmed. Cevâhiru’l-belâga fi’l-me‘ânî ve’l-beyân ve’l-bedi‘. Beyrut: elMektebetu’l-‘Asriyye, 1999.
  • Hızlı, Mefail. “Osmanlı Medreselerinde Okutulan Dersler ve Eserler”. Uludağ Üniversitesi İlâhiyat Fakültesi Dergisi 17/1 (2008): 25-46.
  • Huzelî, Ebû Zueyb. Dîvânu Ebî Zueyb el-Huzelî. Thk. Ahmed Halîl eş-Şâl. Bursaid: Merkezu’d-dırâsât ve’l-buhûsi’l-İslâmiyye, 2014.
  • İbn Abdirabbih, Ahmed b. Muhammed el-Endelûsî. İkdü’l-ferîd. Thk. Abdulmecid etTerhînî, 1404/1983.
  • İbn Ebî Şeybe, Ebû Bekr Abdullah b. Muhammed b. İbrahim. Musannefu İbn Ebî Şeybe. Kemal Yûsuf el-Hût, Riyad: Metebetu’r-Ruşd, 1409.
  • İbn Fâris, Ebû’l-Huseyn Ahmed b. Zekeriyyâ, Mu‘cemu mekâyîsi’l-luğa. Thk. Abdusselâm Muhammed Harun. 6 Cilt. Dimeşk: Dâru’l-fikr, 1399/1979.
  • İbn Mâce, Ebû Abdillâh Muhammed b. Yezîd el-Kazvînî. Sunenu İbn Mâce. Thk. Muhammed Fuâd Abdulbâkî, Kahire: Dâru ihyâi kutubi’l-‘Arabî, ts.
  • İbn Manzûr, Ebu’l-Fadl Cemaluddin Muhammed b. Mukerrem. Lisânu’l-‘Arab. 20 Cilt. Beyrut, Dâru Sâdır, 1300.
  • İsferâyînî, ‘İsâmuddîn İbrahim b. Muhammed b. Arabşâh, Hâşiyetu ‘İsâm ‘alâ Tefsîri’lBeyzâvî, Riyad: Mektebetu’l-Melik ‘Abdulaziz, Kısmu’l-mahtûtât, 1335, vr. 1a444a
  • İbn Tabâtabâ el-‘Alevî, Ebu’l-Hasen Muhammed b. Ahmed el-İsbehânî. Şi‘ru İbn Tabâtabâ el-‘Alevî el-İsbehânî. Thk. Şerif ‘Alavne. Ürdün: Dâru’l-Menâhic, 2002.
  • Kazvînî, Celaleddin Muhammed b. Abdirrahman. et-Telhîs fî ‘ulûmi’l-belâga. Thk. Abdurrahman el-Berkûkî. Lübnan: Dâru’l-fikri’l-‘Arabî. 1904.
  • Kazvînî, Celaleddin Muhammed b. Abdirrahman. el-Îdâh fî ‘ulûmi’l-belâga el-me‘ânî ve’l-beyân ve’l-bedi‘. Thk. İbrahim Şemsuddîn. Beyrut: Dâru’l-Kutubi’l-‘İlmiyye, 1424/2003.
  • Kuseyyiru Azze. Dîvânu Küseyyiri Azze. Beyrut: Dâru’s-Sekâfe. 1391/1971.
  • Kütâhî, Arif Mustafa. Risâle fî aksâmi’l-isti‘âre. İstanbul: Süleymaniye Kütüphanesi, Aşir Efendi, 00351-003, vr. 9a-14b.
  • Hısnî, Muhammed b. Yezîd el-Meslemî, Dîvânu’l-Hısnî. Thk. İbrahim Salih. Abudabi: Dâru’l-mektebet’il-Vataniyye, 1431/2010.
  • Merâğî. Ahmed Mustafa. ‘Ulûmu’l-belâga el-beyân ve’l-me‘ânî ve’l-bedi‘. Lübnan: Dâru’l-Kutubi’l-‘İlmiyye, 1993.
  • Muslim, Ebu’l-Huseyn b. el-Haccâc el-Keraşî en-Neysabûrî. el-Câmiʿu’s-sahîh. Thk. Muhammed Fuâd Abdulbâkî. 5 Cilt. Beyrut: Dâru İhyâi’t-Turâsi’l-‘Arabî, ts.
  • Müstakimzâde Süleyman Sâdeddin, Tuhfe-i Hattâtîn. İstanbul: Devlet Matbaası, 1928.
  • Mutenebbî, Ebû’t-Tayyib Ahmed b. Huseyn el-Cagfî. Dîvânu’l-Mutenebbî. Beyrut: Mektebetu Beyrut. 1403/1983.
  • Rado, Şevket. Türk Hattatları. İstanbul, Y.y., 1984.
  • Sekkâkî, Ebû Yakub Yusuf b. Ebî Bekr Muhammed b. Ali. Miftâhu’l-‘ulûm. Thk. Naim Zerzûr. Beyrut: Dâru’l-Kutubi’l-İlmiyye, 1407/1987.
  • Sekkâkî, Sirâcuddin Ebû Yakub Yusuf b. Ebî Bekr Muhammed b. Ali. Miftâhu’l-‘ulûm. Beyrut: Dâru’l-Kutubi’l-İlmiyye, 1407/1987.
  • Suyûtî, Celaleddin Abdurrahman b. Ebî Bekr. Şerhu ‘Ukûdi’l-cumân fî ‘ilmi’l-me‘ânî ve’lbeyân. Thk. İbrahim Muhammed el-Hemedânî – Emin Lokman el-Habbâr. Beyrut: Dâru’l-Kutubi’l-İlmiyye, 2011.
  • Suyûtî, Celaleddin Abdurrahman Ebû Bekr. Şerhu ‘Ukûdi’l-cumân fî ‘ilmi’l-me‘ânî ve’lbeyân. Thk. İbrâhim Muhammed el-Hamdânî – Emîn Lokman Habbâr. Beyrut: Dâru’l-Kutubi’l-‘İlmiyye, 2011.
  • Tebrîzî, Şemseddin Muhammed el-Hanefî. Şerhu Mollâ el-Hanefî. Thk. es-Seyyîd Yusuf Ahmed. Beyrut: Dâru’l-Kutubi’l-‘İlmiyye, 1971.
  • Teftâzânî, Sa‘dduddîn Mesud b. Omer. el-Mutavvel Şerhu TeIhîsi'l-Miftâhi’l-‘ulûm, Thk. Abdulhamid Hindâvî. Beyrut: Dâru’l-kutubi’l-ilmiyye, 1971.
  • Teftâzânî, Sa‘dduddîn Mesud b. Omer. Muhtasaru’l-me‘ânî. İstanbul: Dersaadet, 1308/1892.
  • Tehânevî, Muhammed Ali, Keşşâfu istılâhâti’l-funûn ve’l-‘ulûm. Thk Ali Dehrûc vd. 2 Cilt. Lübnan: Mektebetu Lübnan, 1996.
  • Teymî, Ebu’l-Kâsım Kıvâmu’s-sunne İsmâîl b. Muhammed b. el-Fadl el-İsfahânî. Siyeru’s-selefi’s-sâlihîn. 2 Cilt. Kerem b. Hilmî b. Ferhât b. Ahmed. Riyad: Dâru’rRâye. 1420/1999.
  • Ulugöl, Fatih. “Belâgat İlminde Fasıl ve Vasıl”, Nüsha Şarkiyat Araştırmaları Dergisi 19/48 (Haziran 2019): 155-180.
  • Zebîdî, Muhammed Murtaza el-Huseynî. Tâcu’l-‘arûs min cevâhiri’l-kâmûs. Thk. Abdussettâr Ahmed Ferâc vdğr. 40 Cilt. Kuveyt, Matbabatu Hukûmeti Kuveyt, 1385/1965.
  • Zehebî, Şemsuddîn Muhammed b. Ahmed b. Osmân. Siyeru A‘lâmi’n-nubelâ. Thk. Şuayb el-‘Arnâvûd. 29 Cilt. Beyrut: Muessesetu’r-risâle. 1405/1984.
  • Ziriklî, Hayreddin. el-A‘lâm. 8 Cilt. 15. Baskı. Beyrut: Dâru’l-‘İlm li’l-Melâyîn, 2002.
  • Zuheyr b. Ebî Sulmâ. Dîvânu Zuheyr b. Ebî Sulmâ. Beyrut: Dâru’l-Kutubi’l-ilmiyye, 1408/1988.

TÜBİTAK ULAKBİM Ulusal Akademik Ağ ve Bilgi Merkezi Cahit Arf Bilgi Merkezi © 2019 Tüm Hakları Saklıdır.