Zübeyde Özben DOKAK
(Sakarya Üniversitesi, İlahiyat Fakültesi, Hadis Anabilim Dalı, Sakarya, Türkiye)
Yıl: 2019Cilt: 23Sayı: 1ISSN: 2528-9861 / 2528-987XSayfa Aralığı: 171 - 191Türkçe

54 0
Hanefî Sünnet Anlayışında Farklı Bir Çizginin Takibi: Kelamcı Usûl Yazarlarının Farklılaşma Noktaları
The sources show that two different groups of sheikhs were followed in the Hanafi usūl al-fiqh: ‘Iraqi and Samarqandi sheikhs. However, the perception of followers of ‘Iraqi sheikhs formed the dominant Hanafī tradition. This situation has caused different approaches of the theologian methodologists who followed the Samarqandi sheikhs to become in shadow. Considering this separation within this denomination, when the sunnah sections of usūl alfiqh literature are compared it is possible to see the different points raised within the Hanafi usūl al-fiqh. In this study, “the definition of sunnah”, “the acts of the Prophet”, “the imitating companions”, “the criteria of ard (submission) to the Qur’an” and “the problem of faqīh (jurist) narrator” are determined as differentiated notions. Considering these issues, since the concepts which differentiate theologian methodologists, whose perception have been taken into account in this paper, from the dominant Hanafi usūl tradition have been generally related to theological concerns, it is possible to argue that this distinction can be explained by their approach of usūl in which theological premises considered as important as other concerns. Eventually, this paper aims to show that like any denomination Hanafi sect also does not have a uniform approach about sunnah.
DergiAraştırma MakalesiErişime Açık
  • Ahmed b. Hanbel, Ebû Abdullah Ahmed b. Muhammed. Müsnedü’l-İmâm Ahmed b. Hanbel. Thk. Şuayb el-Arnaût, Âdil Mürşid v.dğr. 45 Cilt. Beyrût: Müessesetü’r-Risâle, 1998.
  • Ahsikesî, Hüsâmeddîn Muhammed b. Muhammed. el-Müntehab fî usûli’l-mezhep. Nşr. Muhammed Yûsuf. y.y.: Mabaatu Yûsufî, 1318/1900.
  • Apaydın, Yunus. “Sahâbî Sözünün Hukuki Değeri”. Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 4 (1990): 323-353.
  • Aslan, Mehmet Selim. “Şâfiî Mezhebinde Sahâbî Kavlinin Hüccet Değeri ve Fıkhî Konulara Yansıması”. İslam Medeniyetinin Kurucu Nesli Sahâbe III- Sahâbe ve Dirâyet İimleri (Sakarya, 30 Eylül-1 Ekim 2017). ed. Abdullah Aydınlı v.dğr. 213-240. İstanbul: Ensar Neşriyat, 2018.
  • Aydın, Ahmet. İbnü’s-Sââtî Öncesi Hanefî Usûl Eserlerinde Manevî İnkıtâ Kavramı. Yüksek Lisans Tezi, Marmara Üniversitesi, 2007.
  • Bedir, Murteza. “Mâtürîdî Fıkıh Usûlü: Gerçek mi? Kurgu mu?”. Büyük Türk Bilgini İmam Matürîdî ve Mâtürîdîlik Tartışmalı İlmî Toplantı (İstanbul, 22-24 Mayıs 2009). 412-420. İstanbul: M.Ü. İlâhiyat Fakültesi Vakfı Yayınları, 2012.
  • Bedir, Murteza. Fıkıh Mezhep ve Sünnet (Hanefî Fıkıh Teorisinde Peygamber’in Otoritesi). İstanbul: Ensar Neşriyat, 2004.
  • Buhârî, Abdülazîz b. Ahmed. Keşfü’l-esrâr an Usûli Fahru’l-islâm el-Pezdevî. 3 Cilt. Beyrut: Dârül-Kütübi’l-İlmiyye, 1997.
  • Buhârî, Ebû Abdullah Muhammed b. İsmâîl. Sahîhu’l-Buhârî. Dımaşk: Dâru İbni Kesîr, 2002.
  • Cessâs, Ebû Bekr Ahmed b. Ali. el-Fusûl fi’l-usûl. Thk. Uceyl Câsim en-Neşemî. 4 Cilt. Kuveyt: Vizâretü’l-Evkâf, 1994.
  • Çilingir, Hamdi. “Hanefîlere Göre Haberin Kıyasa Aykırı Olma Durumunda Râvinin Fakih Olma Şartı”. Sakarya Üniversitesi İlâhiyat Fakültesi Dergisi 21 (2010): 69-83.
  • Debûsî, Ebû Zeyd Ubetdullah b. Ömer. Takvîmü’l-edille fî usûli’l-fıkh. Thk. Halil Muyyiddîn elMeys. Beyrût: Dârü’l-kütübi’l-ilmiyye, 2001.
  • Demir, Serkan. Hanefî Mezhebi Fıkıh Usûlünde Sünnet Anlayışı. Yüksek Lisans Tezi, Marmara Üniversitesi, 2006.
  • Ebû Dâvûd, Süleymân b. Eş‘âs el-Ezdî. Sünenü Ebî Dâvûd. Thk., Şuayb el-Arnaût, Muhammed Kâmil. 7 Cilt. Dımaşk: Dârü’r-Risâleti’l-Âlemiyye, 2009.
  • Ebü’l-Yüsr, Muhammed b. Muhammed el-Pezdevî. Ma’rifetü’l-hüceci’ş-şeriyye. Tthk. Abdülkâdir b. Yâsîn. Beyrût: Müessesetü’r-Risâle, 2000.
  • Gül, Mutlu. “Erken Dönem Usul Eserleri Çerçevesinde Hanefi Fukahasının Sahabe Algısı”. II. Türkiye Lisansüstü Çalışmalar Kongresi Bildiriler Kitabı - 4 (6-8 Mayıs 2013, Bursa). 1009-1022. İstanbul, 2013.
  • Gül, Mutlu. Hanefî Usûlünde Hadis Tenkidi. İstanbul: Marmara Üniversitesi İlâhiyat Fakültesi Vakfı Yayınları, 2018.
  • Habbâzî, Celalüddîn Ebû Muhammed Ömer b. Muhammed. Şerhu’l-Muğnî fî usûli’l-fıkh. Thk. Muhammed Mazhar Bekâ. 2 Cilt. Mekke: el-Mektebetü’l-Mekkiyye, 2005.
  • Hacıoğlu, Nejla. el-Fusûl fi’l-Usûl İsimli Eseri Bağlamında Cassâs’ın Hadis İlmindeki Yeri. Doktora Tezi, Ankara, Üniversitesi, 2010.
  • Hazne, Heysem. Tetavvürü’l-fikri’l-usûli’l-Hanefî. Ammân: Dârü’r-Râzî, 2007.
  • İbn Ebî Şeybe, Ebû Bekr Abdullah b. Muhammed. el-Kitâbü’l-Musannef fi’l-ehâdîs ve’l-âsâr. Thk. Kemâl Yûsuf el-Hût. Riyâd: Mektebetü’r-Rüşd, 1409/1988.
  • İbn Mâce, Ebû Abdullah Muhammed b. Yezîd el-Kazvînî. Sünenü İbn Mâce. Thk. Muhammed Fuâd Abdülbâkî. 2 Cilt. Kâhire: Dâru İhyâi’l-Kütübi’l-Arabiyye, 1953.
  • İtkânî, Kıvâmüddîn Emîr Kâtib. et-Tebyîn. thk. Sâbır Nasr Mustafa Osman. 2 Cilt. Kuveyt: Vizâretü’l-Evkâf, 1999.
  • Kahraman, Hüseyin. Mâtürîdîlikte Hadis Kültürü. Bursa: Arasta Yayınları, 2001.
  • Kâkî, Muhammed b. Muhammed. Câmiu’l-esrâr fî Şerhi’l-Menâr. Thk. Fazlurrahman Abdülğafûr el-Efğânî. 5 Cilt. Riyad: Mektebetü Nizâr Mustafa el-Bâz, 2005.
  • Kaya, Eyüp Said. Mezheplerin Teşekkülünden Sonra Fıkhî İstidlâl. Doktora Tezi, Marmara Üniversitesi, 2001.
  • Lâmişî, Ebü’s-Senâ Mahmûd b. Zeyd. Kitâb fî usûli’l-fıkh. Thk. Abdülmecîd Türkî. Beyrût: Dârü’l-Ğarbi’l-İslâmî, 1995.
  • Leknevî, Muhammed Abdülhay. Zaferu’l-emânî bi şerhi Muhtasarı’s-Seyyid Şer‘îf el-Cürcânî fî mustalahi’l-hadîs. thk. Takıyyüddîn en-Nedvî. Haleb: Mektebü Matbûâti’l-İslâmiyye, 1416.
  • Müslim, Ebü’l-Huseyn Müslim b. Haccâc el-Kuşeyrî. Sahîhu’l-Müslim. Riyâd: Darü’s-Selâm, 2000.
  • Nesâî, Ebû Abdurrahmân Ahmed b. Şuayb. Sünenü’n-Nesâî. Riyâd: Dârü’l-ekâri’d-düveliyye, ts.
  • Nesefî, Ebü’l-Berekât Abdullah b. Ahmed. Keşfü’l-esrâr Şerhu’l-musannif ale’l-Menâr. 2 Cilt. Beyrût: Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, ts.
  • Nesefi, Ebü’l-Muîn Meymûn b. Muhammed, Tebsıratü’l-edille fî usûli’d-dîn. Thk. Claude Salame. Dımaşk: 1993.
  • Özben, Zübeyde – Yılmaz, Hayati. “Sahâbe ve Tâbiûnun Rivayette Kullandığı Lafızlar Bağlamında Sünnetin Kapsamı Tartışması”. Sakarya Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 19/35 (Haziran 2017): 27-48.
  • Özen, Şükrü. Ebû Mansûr el-Mâtürîdî’nin Fıkıh Usûlünün Yeniden İnşası. Doçentlik Çalışması, İstanbul, 2001.
  • Özervarlı, Sait. “Alâeddîn el-Üsmendî’nin Kelamcılığı ve Bilgi Teorisi: Mâverâünnehir Kelâm Düşüncesine Bir Katkı”. İslâm Araştırmaları Dergisi, 10 (2003): 39-63.
  • Özşenel, Mehmet. Hanefi Hadis Anlayışının Teşekkülü. 2. Baskı. İstanbul: M.Ü. İlâhiyat Fakültesi Vakfı Yayınları, 2018. Pezdevî, Ebü’l-Hasen Fahrü’l-İslâm. Kenzü’l-vusûl ilâ ma’rifeti’l-usûl. Karaçi: Mir Muhammed Kütüphane Merkezi İlm ve Edeb, ts.
  • Sadrüşşerîa, Ubeydullah b. Mes‘ûd. et-Tavzîh li metni’t-Tenkîh (Şerhu’t-Telvîh ala’t-Tavzîh içinde). Nşr. Şeyh Zekeriya Amîrât. 2 Cilt. Beyrût; Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, ts.
  • San‘ânî, Abdürrezzâk b. Hemmâm b. Nâfi‘. el-Musannef. Thk. Habîbürrahmân el-Azâmî. Beyrût: el-Mektebü’l-İslâmî, 1403/1982.
  • Sarıtaş, Murat. Irak ve Semerkant Hanefî Meşâyihinin Lafızların Delâletiyle ilgili Yaklaşımlarının Mukayesesi. Yüksek Lisans Tezi, Marmara Üniversitesi, 2013.
  • Semerkandî, Ebû Bekr Alâeddîn Muhammed b. Ahmed. Mîzânü’l-usûl fî netâici’l-ukûl fî usûli’lfıkh. Thk. Abdülmelik Abdurrahmân es-Sa’dî. 2 Cilt. Mekke, 1984.
  • Serahsî, Ebû Abdillâh Muhammed b. Ahmed. Kitâbü'l-mebsût. 31 Cilt. Beyrût: Dârü'l-Ma‘rife, 1989.
  • Serahsî, Ebû Abdillâh Muhammed b. Ahmed. Usûlü’s-Serahsî, Nşr. Ebü’l-Vefâ el-Efgânî. 2 Cilt. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, 2005.
  • Siğnâkî, Hüsâmüddîn Hasan b. Alî. Kitâbü’l-vâfî fî usûli’l-fıkh. Thk. Ahmed Muhammed Mahmûd Yemânî. 5 Cilt. Kâhire: Dârü’l-Kâhire, 2003.
  • Şık, İsmail. “Hanefî-Mâturîdî Düşüncede Kelâm ve Usûlü’l-Fıkh İlişkisi”. Uluslararası Kültürel ve Sosyal Araştırmalar Dergisi 2/1 (Ağustos 2016): 344-352.
  • Tirmizî, Ebû Îsâ Muhammed b. Îsâ. el-Câmiu’s-sahîh. Thk. Ahmed Muhammed Şâkir. 5 Cilt. Kâhire: Mustafa el-Bâbî el-Halebî, 1978.
  • Tuzcu, Recep. Hanefi Usûlünde Hadis –Debûsî Örneği-. İstanbul: Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Vakfı Yayınları, 2014.
  • Türkmânî, Abdülmecîd. Dirâsât fî Usûli’l-hadîs alâ Menheci’l-Hanefiyye. Beyrut: Dâru İbn Kesîr, 2012.
  • Üsmendî, Muhammed b. Abdülhamîd. Bezlü’n-nazar fi’l-usûl. Thk. Muhammed Zekî Abdülber. Kâhire: Mektebetü Dârü’t-Türâs, 1992.
  • Yargı, Mehmet Ali. Meşhur Sünnetin Dindeki Yeri. İstanbul: Ensar Neşriyat, 2009.
  • Yazıcı, Yunus. Îsâ b. Ebân’ın Hadis-Sünnet Anlayışı. Doktora Tezi, Ankara Üniversitesi, 2017.
  • Yiğit, Metin. İlk Dönem Hanefî Kaynaklarına Göre Ebû Hanîfe’nin Usûl Anlayışında Sünnet. İstanbul: İz Yayıncılık, 2009.
  • Zehebî, Şemsüddîn Ebû Abdillâh Muhammed b. Ahmed. Siyerü a‘lâmi’n-nübelâ. Thk. Şuayb Arnavût. 25 Cilt. Beyrût: Müssesetü’r-Risâle, 1985.

TÜBİTAK ULAKBİM Ulusal Akademik Ağ ve Bilgi Merkezi Cahit Arf Bilgi Merkezi © 2019 Tüm Hakları Saklıdır.