Murat ÇAYLI
(Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ortaçağ Tarihi Anabilim Dalı, Tokat, Türkiye)
Yıl: 2019Cilt: 14Sayı: 1ISSN: 1306-732X / 2564-680XSayfa Aralığı: 51 - 63Türkçe

57 0
ORTA ÇAĞ’DA DOĞU VE BATI’DAKİ DİN VE DEVLET İLİŞKİLERİNİN KARŞILAŞTIRILMASINA BİR ÖRNEK: CHARLEMAGNE VE SULTAN TUĞRUL DÖNEMLERİ
Orta Çağ, dinin itici güç olduğu, insanların siyasi ve sosyal yönden kendilerini farklı yöntemlerle ispatlamaya çalıştığı çağ olarak kabul görür. Böyle bir resmin oluşmasının birçok sebebi bulunmaktadır. Bunların en önemlilerinden biri, Hristiyanlığın ve İslamiyet’in bu çağda yaygın hale gelmesidir. İki din, yayıldıkları bölgelerin siyasi, sosyo-ekonomik ve kültürel hayatında büyük değişimlere neden olmuştur. Dolayısıyla, tarihi değere sahip birçok olayın arka planında doğrudan ya da dolaylı olarak dini etmenlerin etkili olduğu görülmektedir. Bunun yanı sıra hükümdarların, çoğu zaman, gerek din ve gerekse din adamları aracılığıyla hedeflerine ulaştığı olmuştur. Konuyla ilgili olarak Karolenj İmparatoru Charlemagne ve Büyük Selçuklu Sultanı Tuğrul Bey dönemleri örnek gösterilebilir. Çağdaş olmayan iki hükümdarın yaşadıkları dönem arasında yaklaşık iki buçuk asırlık zaman farkı bulunmaktadır. Ayrıca Charlemagne Hristiyan, Tuğrul Bey ise Müslümandır. Bu farklılıklara rağmen Charlemagne’nın Papa III. Leo tarafından “Roma imparatoru” ilan edilmesinde ve Tuğrul Bey’e Halife el-Kaim tarafından “Doğu’nun ve Batı’nın Hükümdarı” unvanının verilmesinde, benzer özellikteki dini ve siyasi nedenlerin etkili olduğu görülmüştür. Bu çalışmada Charlamagne-Papa ve Tuğrul Bey-Halife ilişkileri temel alınarak, din ve devlet ilişkilerine yönelik bir karşılaştırma yapılacaktır.
DergiAraştırma MakalesiErişime Açık
  • Adalıoğlu, Hasan Hüseyin. (1986), “Büyük Selçuklu Devleti ile Abbasî Halifeliği Münasebetleri”, Yayınlanmamış Doktora Tezi, Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
  • Agibalova, Ye ve G. Donskoy. (2017), Ortaçağ Tarihi, Çev. Çağdaş Sümer, İstanbul:Yordam Yayınları.
  • Barthold, Vasilij Vladimiroviç. (2006), Halife ve Sultan, Çev. İlyas Kamalov, İstanbul: Yeditepe Yayınları.
  • Black, Antony. (2010), Peygamberden Bugüne Siyasal İslam Düşüncesi Tarihi, Çev. Sevda Çalışkan-Hamit Çalışkan, Ankara: Dost Yayınları.
  • Boba, Imre. (1990), La Donatio Constantini e L’oratio del Valla a Confronto. Angelicum: Periodicum Trimestre Pontificiae Studiorum Universitatis a Sancto Thoma Aquinate in Urbe. 67.2, 215-239.
  • Boba, Imre, The Donatio Constantini and Valla’s Oratio Confronted, http://faculty.washington.edu/ewebb/BobaDonatioConstantini.pdf(Son erişim tarihi, 05.05.2018,
  • Cahen, Claude. (1969), “The Turkish Invasion: The Selchükids”, A History of the Crusades, Ed. Marshall W. Baldwin, London: The University of Wisconsin Press, c. 1, 135-176.
  • Collins, Roger. (1998), Charlemagne, London: Macmillan Press.
  • Collins, Roger. (2009), Keepers of the Keys of Heaven-A History of the Papacy, New York: Basic Books.
  • Cosman, Madeleine Pelner ve Linda Gale Jones. (2008), Handbook to Life in the Medieval World, New York: Facts on File, Inc.
  • Deanesly, Margaret. (2005), A History of the Medieval Church (590-1500), Taylor & Francis e-Library.
  • Einhard. (1960), The Life of Charlemagne, Michigan: The University of Michigan Press.
  • Fichtenau, Heinrich. (1964), The Carolingian Empire the Age of Charlemagne, Çev. Peter Munz, New York: Harper and Row Publishers.
  • Genç, Özlem. (2013), Birleşik Avrupa’nın Mimarı Şarlman ve Karolonj Rönesansı, Ankara: Lotus Yayınevi.
  • Genç, Özlem. (2016), Orta Çağ’ın İlk Laik Biyografisi-Einhard Vita Karoli Magni, Ankara: Gece Kitaplığı.
  • Gregory Abû’l-Farac (Bar Hebraeus). (1987), Abû’l-Farac Tarihi, Çev. Ömer Rıza Doğrul, c. 1, Ankara: TTK.
  • Gündüz, Şinasi. (2015), Hıristiyanlık, İstanbul: İSAM Yayınları.
  • Chrysostomides, Julian ve Beatrice Heuser. (2006), “Ortaçağ’da Savaş, Barış ve İnanç”, Tarih Boyunca Avrupa’da Savaş ve Barış, Ed. Anja V. Hartmann ve Beatrice Heuser, Çev. Onur Atalay, İstanbul: Etkileşim Yayınları.
  • Hasan, İ. Hasan. (1985), “Abbasilerin İkinci Dönemi (232-447/847-1055)”, Siyasî-Dinî- Kültürel-Sosyal İslâm Tarihi, c.4. İstanbul: Kayıhan Yayınları,
  • Henderson, Ernest F. (1903), Select Historical Documents of the Middle Ages, London: George Bell and Sons Press.
  • Hitti, Philip K. (1989), Siyasi ve Kültürel İslam Tarihi, Çev. Salih Tuğ, c. 2, İstanbul: Boğaziçi Yayınları.
  • İbnü’l Cevzî. (2014), Abdurrahman, El-Muntazam fî Târîhi’l-Ümem, Yay. Ali Sevim, Ankara: TTK.
  • İbnü’l-Esir. (1991b), el Kâmil fi’t-Tarih, Çev. Abdülkerim Özaydın, c. 9, İstanbul: Bahar Yayınları.
  • İbnü’l-Esir. (1991a), el Kâmil fi’t-Tarih, Çev. Ahmet Ağırakça, c. 8, İstanbul: Bahar Yayınları.
  • James, Edward. (1982), The Origins of France form Clovis to the Capetians 500-1000, London: Macmillan Press.
  • Kapanşahin, Muhittin. (2012), “Büyük Selçuklu Sultanları ile Abbasi Halifelerinin İlişkileri”, History Studies 4, Kasım, ss. 191-218.
  • Kılıçbay, Mehmet Ali. (2005), “Ortaçağ’ın Orta Malı Olmadığına Dair”, Doğu Batı Düşünce Dergisi 33, ss. 69-81.
  • Köymen, Mehmet Altay. (1976), Tuğrul Bey ve Zamanı, İstanbul: MEB Basımevi.
  • Le Goff, Jacques. (2017), Avrupa’nın Doğuşu, Çev. Timuçin Binder, İstanbul: Literatür Yayınevi.
  • Le Goff, Jacques. (1988), Medieval Civilization 400-1500, Oxford: Blackwell Publishers.
  • Le Goff, Jacques. (2015), Ortaçağ Batı Uygarlığı, Çev. Hanife Güven-Uğur Güven, Ankara: Doğu Batı Yayınları.
  • Logan, F. Donald. (2002), A History of the Church in the Middle Ages, London: Routledge Publisher.
  • Merçil, Erdoğan. (1992), “Büveyhîler”, TDV İslam Ansiklopedisi, İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı, c. 6, ss. 496-500.
  • Nelson, Jinty. (2014), “Charlemagne and Europe”, Journal of the British Academy, December, ss. 125-152.
  • Noth, Albrecht. (1999), Müslümanlıkta ve Hristiyanlıkta Kutsal Savaş ve Mücadele, Çev. İhsan Çatay, İstanbul: Özne Yayınları.
  • Ocak, Ahmet. (2002), Selçukluların Dinî Siyaseti (1040-1092), İstanbul: Tarih ve Tabiat Vakfı Yayınları.
  • Özdemir, Mehmet Nadir. (2008), “Abbasi Halifeleri ile Büyük Selçuklu Sultanları Arasındaki Münasebetler”, Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi 24, ss. 315-367.
  • Özgüdenli, Osman G. (2013), Selçuklular, c. 1, İstanbul: İSAM Yayınları.
  • Pirenne, Henri. (2012), Hazreti Muhammed ve Şarlman, İslam Fetihleri ve Ortaçağ Batı Uygarlığı, Çev. Muhsin Önal Mengüşoğlu, İstanbul: Pınar Yayınları.
  • Roberts, J. M. (2015), Avrupa Tarihi, Çev. Fethi Aytuna, İstanbul: İnkılâp Yayınevi.
  • Saunders, John Joseph. (2002), A History of Medieval Islam, London: Taylor&Francis e- Library.
  • Schâferdiek, Knut. (2008), “Germanic and Celtic Christianities”, The Cambridge History of Christianity Constantine to c. 600, (ed.) Augustine Casiday, Frederick W. Norris), Cambridge: Cambridge University Press, ss. 63-64.
  • Serdar, Murat. (2018), “Sultan Melikşah Dönemine Kadar Selçukluların Abbasi Hilafetine Dair Düşünceleri”, Selçuklu Tarihçiliğinin Zamansız Kaybı, Prof. Dr. Feda Şamil Arık’a Armağan, Türk Tarihine Dair Yazılar III, Ed. Alpaslan Demir, Ankara: Gece Kitaplığı, ss. 37-50.
  • Sıbt İbnü’l-Cevzî. (2011), Mir’âtü’z-Zamân fî Târih’l-Âyân, Yay. Ali Sevim, Ankara: TTK.
  • Şankıtî, Muhammed b. El-Muhtar. (2016), Haçlı Savaşlarının Etkisi Altında Sünni-Şii İlişkileri, Çev. İdris Çakmak, İstanbul: Mana Yayınları.
  • Thatcher, Oliver J. ve Edgar Holmes McNeal. (1905), A Source Book for Medieval History, New York: Charles Scribner’s Sons Press.
  • Watt, W. Montgomery. (2013), İslam’ın Ortaçağ Avrupası Üzerindeki Etkisi, Çev. Ümit Hüsrev Yolsal, Ankara: BilgeSu Yayınları.
  • Wilson, Derek. (2006), Charlemagne, New York: Double Day.
  • Wise Bauer, Susan. (2014), Ortaçağ Dünyası, Çev. Mehmet Moralı, İstanbul: Alfa Yayınları.
  • Zeydan, Corcî. (2012), İslam Uygarlıkları Tarihi, Çev. Nejdet Gök, c. 1, İstanbul: İletişim Yayınları.

TÜBİTAK ULAKBİM Ulusal Akademik Ağ ve Bilgi Merkezi Cahit Arf Bilgi Merkezi © 2019 Tüm Hakları Saklıdır.