Muhammed Selman ÇALIŞKAN
(İstanbul Üniversitesi, İlahiyat Fakültesi, Tefsir Anabilim Dalı, İstanbul, Türkiye)
Yıl: 2019Cilt: 23Sayı: 1ISSN: 2528-9861 / 2528-987XSayfa Aralığı: 73 - 101Türkçe

68 0
Kur’ân’ın İkrar Ettiği İbrahimî Bir Hac Geleneği: Kalâid
Kur’ân’ın nazil olduğu sırada Arapların edasına önem verdiği en mühim ibadetin Hz. İbrahim’den tevarüs ettikleri hac olduğu görülmektedir. Umumi manada Kâbe ziyareti ile kurban takdimini ifade eden hac, Allah’a takarrübün en büyük vesilesi kabul edilmekteydi. Kâbe Allah’ın evi, onu ziyaret edenler de Allah’ın misafiri idi. Bu bakımdan Araplar ziyaretçilere büyük hürmet gösterirler Harem’de bulunan birine kat'i surette ilişmezlerdi. Aynı hürmet ziyaretçilerin geliş ve dönüş yolundaki seyahatlerine de şamil idi. Ziyaretçiler ve Allah’ın malı addedilen kurbanlıkların seyrüsefer emniyetini güvence altına alan iki İbrahimî gelenek vardı: Haram aylar ve kalâid. Haram aylar geleneği zilkade, zilhicce, muharrem ve receb aylarında yağma, talan, çapul, baskın ve saldırılara ara vermek suretinde gerçekleşen bir mütarekeden ibaretti. Haram ayların dışına tesadüf eden ziyaretler için ise ilkel vize görevi gören kalâid kullanılmaktaydı. Kalâid, gerdanlık manasına gelen kılâde kelimesinin cemisi olup gidiş yahut dönüş yolunda Kâbe ziyaretinin ihsasına müteveccih alametleri ifade etmektedir. Kılâdeler yün veya kıldan eğrilmiş iplerden örülerek insanların boynuna hayvanların ise boyun yahut hörgüçlerine asılmaktaydı. Bazen bu kıladelere nal asıldığı da olurdu. Dönüş yolunda kullanılan kıladelerde ise nal yerine Harem ağaçları kullanılmaktaydı. Kur’ân müminlere Hz. İbrahim’den tevarüs eden bu geleneğe hürmetsizlik etmemelerini emretmekle kılâde uygulamasını ikrar yani kabul ve tasdik etmiştir. Hz. Peygamber ve sahabenin de bu geleneği devam ettirdiği bilinmektedir.
DergiAraştırma MakalesiErişime Açık
  • Ahmed b. Hanbel. el-Müsned. Nşr. Ahmed Muhammed Şâkir. 20 Cilt. Kahire: Dâru’l-Hadîs, 1995.
  • Akpınar, Ali. “Cahiliye Dönemi Haccından İbrahimî Hacca Dönüş”, Bütün Yönleriyle Hac Tartışmalı İlmî Toplantı (İstanbul, 23-24 Kasım 2012). Ed. Murat Sülün. 63-88. İstanbul: Ensar Yayınları, 2015.
  • Âlûsî, Mahmud el-Bağdâdî. Bülûgu’l-ereb fî marifeti ahvâli’l-Arab. Nşr. Muhammed Behçet el-Eserî. 3 Cilt. Kahire: el-Mektebetü’l-Ehliyye, 1924.
  • Âlûsî, Mahmud el-Bağdâdî. Rûhu’l-meânî fî tefsîri’l-Kur’âni’l-Azîm ve’s-Sebi’l-Mesânî. 30 Cilt. Beyrut: Dâru İhyâi’t-Türâsi’l-Arabî, ts.
  • Begavî, Hüseyin b. Mesûd. Tefsîru’l-Begavî (Meâlimu’t-tenzîl). Nşr. Muhammed Abdullah en-Nemr. 8. Cilt. Riyad: Dâru Tîbe, 1409/1989.
  • Beyzâvî, Abdullah b. Ömer. Envâru’t-tenzîl ve esrâru’t-te’vîl. Nşr. Muhammed Abdurrahman. 5. Cilt. Beyrut: Dâru İhyâi’t-Türâsi’l-Arabî, ts.
  • Bikâî, İbrahim b. Ömer. Nazmu’d-dürer fî tenâsübi’l-âyât ve’s-süver. 22 Cilt. Kahire: Dâru’l-Kitâbi’l-İslâmî, ts.
  • Buhârî, Muhammed b. İsmail. el-Câmiu’s-sahîh. Nşr. Muhibbüddîn el-Hatîb. 4 Cilt. Kahire: el-Matbaatü’sSelefiyye, 1400/1980.
  • Cessâs, Ebubekir Ahmed b. Ali. Ahkâmü’l-Kur’ân. Thk. Muhammed Sadık Kamhâvî. 5 Cilt. Beyrut: Dâru İhyâi’t-Türâsi’l-Arabî, 1992.
  • Cevad Ali. el-Mufassal fî târîhi’l-Arab kable’l-İslâm. 10 Cilt. b.y.: Câmiatü Bağdât, 1993.
  • Çalışkan, Muhammed Selman. “Kur’ân’da Mekke Müşriklerinin Ahiret İnançları ile Hayra Engel Olmaları Arasındaki İlişki”, İslâmî İlimler Dergisi 11/1 (2016): 70-82.
  • Dâmegânî, Hüseyin b. Muhammed. el-Vücûh ve’n-nezâir li elfâzı Kitâbillâhi’l-Azîz. Nşr. Arabî Abdülhamîd Ali. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, ts.
  • Ebû Hayyân, Muhammed b. Yusuf el-Endelûsî. Tefsîru’l-bahri’l-muhît. Nşr. Adil Ahmed Abdülmevcûd. 8 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1993.
  • Ebû Ubeyde, Mamer b. el-Müsennâ. Mecâzü’l-Kur’ân. Nşr. Muhammed Fuad Sezgin. 2 Cilt. Kahire: Mektebetü’l-Hancî, ts.
  • Ebussuûd b. Muhammed el-İmâdî. Tefsîru Ebi’s-Suûd (İrşâdü’l-akli’s-selîm ilâ mezâya’l-Kitâbi’l-Kerîm). Nşr. Abdülkadir Ahmed Ata. 5 Cilt. Riyad: Mektebetü’r-Riyadi’l-Hadîse, ts.
  • Ezherî, Ebû Mansûr Muhammed b. Ahmed. Tehzîbu’l-luga. 15 Cilt. b.y.: ed-Dâru’l-Mısriyye, ts.
  • Ezrakî, Muhammed b. Abdullah. Ahbâru Mekke ve mâ câe fîhâ mine’l-âsâr. b.y.: Mektebetü’l-Esedî, 2003.
  • Ferrâ, Yahya b. Ziyâd. Meani’l-Kur’ân. 3. Baskı. 3 Cilt. Beyrut: Alemü’l-Kütüb, 1983.
  • Feyyûmî, Ahmed b. Muhammed. el-Mısbâhu’l-münîr. 2. Baskı. Nşr. Abdülazîm eş-Şenâvî. Kahire: Dâru’lMeârif, ts.
  • Fîrûzâbâdî, Muhammed b. Yakub. el-Kāmûsu’l-muhît. 8. Baskı. Nşr. Muhammed Naîm el-Araksûsî. Beyrut: Müessesetü’r-Risâle, 2005.
  • Gaur G.K. - Kaushik S.N. - Garg R.C. “Ongole cattle status in India”. Animal Genetic Resources Information 32 (2002): 27-34.
  • Hâkim, en-Nisaburi. el-Müstedrek ale’s-Sahîhayn. 5 Cilt. Kahire: Dâru’l-Haremeyn, 1997.
  • Halil b. Ahmed el-Ferâhîdî. Kitâbu’l-ayn. Nşr. Abdülhamid Hindâvî. 4 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 2003.
  • Hawting, Gerald R. “Kaʿba”. Encyclopaedia of the Qurʾān. 3: 75-80. Leiden: Brill, 2003.
  • Hâzin, Ali b. Muhammed el-Bağdâdî. Tefsîru’l-Hâzin (Lübâbu’t-te’vîl fî meâni’t-tenzîl). Nşr. Abdüsselam Muhammed Ali Şahin. 4 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 2004.
  • Hey’etü’l-ulyâ li tatvîri medîneti’r-Riyâd. Delîlü’n-nebâtât bi mıntıkati’r-Riyâd. Riyâd: 2014.
  • Hilâlî, Muhammad Taqî-ud-Dîn - Khân, Muhammad Muhsin. Translation of the Meanings of the Noble Qur’an in the English Language. Madinah: King Fahd Complex for the Printing of the Holy Qur’an, ts.
  • İbn Âbidîn, Muhammed Emîn. Reddü’l-Muhtâr. Nşr. Adil Ahmed Abdülmevcûd. 14 Cilt. Riyad: Dâru Alemü’l-Kütüb, 2003.
  • İbn Âşûr, Muhammed Tâhir. et-Tahrîr ve’t-tenvîr. 30 Cilt. Tunus: Dâru’t-Tûnusiyye, 1984.
  • İbn Atiyye, Abdülhak b. Gālib el-Endelüsi. el-Muharreru’l-vecîz fî tefsîri’l-Kitâbi’l-Azîz. Nşr. Abdüsselam
  • Abdüşşafi Muhammed. 6 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 2001.
  • İbn Ebî Zemenîn, Muhammed b. Abdillah. Tefsîru’l-Kur’âni’l-Azîz. Nşr. Hüseyin b. Ukkâşe. 5 Cilt. Kahire: el-Fârûku’l-Hadîsiyye, 2002.
  • İbn Ebî Hâtim, Abdurrahman b. Muhammed. Tefsîru’l-Kur’âni’l-Azîm. 10 Cilt. Riyad: Mektebetü Nezâr Mustafa el-Bâz, 1997.
  • İbn Fâris, Ahmed. Mucemu mekâyîsi’l-luğa. Nşr. Abdüsselam Muhammed Harun. 6 Cilt. b.y.: Dâru’l-Fikr, 1979.
  • İbn Habîb, Muhammed. Kitâbu’l-Muhabber. Beyrut: Dâru’l-Âfâki’l-Cedîde, ts.
  • İbn Kesîr, İsmâil b. Ömer. Tefsîru’l-Kur’âni’l-Azîm. 8 Cilt. Riyad: Dâru Tîbe, 1999.
  • İbn Manzûr, Muhammed b. Mükerrem. Lisânu'l-Arab. Nşr. Abdullah Ali el-Kebîr. 55 Cilt. Kahire: Dâru’lMeârif, ts.
  • İbnü’l-Arabî, Muhammed b. Abdillah. Ahkâmu’l-Kur’ân. 4 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 2003.
  • İbnü’l-Cevzî, Abdurrahman b. Ali. Zadü’l-mesîr fi ilmi’t-tefsîr. 9 Cilt. b.y.: el-Mektebetü’l-İslâmî, ts.
  • İbnü’l-Esîr, el-Mübârek b. Muhammed. Câmiu’l-usûl fî ehâdîsi’r-Rasûl. b.y.: Mektebetü’l-Halvânî, 1969.
  • İbnü’l-Esîr, el-Mübarek b. Muhammed. en-Nihâye fî garibi’l-hadis ve’l-eser. Nşr. Ali b. Hasan el-Halebî. Riyad: Dâru İbni’l-Cevzî, 1421/2000.
  • İlkiyâ el-Herrâsî. Ahkâmu’l-Kur’ân. Beyrut, Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1983.
  • Kasımî, Muhammed Cemâleddîn. Tefsîru’l-Kasımî (Mehâsinü’t-te‘vîl). Nşr. Muhammed Fuâd Abdülbâkî. 17 Cilt. b.y.: Dâru İhyâi’l-Kütübi’l-Arabî, 1957.
  • Kaya, Eyyüp Said. “Taklid”, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 39: 461-465. İstanbul: TDV Yayınları, 2010.
  • Koçyiğit, Talat. “Hazreti İbrahim ve Menasik-i Hacc’ın Mahiyeti”. Diyanet İlmi Dergi 27/3 (1991): 23-32.
  • Kotan, Şevket. “Cahiliye Dönemi Mekke Dini: Ahmesilik”. Kur’ân’ın Anlaşılmasına Katkısı Açısından Kur’ân Öncesi Mekke Toplumu Sempozyumu (İstanbul, 1-3 Temmuz 2011). Ed. Mevlüt Güngör. 177-188. İstanbul: Kültür Sanat Basımevi, 2011.
  • Kurtubî, Ahmed b. Ömer. el-Müfhim li mâ eşkele min telhîsi Kitâbi Müslim. Beyrut: Dâru İbn Kesîr, 1996.
  • Kurtubî, Muhammed b. Ahmed. el-Câmi‘u li ahkâmi’l-Kur’ân ve’l-mübeyyinu limâ tedammenehû mine’sSünneti ve âyi’l- Furkân. Nşr. Abdullah b. Abdülmuhsin et-Türkî. 24 Cilt. Beyrut: Müessesetü’rRisâle, 2006.
  • Kuşâş, Ahmed Said. en-Nebât fî cibâli’s-Serât ve’l-Hicâz. Medine: Matbaatü Seravât, 1427.
  • Mâtürîdî, Muhammed b. Muhammed. Te’vîlâtü Ehli’s-Sünne. Beyrut: Müessesetü’r-Risâle, 2004.
  • Mâverdî, Ali b. Muhammed. en-Nüket ve’l-uyûn. Nşr. Abdülmaksud b. Abdürrahim. 6 Cilt. Beyrut: Dâru’lKütübi’l-İlmiyye, ts.
  • Merâgî, Ahmed Mustafa. Tefsîru’l-Merâgî. 30 Cilt. Mısır: Mektebetü Mustafa el-Bâbî, 1946.
  • Mevsılî, Abdullah b. Mahmud. el-İhtiyâr li ta’lîli’l-Muhtâr. 5 Cilt. Beyrut: Daru’l-Kütübi’l-İlmiyye, ts.
  • Mukâtil b. Süleyman. Tefsîru Mukâtil b. Süleyman. Thk. Abdullah Mahmud Şehhâte. 5 Cilt. Beyrut: Müessesetü’t-Tarîhi’l-Arabî, 2002.
  • Müslim, Müslim b. Haccâc. Sahîhu Müslim. Nşr. Muhammed Fuad Abdulbaki, 3 Cilt. Kahire: Dâru’l-Hadîs, 1991.
  • Nehhâs, Ebû Cafer. Meâni’l-Kur’âni’l-Kerîm. Nşr. Muhammed Ali es-Sabûnî. 6 Cilt. Mekke: Câmiatü Ümmi’l-Kurâ, 1988.
  • Nesâî, Ahmed b. Şuayb. Sünenü’n-Nesâî. Riyad, Mektebetü’l-Maârif. ts.
  • Olgun, Tahir. Müslümanlıkta İbadet Tarihi. Ankara: Akçağ Yayınları, 1998.
  • Öğmüş, Harun. Câhiliyye Şiirine Göre Arap Yaşantısı ve Kur’ân’ın Getirdiği Değişim. Konya: Aybil Yayınları, 2012.
  • Öğüt, Salim. “Kılâde”, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 25: 396. İstanbul: TDV Yayınları, 2002.
  • Râgıb el-Isfahânî, Hüseyin b. Muhammed. el-Müfredât fî garîbi’l-Kur’ân. 2 Cilt. b.y.: Mektebetü Nezâr Mustafa el-Bâz, ts.
  • Râzî, Muhammed b. Ömer. Mefâtîhu’l-gayb. 32 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Fikr, 1981.
  • Reşid Rıza, Muhammed. Tefsîru’l-menâr. 12 Cilt. Kahire: Dâru’l-Menâr, 1947.
  • Sa‘lebî, Ahmed. el-Keşf ve’l-beyân (Tefsîru’s-Salebî). Nşr. Ebû Muhammed b. Âşûr. 10 Cilt. Beyrut: Dâru İhyâi’t-Türâsi’l-Arabî, 2002.
  • Sarıcık, Murat. “Cahiliye Döneminde Arap Yarımadası Panayırları”. Süleyman Demirel Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 31 (2013): 109-140.
  • Seâlibî, Abdurrahman b. Muhammed. Tefsîru’s-Seâlibî (el-Cevâhiru’l-hısân fî tefsîri’l-Kur‘ân). Nşr. Ali Muhammed Muavviz. 5 Cilt. Beyrut: Dâru İhyâi’t-Türâsi’l-Arabî, 1997.
  • Sem‘ânî, Mansûr b. Muhammed. Tefsîru’l-Kur’ân. Nşr. Yasir b. İbrahim. 6 Cilt. Riyad: Dâru’l-Vatan, 1997.
  • Semîn el-Halebî, Ahmed b. Yusuf. ed-Dürru’l-masûn fî ulûmi’l-Kitâbi’l-Meknûn. Nşr. Ahmed Muhammed Harrâd. 11 Cilt. Dımeşk: Dâru’l-Kalem, ts.
  • Semîn el-Halebî, Ahmed b. Yusuf. Umdetü’l-huffâz fî tefsîri eşrefi’l-elfâz. Nşr. Muhammed Bâsil Uyûn esSûd. 4 Cilt. Beyrut: Daru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1996.
  • Suyûtî, Celaleddîn Abdurrahman b. Ebî Bekr. ed-Dürru’l-mensûr fi’t-tefsîri bi’l-me’sûr. Kahire: Merkezu Hecr li’l-Buhus ve’d-Dirasati’l-Arabiyye ve’l-İslamiyye, 2003.
  • Suyûtî, Celaleddîn Abdurrahman b. Ebî Bekr. el-İklîl fî istibâti’t-tenzîl. Nşr. Esad Trabzonî el-Hüseynî, b.y.: Dâru’l-Kitâbi’l-Arabî, ts.
  • Suyûtî, Celaleddîn Abdurrahman b. Ebî Bekr. el-İtkân fî ulûmi’l-Kur’ân. 7 Cilt. b.y.: Vüzâretü’ş-Şuûni’lİslâmiyye, ts. Şâfiî, Muhammed b. İdris. el-Ümm. Thk. Rıfat Fevzi Abdülmüttalib. 11 Cilt. b.y.: Dâru’l-Vefâ, 2001.
  • Şa‘râvî, Muhammed Mütevellî. Tefsîru’ş-Şa’râvî. 26 Cilt. b.y.: Dâru Ahbâri’l-Yevm, 1991.
  • Şevkânî, Muhammed b. Ali. Fethu’l-Kadîr el-câmiu beyne fenneyi’r-rivayeti ve’d-dirâyeti min ilmi’t-tefsir. Nşr. Abdurrahman Umeyre. 5 Cilt. b.y.: Dâru’l-Vefâ, ts.
  • Şirbînî, el-Hatîb. es-Sirâcü’l-münîr. 4 Cilt. Bûlâk: el-Matbaatü Bûlâk, 1285/1868.
  • Taberî, Muhammed b. Cerîr. Câmiu’l-beyân an te’vîli âyi’l-Kur’ân. Thk. Abdullah b. Abdülmuhsin et-Türkî. 26 Cilt. b.y.: Dâru Hicr, ts.
  • Tirmizî, Muhammed b. İsa. Sünenü’t-Tirmizî. Riyad, Mektebetü’l-Maârif. ts.
  • Uslu, Recep. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 18: 364-365. İstanbul: TDV Yayınları, 1998.
  • Vâhidî, Ali b. Ahmed. el-Vasît fî Tefsîri’l-Kur’âni’l-Mecîd. Nşr. Adil Ahmed Abdülmevcûd. 4 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1994.
  • Vâhidî, Ali b. Ahmed. Esbâbu’n-nüzûl. Beyrut: Âlemü’l-Kütüb, ts.
  • Vâhidî, Ali b. Ahmed. et-Tefsîru’l-basît. 25 Cilt. Riyad: Silsiletü’r-Rasâilü’l-Câmiiyye, 1430/2009.
  • Yüksel, Mukadder Ârif. Siyer, Hadis ve Tefsir Bağlamında Haccın Ahkâmı ve Menâsiki. Doktora Tezi, Hitit Üniversitesi, 2017.
  • Zebîdî, Muhammed Murtaza. Tâcu’l-arûs min cevâhiri’l-kâmûs. Thk. Abdüssettâr Ahmed, 40 Cilt. Kuveyt: Matbaatü Hukûmetü Kuveyt, 1965.
  • Zeccâc, İbrâhim b. es-Seri. Meâni’l-Kur’ân. Nşr. Abdülcelil Abduh Şelebî. 5 Cilt. Beyrut: Âlemü’l-Kütüb, 1988.
  • Zemahşerî, Mahmûd b. Ömer. el-Keşşâf an hakâiki gavâmizi’t-tenzîl ve uyûni’l-ekâvîl fî vücûhi’t-te’vîl. Nşr. Adil Ahmed Abdülmevcud. 6 Cilt. Riyad: Mektebetü’l-Ubeykân, 1998.
  • Zemahşerî, Mahmûd b. Ömer. Esâsü’l-belâga. Nşr. Muhammed Bâsil Uyûn es-Sûd. 2 Cilt. Beyrut: Dâru’lKütübi’l-İlmiyye, 1998.
  • Zuhaylî, Vehbe. et-Tefsîru’l-münîr. 17 Cilt. Dimeşk: Dâru’l-Fikr, 2009.

TÜBİTAK ULAKBİM Ulusal Akademik Ağ ve Bilgi Merkezi Cahit Arf Bilgi Merkezi © 2019 Tüm Hakları Saklıdır.