Cengiz ATLI
(Iğdır Üniversitesi, Fen/Edebiyat Fakültesi, Tarih Bölümü, Iğdır, Türkiye)
Yıl: 2020Cilt: 0Sayı: 68ISSN: 1300-9052Sayfa Aralığı: 451 - 470Türkçe

61 0
AZERBAYCAN ARŞİV BELGELERİNE GÖRE: 1918-1920 YILLARI ARASINDA BAKÜ VE ERİVAN'DA ERMENİLERİN YAPTIĞI MEZALİM
19. yy. sonu 20. yy. başlarında Azerbaycan’ın eski ve güzel şehirlerinden biri olan Bakü, Kafkasya’nın büyük sanayi merkezi haline gelmişti. Bakü petrolleri tüm dünyanın, özellikle Rusya’nın dikkatini çekmekte idi. Bu yüzden Petrograd’da (Petersburg) Bolşevik ihtilali gerçekleştirildikten hemen sonra Lenin, Bakü’yü Kafkasya Bolşeviklerinin odağına dönüştürmeye karar vermiş ve bununla ilgili olarak Ermeni Stepan Şaumyan’ı Aralık 1917’de Kafkasya’nın olağanüstü komiseri olarak atamıştı. . 1918 yılı Eylül ayına kadar Bakü Ermenilerin eline geçti. Ermenilerin bu harekâtı yapmasının amacı Mart’ta Müslüman katliamı, yaparak Bakü’yü yerli ahaliden temizlemek, Onun kaynaklarına sahip çıkmak, en sonunda ise bu Azerbay¬can şehrini Ermenistan toprağı ilan etmek idi. Ermeniler bu dönemde sadece Bakü’de değil Erivan’da ve Kars’ta da soykırım harekâtına girişmişlerdi. Makalede Azerbaycan Arşiv belgeleri ışığında Ermenilerin 1918-1920 yılları arasında Kars, Erivan ve Bakü’de yaptıkları Ermeni mezalimini Başbakanlık Cumhuriyet Arşivi, Azerbaycan Devlet Arşivi, hatıratlar, resmi raporlar ve ilgili diğer kaynaklar ışığında incelenmiştir. Azerbaycan Devlet Arşivinde bulunan belgeler: 2016 yılında Başbakanlık Cumhuriyet Arşivine gönderilmiştir. Rusça olarak yazılmış ve cumhuriyet arşivinde yeniden katalog numaraları verilmiştir. Çalışmamızda konuyla ilişkili olarak daha çok Bakü’de yapılan katliamla ilgili belgelere yer verilerek konu açıklanmaya çalışılmıştır.
DergiAraştırma MakalesiErişime Açık
  • Arşiv Belgeleriyle Ermeni Faaliyetleri, (1914-1918), Genelkurmay ATASE Başkanlığı Yayınları, Ankara, 2005.
  • Azerbaycan Cumhuriyeti Dış İşleri Bakanlığı Dosya No: 3850
  • BCA.930.01.2.27.2
  • BCA.930.01.2.27.2.19
  • BCA.930.01.2.27.2.17
  • BCA.930.1.2.27.2.18
  • BCA. 930.01.2.27.2
  • BCA.930.01.2.27.2.20
  • BCA.930.01.2.27.2
  • BCA. 930.01.1.21.1.
  • BCA.930.012.27.2.20
  • BCA.93.01.2.27.2.20
  • BCA.930.01.2.27.2.18
  • BCA. 930.01.2.25.1
  • BCA.930.01.1.20.2
  • BCA.930.01.2.31.16,.
  • BCA.930.01.4.64.1
  • BCA. 930.01.1.20.2
  • BCA. 930.01.4.65.5
  • BCA. 930.01.3.48.13
  • BCA. 930.01.2.31.1
  • BCA. 930.01.2.28.9
  • BCA. 930.01.2.27.2
  • BCA.930.01.2.27.2.21
  • BCA.930.01.2.27.2.21-22
  • BCA.930.01.2.27.2.22
  • Hasanlı, Cemil Azerbaycan Tarihi 1918-1920, Ankara, 1998.
  • Kürüm, Esra, Prof. Dr. Cevat Heyet’in 'Varlık'ını Adadığı Azerbaycan ve Türk Milliyetçiliği, Iğdır Üni Sos Bil Dergisi, Sayı / No. 15, Temmuz 2018, s. 171-187
  • Osmanlı Arşiv Belgelerinde Nahçıvan, İstanbul, 2011
  • Osmanlı Belgelerinde Karabağ, İstanbul, 2009.
  • Solmaz Rüstemova-Tohidi, “Azerbaycan Halkına 1918’de Tatbik Edilen Katliamlar: İç Savaş, İktidar Savaşı, Soykırım”, 19. Yüzyıldan Günümüze Türk-Ermeni İlişkilerinin Bölgesel Politikalara Etkisi, Sempozyumu, Bitlis, 2016.
  • Süleymanov, Mehman Kafkasİslam Ordusu ve Azerbaycan, Bakü, 1999.
  • Şimşir, Bilal Kafkas İslam Ordusunun İleri Harekâtı ve Bakü Savaşları “Tarih Bilinci”, 2012.

TÜBİTAK ULAKBİM Ulusal Akademik Ağ ve Bilgi Merkezi Cahit Arf Bilgi Merkezi © 2019 Tüm Hakları Saklıdır.