Mehmet ARI
(Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi, İİBF, Kamu Yönetimi Bölümü,Bolu,Türkiye)
Yıl: 2020Cilt: 5Sayı: 1ISSN: 1305-6182Sayfa Aralığı: 69 - 78Türkçe

135 0
Ütopya mı Plan mı: Yakup Kadri Karaosmanoğlu’nun Ankara Romanı1
Yakup Kadri Karaosmanoğlu 1934 yılında Ankara romanını yazar. Ankara, 1920-1922, 1925-1926 ve 1937-1943 yılları arasında ortaya çıkan gelişmeler çerçeve-sinde, Türkiye’nin yaşadığı olayların işlendiği bir romandır. Sahne zaman zaman Ankara dışına genişlese bile, temel mekân Ankara’dır. Selma Hanım, İstanbul’dan Ankara’ya taşınmış genç bir kadındır. Yaptığı üç evlilik Ankara’nın üç ayrı yü-zünü göstermektedir. Evlilik yaptığı üç erkek üç ayrı Ankara’yı sembolize eder. Burada erkeklerin dönemlendirme açısından bir sembol olarak görünmelerine rağmen, onların bir sembol olmaları üzerinde etkili olan özne kadındır. Selma Hanımın olayları değerlendirmekle kalmayıp, onlara yön verdiği görülür. Özel-likle romanın üçüncü bölümü, gelecekteki Ankara’yı (Türkiye’yi) tasarlayan bir ütopya olarak değerlendirilmektedir. Ankara romanı ütopya kavramı üzerinden en çok çalışılan eserlerden biridir. Ütopyalar ve distopyalar genellikle çok uzak bir gelecekte tasarlanmaktadır. Örneğin en ünlü distopyalardan biri olan Geo-rge Orwell’in 1984 adlı eseri, yazıldığı zamanın yaklaşık elli yıl sonrasını anlatır. Çoğunlukla da zaman ve mekân bir belirsizlik taşır. Orwell, içinde yaşadığımız zaman ve mekânı, kolayca göremeyeceğimiz bir uzaklığa taşır. Ankara romanı ise bir ütopya olarak değerlendirilmekle birlikte, Ankara’nın gelecekte oluşacak bir şehir olarak anlatıldığı üçüncü bölümü dahi içinde yaşayan herkesin görebi-leceği bir zaman ve mekân uzaklığındadır. Özellikle bu hayalin gerçekleşmesini sağlayacak özne olarak Gazi Paşa’nın da yaşamı romana dâhil edilir. Dolayısıyla iktidarı bütünüyle elinde bulunduran bir şahsın yönetimi ve planlaması içinde ortaya çıkacak bir “örnek kent ve ülke” oluşumundan söz edilmektedir. Sözü-nü ettiğimiz şey, ütopya yazarının bir hayalî tasarımı olarak değil bizzat ülkenin yöneticisinin muktedir gücüyle yakın bir zamanda gerçekleşecek ve ülkenin her yerini etkileyecek bir “model şehir” üretilmekte olduğudur. Bu çalışma, özellik-le romanın üçüncü bölümünden hareketle bir ütopyadan çok bir plandan söz edilmesi gerektiğini iddia edecektir. Ancak planın öznesi olarak Gazi Paşa’nın umulmadık erken ölümü planı bir hayale dönüştürmektedir.
DergiAraştırma MakalesiErişime Açık
  • Akı, N. (2001) Yakup Kadri Karaosmanoğlu, İstanbul: İletişim Yayınları, (ilk baskı 1960)
  • Akşin, S. (1989) Çağdaş Türkiye 1908-1980, (yayın yönetmeni Sina Akşin), İstanbul: Cem Yayınevi.
  • Aktaş, Ş. (2014) Yakup Kadri Karaosmanoğlu, Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
  • Atay, F. R. (2012) Çankaya, İstanbul: Pozitif Yayınları.
  • Bağcı, R. (2008) “Yakup Kadri Karaosmaoğlu’nun Ankara Romanında Aydınlar”, Selçuk Üniversitesi, Fen-Edebiyat Fakültesi, Edebiyat Dergisi, 19, 301-316.
  • Baş, Y. (2015) “Bir (Kentsel) Ütopya Olarak “Ankara” Romanı”, METU JFA 2015/2, 32, 2, 79-98.
  • Baş, Y. (2017) “Ütopya ve Planlamanın Çelişkili Zemini: Bütünlük Arayışı”, Toplum ve Demokrasi, 11, 23, 75-102.
  • Çavdar, T. (2007) Türkiye’nin Yüzyılına Romanın Tanıklığı, İstanbul: Yazılama Yayınları.
  • Duru, B. (2017) “Mustafa Kemal döneminde Ankara’nın İmarı”, İcad Edilmiş Şehir: Ankara (der. F. Cantek), İstanbul: İletişim Yayınları.
  • Ekiz, C. (2018) “19. Yüzyıl Ütopyalarında Yönetim Düşüncesinin Gelişimi”, QUO VADİS SOCIAL SCİENCES Bildiri Kitabı, FSCONGRESS, 52-65.
  • Ergün, E. (2014) “Foucault’da İktidar-Mekân İlişkisi ve Üç Ankara Romanı Üzerinden Çözümlenmesi”, Sakarya Üniversitesi SBE yayınlanmamış doktora tezi.
  • Güngör, B. (2016) “Söylem Analizinin Açılımları ve Romanda Bilgi İktidar İdeoloji”, Dedekorkut, 2016/10,108-114.
  • Karaosmanoğlu, Y.K. (2004) Ankara,İstanbul: İletişim Yayınları. (21. Baskı)
  • Karataş, E. ve Yıldız, İ. (2010) “Yakup Kadri Karaosmanoğlu’nun kadro dergisindeki yazıları ve kadro düşüncesinin Ankara romanına yansıması”, Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 14, 276-289.
  • Naci, F. (2007) Yüz Yılın Yüz Türk Romanı, İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
  • Oğuz, O. (2013) “Yakup Kadri Karaosmanoğlu’nun Ankara romanında beden”, C.Ü. Sosyal Bilimler Dergisi,1, 167-199.
  • Özkırımlı, A. (1987) “Ankara Üzerine”, Ankara (Y. K. Karaosmanoğlu), İstanbul: İletişim Yayınları.
  • Somuncu, S. (2015) “Ankara Romanına Yönelik Bir Söylem Çözümlemesi: Bilgi-İktidar-İdeoloji”, Dicle Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 7, 13, 257-279.
  • Yalçın Çelik, S. D. (2014) “Yakup Kadri Karaosmanoğlu’nun Ankara Romanı Bağlamında Kemalist İdeoloji ve Türkiye Cumhuriyeti’nin Bir Başkent İnşası”, Ankara Araştırmaları Dergisi, 2, 1, 93-107, Haziran.
  • Yiğitler, Ş. Ş. (2017) “Türk Romanlarında Mustafa Kemal ve Kemalizm”, Ayrıntı Dergi, 20, Mart-Nisan, https://ayrintidergi.com.tr/turk-romanlarinda-mustafa-kemal-ve-kemalizm/

TÜBİTAK ULAKBİM Ulusal Akademik Ağ ve Bilgi Merkezi Cahit Arf Bilgi Merkezi © 2019 Tüm Hakları Saklıdır.