Sezgin AYAN
(Kastamonu Üniversitesi, Orman Fakültesi, Silvikültür ABD, Kastamonu, Türkiye)
Fatih GEDİK
(Kastamonu Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Orman Mühendisliği ABD, Kastamonu, Türkiye)
Esra Nurten YER ÇELİK
(Kastamonu Üniversitesi, Orman Fakültesi, Silvikültür ABD, Kastamonu, Türkiye)
Orhan GÜLSEVEN
(Kastamonu Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Orman Mühendisliği ABD, Kastamonu, Türkiye)
Ergin YILMAZ
(Kastamonu Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Orman Mühendisliği ABD, Kastamonu, Türkiye)
Şeyma Selin AKIN
(Kastamonu Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Orman Mühendisliği ABD, Kastamonu, Türkiye)
Halil Barış ÖZEL
(Bartın Üniversitesi, Orman Fakültesi, Silvikültür ABD, Bartın, Türkiye)
Yıl: 2020Cilt: 22Sayı: 1ISSN: 1302-0943 / 1308-5875Sayfa Aralığı: 245 - 255Türkçe

59 0
Bazı Geniş Yapraklı Orman Ağacı Fidanlarının Morfolojik Özellikleri
Bu çalıĢmada; Ordu orman fidanlığı ekolojik Ģartlarında “Tam Alan Serpme Yöntemi” ile ekilen ve rutin yetiĢtirme tekniği uygulamaları ile üretilen bazı geniĢ yapraklı orman ağacı [1+0 yaĢlı doğu kayını (Fagus orientalis L.)], 2+0 yaĢlı adi gürgen (Carpinus betulus L.) ve 3+0 yaĢlı dağ akçaağacı (Acer pseudoplatanus L.)] fidanlarının fidan boyu (FB), kök boğazı çapı (KBÇ), dal sayısı (DS) ve gürbüzlük indisi (GĠ) değerleri tespit edilmiĢtir. Morfolojik fidan özellikleri arasındaki iliĢkiler korelasyon analizi ile belirlenmiĢtir. Tespit edilen morfolojik özelliklere göre fidanlar, TSE standartları ve Aphalo ve Rikala (2003) GĠ değerine göre değerlendirilmiĢtir. Elde edilen sonuçlara göre; sırasıyla doğu kayını, dağ akçaağacı ve adi gürgenin ortalama fidan boyları 29,5, 86,7 ve 70,8 cm; ortalama KBÇ 3,62, 9 ve 6,7 mm; ortalama DS 6,6, 9 ve 22,1 adet ve GĠ değerleri ise 86,7, 98,8 ve 111,9 olarak hesaplanmıĢtır. Morfolojik fidan özelliklerinde dikkati çeken en önemli hususlardan biri her türde çok yüksek varyasyonun olmasıdır. AraĢtırma objesi üç türde FB-KBÇ, DS-FB ve DS-KBÇ arasında pozitif yönlü güçlü iliĢkiler saptanmıĢtır. YetiĢtirilen fidanların TSE standartlarına göre; doğu kayınında %40’ı, dağ akçaağacında %75,5’i ve adi gürgende ise %63,3’ünün 1. kalite sınıfında olduğu tespit edilmiĢtir. Aphalo ve Rikala (2003) GĠ değerlerine göre ise doğu kayınında %93,3’ü; Dağ akçaağacında %100’ü ve adi gürgende ise %97,8’i “düĢük kaliteli fidan” kategorisinde yer almıĢtır. Tam alan serpme ekimi yöntemiyle yetiĢtirilmiĢ fidanlarda fidan baĢına düĢen yaĢam alanının homojen olmamasından dolayı FB, KBÇ ve GĠ değerlerinde tespit edilen büyük varyasyonlar nedeniyle seleksiyon ile ıskarta olarak elimine olacak fidan oranı çok yüksek olabilecektir.
DergiAraştırma MakalesiErişime Açık
  • 1. Alım, E., Kavgacı A., 2017. Eğirdir Orman Fidanlığı’nda diken ardıcı (Juniperus oxycedrus L. subsp. oxycedrus) fidan yetiĢtirme sıklığının fidan morfolojisine etkileri, Orman Genel Müdürlüğü Ormancılık AraĢtırma Dergisi, 1(4):01-11 DOI: https://doi.org/10.17568/ogmoad.309242
  • 2. Alım, E., Şahin, M., Gültekin, H.C., 2008. Ekim sıklığının badem (Prunus amygdalus L.) fidanlarının morfolojik özelliklerine etkileri, Batı Akdeniz Ormancılık AraĢtırma Müdürlüğü Dergisi, Sayı: 9, Antalya.
  • 3. Aphalo, P., Rikala, R., 2003. Field Performance of Silver-Birch Planting-Stock Grown at Different Spacing And in Containers of Different Volume, New Forests 25: 93–108, Kluwer Academic Publishers. Printed in The Netherlands, 2003.
  • 4. Atik, H., A., 2008. Doğal Maddelerin (Biyohumus ve Baykal Em1) Doğu Kayınında (Fagus orientalis Lipsky.) Bazı Morfolojik-Fizyolojik Proseslere Etkisi. Doktora Tezi. Zonguldak Karaelmas Üniversitesi. Fen Bilimleri Enstitüsü Orman Mühendisliği Anabilim Dalı. Zonguldak.
  • 5. Avanoğlu, B., Ayan, S., Demircioğlu, N., Sivacioğlu, A., 2005. The Evaluation of 2+0-year old Black pine (Pinus nigra Arnold. subsp. pallasiana (Lamb.) Holmboe.) seedlings produced in KastamonuTaĢköprü Forest Nursery according to the norms of Turkish Standards Institution, SIGMA. Journal of Engineering and Science, Yıldız Technical University, 2, 73-83.
  • 6. Ayan, S., 1998. The effects of slow release fertilizer on the production of containerized-Scots pine (Pinus sylvestris L.), Journal of Forest Engineering, 35 (9): 25-28, Ankara.
  • 7. Ayan, S., 2002. Determining the site condition features of Containerized-Oriental Spruce (Picea orientalis (L.) Link.) seedlings; and setting the production Techniques, Ministry of Forests, the Institution of Eastern Black Sea Forestry Research, Ministry Publication number:179, Eastern Black Sea Forestry Studies (DKOA) Publication number:14, Technical Bulletin Publication number: 11, Trabzon.
  • 8. Ayan, S., 2007. Containerised Seedling Propagation, 7th Section (Editors: YAHYAOĞLU, Z. and M. GENÇ, Seedling Standardization: Quality Seedling Propagation and Principals of Seedling Qualification Norms) Publication of Süleyman Demirel University, Pub. Nu: 75, p. 301-352, ISBN 978-9944-452-07-6, Isparta.
  • 9. Ayan, S., Tilki, F., 2007. Morphological Attributes of Oriental Spruce (Picea orientalis (L.) Link.) Seedlings Grown in Peat-Based Media Amended with Natural Zeolite, Acta Agronomica Hungarica, 55 (3): 363-373.
  • 10. Ayan, S., Turna, İ., Acar, C., 2000. The effects of greenhouse and outdoor conditions on several morphological characteristics of Enso-type Scotch Pine (Pinus sylvestris L.) seedlings, Journal of Eastern Anatolian Forestry Research Institute, No.3, p. 64-76, Erzurum.
  • 11. Ayan, S., Tüfekçioğlu, A., 2006. Growth responses of Scots pine seedlings grown in peat-based media amended with natural zeolite, Journal of Environmental Biology, 27 (1): 27-34.
  • 12. Bilir, N., 1997. Doğu Karadeniz Bölgesi’nde Toros sediri (Cedrus libani A. Rich.) orijin denemeleri fidanlık aĢaması. Yüksek Lisans Tezi, Karadeniz Teknik üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Trabzon.
  • 13. Bilir, N., Çetinkaya, D., 2018. Morphological characteristics in seed orchard and seed stand seedlings of Brutian pine (Pinus brutia Ten.). 2nd International Congress on Multi disciplinary, 4-5 May, Cukurova University, Adana, p. 57-62.
  • 14. Cengiz, Y., Şahin, M., 2002. Bazı yapraklı ağaç fidanlarının yetiĢtirilmesinde ekim sıklığın büyüme üzerine etkileri, Batı Akdeniz Ormancılık AraĢtırma Enstitüsü Dergisi. Sayı: 4: 123-136 s.
  • 15. Cleary, B.D., Greaves, R.R., 1979. Fidan. Ormancılık AraĢtırma Enstitüsü Dergisi, Cilt: 25, Sayı: 2: 3167, Ankara (Çeviren: Eyüboğlu, A.K.).
  • 16. Coşgun, S., Şahin, M., Özkurt, N., Parlak, S., 2008. Kızılçam (Pinus brutia Ten.) fidanlarında kalite sınıflarının belirlenmesi, çevre ve orman bakanlığı, Batı Akdeniz Ormancılık AraĢtırma Müdürlüğü, Teknik Bülten No: 29, Antalya, 67s.
  • 17. Çetinkaya, D., Bilir, N., 2019. Toros Sediri’nde (Cedrus libani A. Rich.) fidan tipi x fidan morfolojisi etkileĢimi. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 10 (1): 28-33.
  • 18. Çiçek, E., Çiçek N., Tilki, F., 2011. Four-year field performance of Fraxinus angustifolia Vahl. and Ulmus leavis Pall. seedlings grown at different nursery seedbed densities. Research Journal of Forestry. 5(2): 89-98. 96
  • 19. Çiçek, E., Çiçek, N., Bilir, N., 2007. Effects of seedbed density on one-year-old Fraxinus angustifolia seedling characteristics and outplanting performance. New Forests. 33: 81- 91.
  • 20. Deligöz, A., 2012. Ekim sıklığının Acer negundo L. fidanlarının morfolojik ve fizyolojik özellikleri üzerine etkisi. Bartın Orman Fakültesi Dergisi, 14 (21): 11-17
  • 21. Demircioğlu, N., Ayan, S., Avanoğlu, B., Sıvacıoğlu, A., 2004. The Evaluation of 2+0-year old Scotch pine (Pinus sylvestris L.) seedlings produced in Kastamonu-TaĢköprü Forest Nursery according to the norms of Turkish Standards Institution. Journal of Engineering, Faculty of Engineering, Pamukkale University, 2 (10): 243-251.
  • 22. Dirik, H., 1993. Kızılçam (Pinus brutia Ten.)’da bazı önemli fidan karakteristikleri ile dikim baĢarısı arasındaki iliĢkiler, Ġ.Ü. Orman Fakültesi Dergisi, Seri: A, Cilt: 43, Sayı: 2, s: 51-57, Ġstanbul.
  • 23. Duryea M.L., 1984. Nursery cultural practices: impacts on seedling quality. In: Duryea ML, Landis TD (eds), Forest Nursery Manual: Production of Bareroot Seedlings. Martinus Nijhoff/ Dr. W. Junk Publishers, The Hague/Boston/Lancaster, for Forest Research Lab, Oregon State Univ., Corvallis, pp. 143–164.
  • 24. Eler, Ü., Keskin, S., Örtel, E., 1993. Toros sediri (Cedrus libani A. Rich.) Fidanlarında Kalite Sınıflarının Belirlenmesi Üzerine AraĢtırmalar. Ormancılık AraĢtırma Enstitüsü Dergisi, 240: 81-105.
  • 25. Ertekin, M., Kırdar, E., Ayan, S., Özel, H. B., 2009. The Effects of Some Plant Growth Regulator on Seedling of Laurel (Laurus nobilis L.), Journal of Forestry Faculty, Kastamonu University, 9 (2): 171176.
  • 26. Ertekin, M., Kirdar, E., Özel, H. B., Ayan, S., 2010. Kurak mıntıka ağaçlandırmalarında kullanılan karaçamın (Pinus nigra arnold.) büyümesine fitohormonların etkileri, ÇölleĢme Ġle Mücadele Sempozyumu Tebliğler Kitabı, s.443-451, 17-18 Haziran 2010, Çorum.
  • 27. Eşen, D., Yıldız, O., Kulaç, Ş., ve Sargıncı, M., 2005. “Türkiye Ormanlarının Ġhmal Edilen Yapraklı Türü: Yabani Kiraz”, TBMMO Orman Mühendisleri Odası Dergisi, 42:4-6
  • 28. Eyüpoğlu, A.K., 1975. Kızılağacın (Alnus barbata) Fidanlıkta YetiĢtirilmesinde Uygun Ekim Sıklığının Saptanması. Ormancılık AraĢtırma Enstitüsü Yayınları, Teknik Bülten No: 74.
  • 29. Eyüpoğlu, A.K., 1988. Fidanlıkta değiĢik sıklık derecelerinde yetiĢtirilmiĢ ĢaĢırtılmıĢ ve ĢaĢırtılmamıĢ Doğu ladini (Picea orientalis (L.) Link) fidanlarının arazideki durumları. Ormancılık AraĢtırma Enstitüsü Yayınları, Teknik Bülten No: 201, Ankara.
  • 30. Genç, M., 1992. Doğu Ladini (Picea orientalis (L.) Link) Fidanlarına Ait Bazı Morfolojik ve Fizyolojik Özelliklerle Dikim BaĢarısı Arasındaki ĠliĢkiler, (Doktora Tezi), KTÜ. Fen Bilimleri Enstitüsü.
  • 31. Genç, M., Yahyaoğlu, Z., 2007. Fidan Tipleri. Fidan Standardizasyonu, Standart Fidan YetiĢtirmenin Biyolojik ve Teknik Esasları. Süleyman Demirel Üniversitesi, Orman Fakültesi Yayını, Isparta.
  • 32. Gülcü, S., Gültekin, H. C., 2005. Boylu Ardıç (Juniperus Excelsa Bieb.) Ve Küçük Kozalaklı Katran Ardıcı’nda (Juniperus Oxycedrus L.) Uygun Ekim Yöntemlerinin Belirlenmesi. Süleyman Demirel Üniversitesi Orman Fakültesi Dergisi Seri: A, Sayı: 1, Yıl: 2005, ISSN: 1302-7085, Sayfa: 37-48
  • 33. Gülcü, S., Uysal, Ç.S., 2010. KuĢ iğdesi’nde (Elaeagnus angustifolia L.) yetiĢtirme sıklığının fidan morfolojik özelliklerine etkisi. Süleyman Demirel Üniversitesi, Orman Fakültesi Dergisi. A(2): 74-81.
  • 34. Gülseven, O., Ayan, S., Özel, H. B., Yer, E. N., 2019. Farklı doğu kayını (Fagus orientalis Lipsky.) populasyonlarına ait fidanların morfolojik ve fizyolojik karakteristikleri. Türkiye Ormancılık Dergisi, 20(3): 180-186. Isparta.
  • 35. Güner, Ş.T., Çömez, A., Karataş, R., and Genç, M., 2008. Anadolu Karaçamı (Pinus nigra Arnold. ssp. pallasiana (Lamb.) Holmboe)’nda YetiĢtirme Sıklığının Bazı Morfolojik ve Fizyolojik Özellikleri ile Dikim BaĢarısına Etkisi. Orman Toprak ve Ekoloji AraĢtırmaları Enstitüsü Müdürlüğü Yayını, EskiĢehir
  • 36. Hatipoğlu, E., 2013. Doğu Gürgeni (Carpinus orientalis Miller) ’nde yükseltiye bağlı olarak bazı morfolojik karakterlerin ve çimlenme özelliklerinin araĢtırılması. Yüksek Lisans Tezi. Trabzon.
  • 37. Ivetić, V., Devetaković, J., Maksimović, Z., 2016. Initial height and diameter are equally related to survival and growth of hardwood seedlings in first year after field planting, Reforesta, 2: 6-21. DOI:http://dx.doi.org/10.21750/REFOR.2.02.17
  • 38. Keskin, S., 1992. Kızılçamda (Pinus brutia Ten.) Fidan Sıklığının Önemli Morfolojik Özellikler Üzerine Etkileri, Ormancılık AraĢtırma Enstitüsü Yayınları Teknik Bülten No: 227, Ankara.
  • 39. Kızmaz, M., 1993. Karaçam fidanlarının kalite sınıflarının belirlenmesi üzerine araĢtırmalar. Ormancılık AraĢtırma Enstitüsü Yayınları, Teknik Bülten No: 238-241: 7-36.
  • 40. Kocaoğlu, D. S., 2017. YetiĢtirme Sıklığı ve Repikajın DiĢbudak Yapraklı Akçaağaç (Acer negundo L.) ve Dağ Akçaağacının (Acer pseudoplatanus L.) Fidan Kalite Özelliklerine Etkisi. Yüksek Lisans Tezi. Isparta.
  • 41. Mexal, J.G., South, D.B., 1991. Bareroot seedling culture. In: Duryea ML, Dougherty PM (eds) Forest regeneration manual. Kluwer Academic Publishers, Dordrecht, pp 89–115.
  • 42. Özdemir, Ö.L., 1971. Karaçam (Pinus nigra Arnold.)’ın Fidanlıklarda YetiĢtirilme Tekniği Üzerine Bazı Denemeler. Ormancılık AraĢtırma Enstitüsü Yayınları, Teknik Bülten Serisi No. 49, 51 s., Ankara.
  • 43. Özpay, Z., Tosun, S., 1993. Kayın (Fagus orientalis Lipsky.) fidanlarının kalite sınıflarının belirlenmesi üzerine araĢtırmalar. Ormancılık AraĢtırma Enstitüsü Teknik Bülten, No: 241, Ankara, s. 107-13
  • 44. Özübek, Ş.D., Deligöz, A., 2016. Kokulu Ardıç (Juniperus foetidissima Wild.) Fidanlarının Morfolojisi, kök geliĢme potansiyeli ve karbonhidrat içeriği üzerinde yetiĢtirme sıklığının etkileri. Süleyman Demirel Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 20 (2): 369-375.
  • 45. Puttonen, P., 1986. Carbohydrate reserves in Pinus sylvestris seedling needles as an attribute of seedling vigor. Scandinavian Journal of Forest Research. 1 (1-4): 181-193
  • 46. Saatçioğlu, F., 1976. Silvikültürün Biyolojik Esasları ve Prensipleri. Ġ.Ü. Orman Fakültesi, Yayın No:222, Ġstanbul
  • 47. Schultz, R.C., Thompson, J.R., 1997. Effect of density control and undercutting on root morphology of 1+0 bareroot hardwood seedlings: five-year field performance of root-graded stock in the Central USA. New Forests 13: 301-314.
  • 48. Selek, N., 1995. Hendek Fidanlığında YetiĢtirilen Kayın, Karaçam, Sarıçam ve Göknar Fidanlarında Temel Morfolojik Özelliklerin Belirlenmesi. K.T.Ü. Fen Bilimleri Enstitüsü Orman Mühendisliği Anabilim Dalı, Yüksek Lisans Tezi, Trabzon, 59 s.
  • 49. Semerci, A., 2002. Sedir (Cedrus libani A. Rich.) Fidanlarına Ait Bazı Morfolojik ve Fizyolojik Karakteristikler ile Ġç Anadolu’daki Dikim BaĢarısı Arasındaki ĠliĢkiler, Ġç Anadolu Ormancılık AraĢtırma Müdürlüğü, Teknik Bülten No: 279, Ankara, 142s.
  • 50. Semerci, A., Güner, Ş.T., Çömez, A., Çelik, N., Karataş, R., Koray, E. Ş., Genç, M., Tuncer, E., Güner, D., 2008. YetiĢtirme Sıklığının Yalancı Akasya (L.) Fidanlarının Bazı Morfolojik ve Fizyolojik Özellikleri ile Dikim BaĢarısına Etkileri: EskiĢehir Örneği, Ġç Anadolu Ormancılık AraĢtırma Enstitüsü Teknik Bülten No. 285, Ankara.
  • 51. Sivacioğlu, A., Ayan, S., Gülerol, B., 2007. The Effects of the Some Plant Growth Regulators on Morphological Traits of Scots Pine Seedlings, Journal of Forestry Faculty of Kastamonu University, 7 (2) 155-168, Kastamonu.
  • 52. South, D.B., Starkey, T.E., Enebak, S.A., (2016) Forest nursery practices in Sothern United States. Reforesta 1: 106-146. DOI: http://dx.doi.org/10.21750/REFOR.1.07.7
  • 53. Şevik, H., Ayan, S., Demircioğlu, N., Sıvacıoğlu, A., 2002. Kastamonu - Gölköy Orman Fidanlığı Çıplak Köklü GeniĢ Yapraklı Orman Ağacı Fidanlarının TSE Normlarına Göre Değerlendirilmesi, G. Ü. Orman Fakültesi Dergisi, Yıl.3, Sayı.2, s. 233-245, Kastamonu.
  • 54. Şimşek, Y., 1987. Ağaçlandırmalarda Kaliteli Fidan Kullanma Sorunları. Orman AraĢtırma Enstitüsü Dergisi, No:65, Ankara, 33(1):7–29,
  • 55. Thompson, B.E., 1985. Seedling morphological evaluation: what you can tell by looking. In: Evaluating seedling quality: principles, procedures, and predictive ability of major tests (Duryea ML ed). Forest Research Laboratory, Oregon State University, Corvallis, OR, USA, pp. 59-72.
  • 56. Tolay, U., 1983. Hendek Orman Fidanlığında Uludağ Göknarı (Abies bornmülleriana Mattf.)’nın YetiĢtirme Tekniği ile Fidan Kalitesi ve Dikim BaĢarısı Arasındaki ĠliĢkiler Üzerine AraĢtırmalar. Kavak ve Hızlı GeliĢen Yabancı Tür Orman Ağaçları AraĢtırma Enstitüsü Yıllık Bülten No 19: 349–448.
  • 57. Tolay, U., 1987. Yapraklı Tür Orman Ağaçları Fidanlık Tekniği. Kavak ve Hızlı GeliĢen Yabancı Tür Orman Ağaçları AraĢtırma Enstitüsü, Teknik Bülten No: 140, Ġzmit.
  • 58. TSE, 1988. Yapraklı orman ağacı fidanları. TS 5624, Ankara.
  • 59. URL 1. www.ogm.gov.tr; EriĢim tarihi: 28/10/2019
  • 60. Üçler, A.Ö., Gülcü, S., Bilir, N., 2000. Anadolu karaçamı ve kızılçamda tohum kaynağı-morfolojik fidan kalitesi iliĢkileri. II. Ulusal Fidancılık Sempozyumu, 25-29 Eylül, Bildiri Özetleri Kitapçığı, s. 39., Ġzmir.
  • 61. Ürgenç, S., 1998. Genel Plantasyon ve Ağaçlandırma Tekniği, Ġstanbul Üniversitesi Orman Fakültesi Yayınları, No: 3997/444, Ġstanbul, 664 s.
  • 62. Wichman, J.R., Coggeshall, M.V., 1984. Effects of Seedbed Density and Fertilization on Root-pruned 2-0 White Oak Nursery Stock. Tree Planters’ Notes 35(4):22-24.
  • 63. Yahyaoğlu, Z., Genç, M., 2007. Kalite Sınıflaması ÇalıĢmaları ve Türkiye Ġçin Öneriler, Fidan Standardizasyonu (Standart Fidan YetiĢtirmenin Teknik Ve Biyolojik Esasları), SDÜ Orman Fakültesi Yayın No: 75, Isparta, 555 s.
  • 64. Yer, E. N., Ayan, S., 2011. Growth stages of bare rooted seedlings of Taurus cedar and Anatolian black pine in EskiĢehir forest nursery conditions, Journal of Forestry Faculty, Kastamonu University, 11 (2): 219-227.
  • 65. Yılmazer, C., Bilir, N., 2016. Effect of seedling type in morphology and quality of Brutian pine (Pinus brutia Ten.) seedlings. IJSRST, 2(5) 237-240.

TÜBİTAK ULAKBİM Ulusal Akademik Ağ ve Bilgi Merkezi Cahit Arf Bilgi Merkezi © 2019 Tüm Hakları Saklıdır.