İlyas AK
(Atatürk Üniversitesi, Edebiyat Fakültesi, Tarih Bölümü, Erzurum, Türkiye)
Yıl: 2019Cilt: 14Sayı: 1ISSN: 1306-732X / 2564-680XSayfa Aralığı: 127 - 147Türkçe

53 0
RUMELİ’DEN İSTANBUL’A BAŞKALDIRI: CEMİYET-İ FESÂDİYE VE HEZEYANNÂMELERİ
Yirminci yüzyılın başlarında Balkanlarda çete takibinde bulunarak huzur ve asayişi sağlamakla görevli Osmanlı subaylarının birçoğu İttihatçı subaylardan oluşmaktaydı. Basın yoluyla muhalefet ise farklı bir boyuta taşınmıştı. İkinci Abdülmamid’in iktidarını “istibdat” olarak adlandıran bu subaylar meşrutiyet idaresini yeniden ilan ettirebilmek için kendi inisiyatiflerini de kullanarak yanlarındaki askeri birliklerle beraber devlete alenen isyan ederek dağa çıkmışlardı. Padişah buna karşı, Şemsi Paşa’yı durumu kontrol altına alarak asayişi sağlaması için görevlendirmişti. Ancak Şemsi Paşa’nın İttihatçı bir subay tarafından Manastır’da suikast sonucu öldürülmesi ve padişahın Rumeli’de kontrolü tam olarak sağlayamaması sonucunda 24 Temmuz 1908’de meşrutiyeti yeniden ilan ettiğini duyuracaktı. 24 Temmuz 1908’de gazetelerin başında iki satırlık ufak bir “devlet bildirisi” yayınlandı. Bu bildiri, Anayasanın (Kanun-u Esasi) yeniden yürürlüğe girmesi konusunda padişah buyruğunun çıktığını müjdeliyordu. Böylece 1878’de kapatılan meclis yeniden açılarak, anayasa yürürlüğe konuldu ve seçimlere gidildi. Hüseyin Hilmi Paşa, 2 Aralık 1902’de Rumeli Umûmî Müfettişliği’ne atanmıştır. Saraya sık sık gönderdiği yazılarda “göreve sadakatle devam etmekte olduğunu ve kendisine gösterilen güvene layık olmaya çalışacağını” bildirmiştir. İttihatçıların Rumeli’deki faaliyetlerini eleştiren Hüseyin Hilmi Paşa, bu örgütü de “cemiyet-i fesâdiye” diye adlandırmakta; onların propaganda amaçlı astıkları afişleri ise “hezeyannâme” olarak nitelemiştir. Bu araştırmanın amacı, Hüseyin Hilmi Paşa’nın İttihatçılara karşı yürüttüğü mücadeleyi saraya gönderdiği jurnaller temelinde ele almaktır. Çalışmada Hüseyin Hilmi Paşa Evrakı dâhilinde yer alan jurnaller analiz edilmiş ayrıca araştırmayı desteklemek amacıyla telif eserler ve makalelerden de yararlanılmıştır.
DergiAraştırma MakalesiErişime Açık
  • I. Arşiv Belgeleri
  • a. Başbakanlık Osmanlı Arşivi (BOA), İstanbul
  • Yıldız Perakende Evrakı Müfettişlikler ve Komiserlikler Tahrirarı (Y. PRK. MK)
  • Y. PRK. MK 15/39, 27 Temmuz 1321 ( 9 Ağustos 1905).
  • b. İslam Araştırmaları Merkezi (İSAM), Hüseyin Hilmi Paşa Evrakı (HHPE), İstanbul
  • II. Araştırma ve İnceleme Eserleri
  • Adanır, F. (1996). Makedonya Sorunu, İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yayınları.
  • Ahmad, F. (1971). İttihat ve Terakki 1908-1914 (Jön Türkler), İstanbul: Sander Yayınları.
  • Akşin, S. (1980). 100 Soruda Jön Türkler ve İttihat ve Terakki, İstanbul: Gerçek Yayınevi,
  • Akşin, S. (1985). “Jön Türkler”, Tanzimat’tan Cumhuriyet’e Türkiye Ansiklopedisi, İstanbul: İletişim Yayınları, C. III, ss. 832-843.
  • Akünal, D. (1985). “Jön Türk Gazeteleri”, Tanzimat’tan Cumhuriyet’e Türkiye Ansiklopedisi, İstanbul: İletişim Yayınları, C. III, ss. 850-856.
  • Alkan, M. (2017). “Hüseyin Hilmi Paşa’nın Rumeli Umûmî Müfettişliği (1902-1908)”, Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, C. 13, S. 1, ss. 242-255.
  • Alkan, N. (2014). Selanik İstanbul’a Karşı 31 Mart Vak’ası ve II. Abdülhamid’in Tahtan İndirilmesi, İstanbul: Timaş Yayınları.
  • Alkan, N. (2017). Selanik’in Yükselişi Sultan II. Abdülhamid ve 1908 Jön Türk İhtilâli, İstanbul: Timaş Yayınları.
  • Altınkaya, E. İ. (2018). Hüseyin Hilmi Paşa’nın Hayatı ve Devlet Adamlığı (1855-1923), Akdeniz Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayınlanmamış Doktora Tezi, Antalya.
  • Arfaoui, S. (2009). Osmanlı-Rus Savaşı (1877-1878) Ve Avrupa Devletlerin Tutumu, Marmara Üniversitesi, Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, İstanbul.
  • Armaoğlu, F. (2013). 19. Yüzyıl Siyasî Tarihi 1789-1914, İstanbul: Timaş Yayınları.
  • Aydın, M. (1994). “Doksanüç Harbi”, Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, C. 9, ss. 498-499.
  • Aydın, M. (1998). “Hüseyin Hilmi Paşa”, Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, C. 18, ss. 550-551.
  • Girit, K. (2017). Dönemin Olayları Işığında Resneli Niyazi Bey, Karadeniz Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Trabzon.
  • Güllüoğlu, Ö. (2009). “Halkla İlişkiler ve Propaganda İlişkisi Üzerine Bir Kuramsal Değerlendirme”, Selçuk Üniversitesi MYO Sosyal Bilimler Dergisi, C. 12, S. 1, ss. 505-520.
  • Hacısalihoğlu, M. (2003). “Makedonya”, Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, C. 27, s. 437-444.
  • Hacısalihoğlu, M. (2008). Jön Türkler ve Makedonya Sorunu (1890-1918), İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yayınları.
  • Hamzaoğlu, Y. (2010). Balkan Türklüğü III (Osmanlı Öncesi, Osmanlı Dönemi Ve Osmanlı Sonrası Sırbistan Türklüğü), Üsküp: Logos-A.
  • Hanioğlu, M. Ş. (1985). “Jön Türk Basını”, Tanzimat’tan Cumhuriyet’e Türkiye Ansiklopedisi, İstanbul: İletişim Yayınları, C. III, ss. 844-850.
  • İnal, İ. M. K. (1982). Son Sadrazamlar III, İstanbul: Dergah Yayınları.
  • İskefiyeli, Z. ve Tilbe, Ö. (2017). “Makedonya Meselesinde Osmanlı Devleti’nin Dış Basındaki Sesi: Rumeli Umumî Müfettişi Hüseyin Hilmi Paşa”, Çeşm-i Cihan: Tarih Kültür ve Sanat Araştırmaları E-Dergisi, C. 4, S. 2, ss.27-48.
  • Kansu, A. (2015). 1908 Devrimi, İstanbul: İletişim Yayınları.
  • Karakasidou, A. N. (2010). Buğday Tarlaları Kan Tepeleri Yunan Makedonyasında Millet Olma Aşamasına Geçiş Süreçleri 1870-1990 (Çev. Nurettin Elhüseyni), İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
  • Karal, E. Z. (2011). Osmanlı Tarihi VIII. Cilt, Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.
  • Knight, E. F. (2010). 1908 İhtilâli’nin Hikâyesi Jön Türkler ve II. Abdülhamid, İstanbul: Kariyer Yayıncılık.
  • Kumkale, T. T. (2007). Psikolojik Savaş Uyan Türkiye Küresel Psikolojik Savaşı Kaybetmek Üzereyiz, İstanbul: Pegasus Yayınları.
  • Kuran, A.B. (2000). İnkılap Tarihimiz ve Jön Türkler, İstanbul: Analiz Yayıncılık.
  • Mardin, Ş. (2017). Jön Türklerin Siyasî Fikirleri 1895-1908, İstanbul: İletişim Yayınları.
  • Mazower, M. (2013). Selanik Hayaletler Şehri (Çev. Gül Çağalı Güven), İstanbul: Alfa Yayınları.
  • McMeekin, S. (2012). Berlin-Bağdat Demiryolu (Çev. Azize F. Çakır), İstanbul: Picus Yayınları.
  • Saatçi, M. B. (2004). Makedonya Sorunu (1903-1913), Akdeniz Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayınlanmamış Doktora Tezi, Antalya.
  • Saygılı, H. (2014). “Hüseyin Hilmi Paşa’nın Rumeli Müfettişliği Döneminde (1902-1908) Rus Diplomatik Misyonlarının Bulgar Komitacıları ile İlişkileri”, İstanbul Gelişim Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, C. 1, S. 2, ss. 198-226.
  • Taştan, Y. K. (2017). “Balkanlarda Ulusçuluk Hareketleri”, Balkanlar El Kitabı 1. Cilt: Tarih (Editörler: Bilgehan A. Gökdağ ve Osman Karatay), Ankara: Akçağ Yayınları, ss. 403- 433.
  • Tekinsoy, Y. E. (2015). Balkan Harpleri Esnasında Osmanlı Kamuoyu (1912-1913), Gazi Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Basılmamış Doktora Tezi, Ankara.
  • Temo, İ. (2013). İttihât ve Terakki Anılarım, İstanbul: Alfa Yayınları.
  • Tunaya, T. Z. (2015). Türkiye’de Siyasal Partiler Cilt 3 İttihat ve Terakki, Bir Çağın, Bir Kuşağın, Bir Partinin Tarihi, İstanbul: İletişim Yayınları.
  • Uzer, T. (1999). Makedonya Eşkiyalık Tarihi Ve Son Osmanlı Yönetimi, Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.
  • Yeşilyurt, Y. (2013). “Hüseyin Hilmi Paşa’nın Yemen Valiliği ve Ona Yapılan Suikast”, Ankara Üniversitesi Osmanlı Tarihi Araştırma ve Uygulama Merkezi Dergisi (OTAM), S. 27, ss. 257-285.
  • Zürcher, E. (2000). Modernleşen Türkiye’nin Tarihi, İstanbul: İletişim Yayınları.

TÜBİTAK ULAKBİM Ulusal Akademik Ağ ve Bilgi Merkezi Cahit Arf Bilgi Merkezi © 2019 Tüm Hakları Saklıdır.