Hatice AKGÜL BAŞKALE
(Süleyman Demirel Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Mimarlık, Planlama ve Tasarım Doktora Programı, Isparta, Türkiye)
Hatice Gökçen ÖZKAYA
(Süleyman Demirel Üniversitesi Mimarlık Fakültesi, Mimarlık Tarihi Ana Bilim Dalı, Isparta, Türkiye)
Yıl: 2020Cilt: 16Sayı: 29ISSN: 1302-2636 / 1302-2636Sayfa Aralığı: 35 - 52Türkçe

98 0
Osmanlı Evlerine Dair Araştırma Malzemesi ve Yöntem Sorunsalı: Potansiyeller ve Sınırlılıklar
Osmanlı dönemi evleri ve barınma kültürüne ilişkin mimarlık alanında yapılan akademik çalışmaların çoğunluğunda malzeme olarak mevcut yapılar incelenmektedir ve bu yapılar genellikle belli bir bölgenin geleneksel ev mimarisini örneklemek üzere inceleme altına alınmaktadırlar. Bu çalışmalar ağırlıklı olarak, Eldem’in Türk evi kavramsallaştırmasını temel alarak, evleri tipolojik olarak değerlendirmektedir. Türk/Osmanlı/Anadolu evlerine ilişkin çalışmalarda en sık karşılaşılan bu tipolojik çözümleme yönteminin ardından ise, son yıllarda mimarlık alanı için yeni sayılabilecek kaynaklar üzerinden farklı yöntemler geliştirilmeye başlanmıştır. Mevcut yapıların yanı sıra, artık evlerin incelenmesinde Osmanlı yazılı kaynaklarının da önemli malzemeler sunduğu anlaşılmaya başlanmış, böylelikle evler bağlamında uzun yıllardır ihmal edilen 19. yüzyıldan öncesinin de incelenmesi mümkün hale gelmiştir. Ayrıca yazılı kaynakların evlerin toplumsallığına dair de önemli bilgiler vermeleri, bu kaynakları daha da cazip hale getirmektedir. Kaynaklardan evlere dair elde edilen bilgilerin değerlendirilmesinde kullanılan yöntemler de anlamsal analiz ve sıklıkla kantitatif analiz yöntemleridir. Araştırmacılar kantitatif yöntemle kaynaklardaki bilgileri, sayısal verilere dönüştürerek, Osmanlı’nın farklı dönemlerindeki barınma tarihini istatistiksel analizler üzerinden değerlendirmektedirler. Bu bağlamda makale de, Osmanlı evlerini konu alan ve akademik alana hakim olan yöntem ve yaklaşımların -tipolojik, semantik ve kantitatif analiz- ve kullanılan araştırma malzemelerinin -mevcut yapılar ve Osmanlı yazılı kaynakları- inceleme altına alınması ve eleştirel olarak yeniden değerlendirilmesi gerekliliği düşüncesinden yola çıkar. Bu doğrultuda hem yöntemlerin, hem de araştırma malzemelerinin potansiyelleri olduğu kadar, sınırlılıkları da olduğunu ortaya koymak ve Osmanlı evlerine ilişkin yeni çalışmalarda anlamlı sonuçlar elde edebilmek için bu konuyu detaylıca tartışmak amacındadır.
DergiAraştırma MakalesiErişime Açık
  • Rumeli Mahkemesi 116 no’lu Şer’iyye sicili.
  • Abdelnour, A. (1982). Introduction à l’historie urbaine de la Syrie Ottomane (XVIe-XVIIIe siècle). Beirut: Publications de l’Universitè Libanaise, Section des ètudes Historiques.
  • Açık, T. (2010). Bir Yeniden İnşa Denemesi: 18. Yüzyılın Ortalarında Trabzon Evleri Hakkında Bazı Tespitler. Ö. İ. Tuluk ve H. İ. Düzenli (Ed.) Trabzon Kent Mirası: Yer - Yapı- Hafıza içinde (s. 215-235). İstanbul: Klasik Yayınları.
  • Açık, T. ve Tuluk, Ö. İ. (2009). Osmanlı Mimarlığının Metinsel Dili: Mimarlık Tarihi Yazınında Şer’iyye Sicillerinin Yeri, Türkiye Araştırmaları Literatür Dergisi, 7(13), 461-473.
  • Açık, T. ve Düzenli, H. İ. (2015). XVI-XVII. Yüzyıl İstanbul Evlerine Dair. C. Yılmaz (Ed.), M. A. Aydın (Proje Yön.). Antik Çağ’dan XXI. Yüzyıla Büyük İstanbul Tarihi içinde (c. 8, s. 244-263). İstanbul: TDV İSAM & İBB Kültür A.Ş. Yayınları.
  • Ahmed Efendi (1918). Târih-i Câmi‘-i Şerif-i Nûr-i ‘Osmânî (1335-37), Tarih-i Osmanî Encümeni Mecmuası İlavesi. Dersaadet: Hilal Matbaası.
  • Akgündüz, A. (1996). İslam Hukukunda ve Osmanlı Tatbikatında Vakıf Müessesesi. İstanbul: Osmanlı Araştırmaları Vakfı.
  • Akın, B. (2007). Ayvalık Evleri (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi) Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sanat Tarihi Anabilim Dalı, Çanakkale.
  • Aksoy, E. (1983). Orta Mekan: Türk Sivil Mimarisinde Kuruluş Prensibi. Mimarlık ve Sanat, 7(8), 39-92.
  • Akyazıcı Özkoçak, S. (2005). The Evidence of Vakıf Registers for Residential Dwelling in Sixteenth Century Istanbul, Afife Batur’a Armağan: Mimarlık ve Sanat Tarihi Yazıları içinde (s. 253- 259). İstanbul: Literatür Yayıncılık.
  • Arseven, C. E. (1961). Türk Sanat Tarihi, Menşeinden Bugüne Kadar. İstanbul: Milli Eğitim Basımevi.
  • Aygör, E. (2015). 19. Yüzyıl Sonu ve 20. Yüzyıl Başlarında Konya Evlerinin Mimari Gelişimi ve Değişimi (Yayımlanmamış Doktora Tezi) Selçuk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sanat Tarihi Anabilim Dalı, Konya.
  • Azezli, G. B. (2009). 19. yy’da Osmanlı Konut Mimarisinde İç Mekan Kurgusunun Safranbolu Evleri Örneğinde İrdelenmesi (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi) İstanbul Kültür Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Sanat ve Tasarım Anabilim Dalı, İstanbul.
  • Badakol, S. (2003). Samsun Evlerinin Yapısal Özellikleri (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi) Gazi Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
  • Bertram, C. (2012). Türk Evini Hayal Etmek: Eve Dair Kolektif Düşler. M. Ratip (Çev.) İstanbul: İletişim Yayınları.
  • Bıçak, Z. (2011). Sakarya İli Hendek İlçesinde Geleneksel Konut Mimarisi (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi) Sakarya Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sanat Tarihi Anabilim Dalı, Sakarya.
  • Boy, E. Ş. (2014). Merzifon Evleri (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi) Erciyes Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sanat Tarihi Anabilim Dalı, Kayseri.
  • Değer, G. (2012). Muğla Kent Merkezi Geleneksel Dokusunun Araştırılması: Muğla-Merkez, Ula Ve Yeşilyurt Evlerinin Karşılaştırmalı Değerlendirilmesi (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi) Dokuz Eylül Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Mimarlık Anabilim Dalı, İzmir.
  • Devellioğlu, F. (2007). Osmanlıca Türkçe Ansiklopedik Lûgat. Ankara: Aydın Kitabevi Yayınları.
  • D’Ohsson, M. de M. (1980). 18. Yüzyıl Türkiyesinde Örf ve Adetler. İstanbul: Tercüman Yayınları.
  • Dumas, J. (2010). Hücreden Saraya: 15-18. Yüzyıllarda Osmanlı Konutları. Toplumsal Tarih, 193, 18-25.
  • Durgun, Y. (2006). Geleneksel Malatya Evleri Üzerine Bir İnceleme (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi) Gazi Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Mimarlık Anabilim Dalı, Ankara.
  • Eldem, S. H. (1954). Türk Evi Plan Tipleri. İstanbul: İTÜ Mimarlık Fakültesi Yayınları.
  • Erpek, C. (2008). Bozüyük’te Tarihi Türk Evlerinin Cephe Örnekleri (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi) Anadolu Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sanat Tarihi Anabilim Dalı, Eskişehir.
  • Faroqhi, S. (1987). Men of Modest Substance: House Owners and House Property in Seventeenth Century Ankara and Kayseri. Cambridge:
  • Cambridge University Press. (Faroqhi, S. (2007). Orta Halli Osmanlılar. (H. Çalışkan Çev.) İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.)
  • Faroqhi, S. (2014). Controversies and Contradictions: The Turkish (Ottoman) House, Turcica, 45, 321-354.
  • Göyünç, N. (1996). Osmanlı Belgelerinde Konut Terminolojisi. Sey E (Ed.), Tarihten Günümüze Anadolu’da Konut ve Yerleşme içinde (s. 264-268) İstanbul: Türkiye Ekonomik ve Toplumsal Tarih Vakfı.
  • Hacıoğlu Apak, N. (2004). Geleneksel Türk Evi Planlamasında İklim Faktörü: Edirne Evleri ve Mardin Evleri ile İlgili Bir Karşılaştırma (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi) Dokuz Eylül Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Mimarlık Anabilim Dalı, İzmir.
  • Halaç, H. H. (2010). Kütahya Şeriye Sicil Defterlerine Göre Domestik Kültür, Barınma Koşulları ve Ev İç Mekanı Bileşenleri (1695- 1902) (Yayımlanmamış Doktora Tezi) Anadolu Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sanat Tarihi Anabilim Dalı, Eskişehir.
  • Halaç, H. H. (2012). 1 No’lu Şeriyye Sicil Defterine Göre 17. Yüzyıl Sonu 18. Yüzyıl Başında Kütahya’da Konut Tipolojisi (1695-1703). e-Journal of New World Sciences Academy, 7(3), 1-17.
  • Hanna, N. (1991). Habiter au Caire Aux XVIIe Et XVIIIe Siècles. Kahire: Institut Français D’archeologie Orientale Du Caire.
  • Hasol, D. (2005). Ansiklopedik Mimarlık Sözlüğü. İstanbul: Yapı- Endüstri Merkezi Yayınları.
  • İlgün, Ş. (2007). Geleneksel Yozgat Evleri (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi) Selçuk Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Mimarlık Anabilim Dalı, Konya.
  • İnalcık, H. (1990). Köy, Köylü ve İmparatorluk. V. Milletlerarası Türkiye Sosyal ve İktisat Tarihi Kongresi, 21-25 Ağustos 1989, İstanbul, Türkiye Tebliğler içinde (s. 1-11). Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi.
  • Karaca, Y. vd. (haz.) (2010). İstanbul Kadı Sicilleri İstanbul Mahkemesi 3 numaralı sicil (H. 1027 / M. 1618). İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı İslam Araştırmaları Merkezi (İSAM) Yayınları.
  • Karakuş, Ü. C. (2008). Geleneksel Ahlat Evleri (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi) Yüzüncü Yıl Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sanat Tarihi Anabilim Dalı, Van.
  • Koşan, D. (2011). Sakarya İli Geyve İlçesi Geleneksel Konut Mimarisi (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi) Sakarya Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sanat Tarihi Anabilim Dalı, Sakarya.
  • Kuban, D. (1995a). Türk ve İslam Sanatı Üzerine Denemeler. İstanbul: Arkeoloji ve Sanat Yayınları.
  • Kuban, D. (1995b). Turkish Hayat House. Istanbul: T. C. Ziraat Bankası.
  • Küçükerman, Ö. (1996). Kendi Mekanının Arayışı İçinde Türk Evi. İstanbul: Türkiye Turing ve Otomobil Kurumu.
  • Marcus, A. (1989). The Middle East on the Eve of Modernity: Aleppo in the 18th century. New York: Columbia University Press.
  • Mazlum, D. (2001). Osmanlı Mimarlık Belgelerinin Transkripsiyonlarında Karşılaşılan Terminoloji Sorunsalları. M. S. Pekak (Ed.) Sanat Tarihinde Terminoloji Sorunları Semineri I (Mimari ve Mimari Süsleme), 23-24 Kasım 2001, Ankara içinde (s.81-85). Ankara: Hacettepe Üniversitesi ve Ankara Üniversitesi.
  • Özkaya, H. G. (2010). Vakıf İstibdal Kayıtları, İstanbul’da Barınma Kültürü ve Kent Yapısına Dair Neler Sunar? Türkiye Araştırmaları Literatür Dergisi, 8(16), 467-488.
  • Özkaya, H. G. (2015). 18. Yüzyılda İstanbul Evleri Mimarlık, Rant, Konfor, Mahremiyet. İstanbul: İstanbul Araştırmaları Enstitüsü Yayınları.
  • Öztürk, D. (2011). Seydişehir Geleneksel Konut Mimarisi (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi) Selçuk Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Mimarlık Anabilim Dalı, Konya.
  • Öztürk, S. (2001). “Kassam”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi içinde (c. 24, 579-582). İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı İslam Araştırmaları Merkezi.
  • Öztürk, S. (1994). Askeri Kassama Ait Onyedinci Asır İstanbul Tereke Defterleri (Sosyo-Ekonomik Tahlil). İstanbul: Osmanlı Araştırmaları Vakfı.
  • Özyalvaç, Ş. P. (2015). İstanbul Konut Mimarisinde Lüks ve Konfor (18. Yüzyıl) (Yayımlanmamış Doktora Tezi) Yıldız Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Mimarlık Anabilim Dalı, Mimarlık Tarihi ve Kuramı Lisansüstü Programı, İstanbul.
  • Özyılmaz, H. (2007). Diyarbakır Geleneksel Konut Mimarisinde Morfolojik Analiz: Geleneksel Konutların Güncel Kullanımda Değerlendirilmesi (Yayımlanmamış Doktora Tezi) Gazi Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Mimarlık Anabilim Dalı, Ankara.
  • Sarıalioğlu, C. (2008). Historiyografik Bir Sorunsal Olarak “Türk Evi” (1928-1995) (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi) Yıldız Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Mimarlık Anabilim Dalı, Mimarlık Tarihi ve Kuramı Lisansüstü Programı, İstanbul.
  • Sezer, Y. (2005). The Perception of Traditional Ottoman Domestic Architecture as a Category of Historic Heritage and as a Source of Inspiration for Architectural Practice (1909-1931) (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi) Boğaziçi Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
  • Sözer, A. N. (1983). Türkiye’nin Kırsal Yerleşim Coğrafyasına İlişkin Terminolojik Sorunlar ve Tipolojik Yaklaşımlar. Ege Coğrafya Dergisi, 1, 1-13. Erişim adresi: http://dergipark.ulakbim.gov tr/ecd/article/view/5000128297
  • Şahin, Ş. (2010). Ordu Geleneksel Evleri Üzerine Bir Araştırma (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi) Karadeniz Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Mimarlık Anabilim Dalı, Trabzon.
  • Şenyurt, O. (2014). Osmanlı’nın Son Dönemlerine Ait Belgelerde Mimari Anlatılar ve Mimarlık Terminolojisindeki Bazı Anlam Sorunları, Tarih ve Uygarlık İstanbul Dergisi, 5, 65-84.
  • Şenyurt, O. (2018). Osmanlı’da Mimari Mekan ve Yaşam Zamanın Mekanları Mekanın Zamanları. İstanbul: Doğu Kitabevi.
  • Tanyeli, U. (1996). Klasik Dönem Osmanlı Metropolünde Konutun “Reel” Tarihi: Bir Standart Saptama Denemesi. Z. Ahunbay (Ed.) Prof. Doğan Kuban’a Armağan içinde (s. 57-71). İstanbul: Eren Yayıncılık. Tanyeli, U. (2006). Osmanlı Metropollerinde Evlerin Konfor ve Lüks Normları, S. Faroqhi ve C. K.
  • Neumann (Ed.) Soframız Nur Hanemiz Mamur: Osmanlı Maddi Kültüründe Yemek ve Barınak içinde (s. 333-349). İstanbul: Kitap Yayınevi.
  • Tuztaşı U. (2013). İdealleş[tiril]miş “Türk Evi” Fikrinin Historiyografik Çözümlenmesi, ICONARP, 1/1, 66-91.
  • Ünver, İ. (2008). Arap Harfli Türkçe Metinlerin Çevirisinde Karşılaşılan Yanlışlar. Turkish Studies International Periodical For the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic, 3(6), 47-58.
  • Yerasimos, S. (2006). 16. Yüzyılda İstanbul Evleri. Faroqhi S. ve Neumann C. K. (Ed.) Soframız Nur Hanemiz Mamur: Osmanlı Maddi Kültüründe Yemek ve Barınak içinde (s.307-332). İstanbul: Kitap Yayınevi.
  • Yılmaz, E. C. (2015). “Fetih ve Sonrasında İstanbul’da Barınma Kültürü,” Coşkun Yılmaz (Ed.), M. Akif Aydın (Proje Yön.) Antik Çağ’dan XXI. Yüzyıla Büyük İstanbul Tarihi içinde (c. 8, s. 152-172). İstanbul: TDV İSAM & İBB Kültür AŞ. Yayınları.
  • Yüksel, İ. A. (Haz.) (2005). Risale-i Mi.’mariyye Ca’ fer Efendi 1023/1614. İstanbul: İstanbul Fetih Cemiyeti.
  • Yünkül, A. (2005). Elazığ Evleri (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi) Fırat Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İslam Tarihi ve Sanatları Anabilim Dalı, Elazığ

TÜBİTAK ULAKBİM Ulusal Akademik Ağ ve Bilgi Merkezi Cahit Arf Bilgi Merkezi © 2019 Tüm Hakları Saklıdır.