İsmail YALÇIN
(Selçuk Üniversitesi, İslami İlimler Fakültesi, İslam Hukuku Anabilim, Konya, Türkiye)
Yıl: 2019Cilt: 23Sayı: 1ISSN: 2528-9861 / 2528-987XSayfa Aralığı: 353 - 374Türkçe

63 0
Abdestte Çoraplar Üzerine Meshin Hükmü
Çorap üzerine mesh konusu abdestte mestler üzerine mesh konusunun bir parçasıdır. Abdestte ayakların yıkanması veya mesh edilmesi Kur’an ayetleri üzerinden yürütülen ve rivayetlerle desteklenen bir ihtilaf alanıdır. Abdest alırken ayağa giyilmiş ayakkabı, çorap gibi bir şey varsa bunları çıkartmadan üzerine mesh etmek ve mesh edilecek giyeceğin nitelikleri ise hadis rivayetlerine dayanan ihtilaflı bir meseledir. Ca‘feriyye abdest için ayakların çıplak olarak mesh edilmesi gerektiğini fakat mestler üzerine mesh edilemeyeceğini savunurken, Müslümanların büyük çoğunluğu ayakların yıkanmasını farz olduğunu ve abdestli giyilen mestler üzerine mesh edilebileceğini kabul etmiştir. Mest olarak ayakkabı, bot, çizme, potin gibi deriden yapılmış ayak giysilerini üzerine mesh edilebileceği hususunda ittifak edilmiş; pamuk, keten, yün, keçe gibi maddelerden yapılmış ve genellikle çorap ismiyle anılan ayak giysilerine mesh edilmesi konusunda ihtilaf edilmiştir. Bu sebeple dünya Müslümanlarının bir kısmı çoraplar üzerine mesh etmekte diğerleri etmemektedir. Her iki eğilimi destekleyen güncel fetvalar bulunmaktadır. Bununla beraber, bu konuya iki farklı içtihada uymaktan öte anlamlar yükleyenler bulunmakta ve çorap üzerine mesh edenler sert kınamalara maruz kalabilmektedir. Fıkhî mirasın tahliline dayanan bu araştırmayla tarafların delillerini toplu olarak ortaya koyarak değerlendirmek ve konunun daha iyi anlaşılmasına katkı sağlamak amaçlanmaktadır.
DergiAraştırma MakalesiErişime Açık
  • Abdürrezzak es-San’ânî. el-Musannef. 11 Cilt. Hind: el-Meclisu’l-İlmî, 1403/1982.
  • Adevî, Ali b. Ahmed. Hâşiyetü’l-’Adevî ala Şerhi Kifâyeti’t-Tâlibi’r-Rabbânî. 2 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Fikr, 1414/1994.
  • Affâne, Hüsâmeddîn b. Mûsa. Fetâvâ Yes’elûnek. 10 Cilt. Filistin / Kudüs: Diffetü’l-Garbiyye, Mektebetü Dendis / Mektebetü’l-İlmiyye ve Dâru’t-Tîb, 1427-1430/2006-2009.
  • Ahmed b. Abdürrezzak ed-Düveys, ed. Fetâvâ el-Lecnetü’d-Daime 1. 26 Cilt. Riyad: Riâsetü idâreti’l-buhûsi’l-ilmiyye ve’l-iftâ, ts.
  • Ahmed b. Hanbel. Müsned. Thk. Şuayb el-Arnaûd. 45 Cilt. Beyrut: Müessesetü’r-Risale, 1421/2001.
  • Atar, Fahrettin - Çelebi, İlyas - Erdoğan, Mehmet - Yaran, Rahmi. İslam İlmihali. İstanbul: Marmara İlahiyat Vakfı Yayınları, 2006.
  • Ateş, Süleyman. “Kur’an ve Sünnetin Işığında Abdestte Ayakları Meshetme veya Yıkamanın Hükmü”. İslami Araştırmalar 3/4 (1989): 188-193.
  • Aynî, Ebû Muhammed Bedreddin Mahmûd b. Ahmed. el-Binâye fî şerhi’l-Hidâye. 13 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1420/2000.
  • Aynî, Ebû Muhammed Bedreddin Mahmûd b. Ahmed. Şerhu Süneni Ebî Dâvûd. Thk. Ebü’lMunzur Hâlid b. İbrâhîm el-Mısrî. 7 Cilt. Riyad: Mektebetü’r-Rüşd, 1420/1999.
  • Bağcı, Musa. “Sarık ve Çorap Üzerine Mesh Problemi”. Namazların Birleştirilmesi. Ed. M. Hayri Kırbaşoğlu. 3. Baskı. Ankara: İlâhiyât, 2004.
  • Bilmen, Ömer Nasuhi. Büyük İslam İlmihali. İstanbul: Bilmen Yayınevi, ts.
  • Bozkurt, Nebi. “Ev”. TDV İslâm Ansiklopedisi. Erişim: 27 Temmuz 2018. https://islamansiklopedisi.org.tr/ev#1.
  • Bozkurt, Nebi. “Seccade”. TDV İslâm Ansiklopedisi. Erişim: 17 Şubat 2019. İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/seccade.
  • Buhûtî, Mansûr b. Yûnus. Kessâfu’l-kınâ‘ ‘an metni’l-İknâ‘. 6 Cilt. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, 2009.
  • Burhâneddin el-Buhârî, Mahmûd b. Ahmed. el-Muhîtu’l-burhânî fi’l-fikhi’n-nu’mânî. 9 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-Ilmiyye, 1424/2004.
  • Cessâs, Ebû Bekr Ahmed b. Alî er-Râzî. Ahkâm’u’l-Kur’ân. Beyrut: Dâru Ihyâi’t-Turâsi’l-Arabî, 1405.
  • Cessâs, Ebû Bekr Ahmed b. Alî er-Râzî. Şerhu Muhtasari’t-Tahâvî. Thk. Saîd Bekdaş. 8 Cilt. Beyrut - Medine: Dâru’l-Beşâiri’l-İslâmiyye - Dâru’s-Sirâc, 1431/2010.
  • Dalgın, Nihat. Gündemdeki Tartışmalı Dinî Konular. İstanbul: Ensar Neşriyat, 2015.
  • Desûkî, Muhammed b. Ahmed. Hâşiyetu’-Desûkî ’alâ’ş-Şerhi’l-kebîr. 4 Cilt. yy.: Dâru’l-Fikr, ts.
  • Döndüren, Hamdi. Delilleriyle İslam İlmihali. İstanbul: Erkam Yayınları, 1991.
  • Duman, Soner. Günümüz Fıkıh Problemleri. İstanbul: Beka Yayıncılık, 2018.
  • Dübyan, Ebu Ömer Dübyan b. Muhammed. Mevsuatü ahkâmi’t-tahâre. 13 Cilt. Riyad: Mektebetü’r-Rüşd, 1426.
  • Esen, Bilal - Dadaş, Bülent, ed. Seyahatte İbadet. Ankara: Diyanet İsleri Başkanlığı Yayınları, 2017.
  • Günay, H. Mehmet. “Suriye Selefiliğinin Önderi Cemâleddîn el-Kâsimî (1866-1914)”. İslam Hukuku Araştırmaları Dergisi. 6 (2005): 119-140.
  • Haddâd, Ebûbekir b. Ali b. Muhammed. el-Cevheretü’n-neyyire. 2 Cilt. Kahire: Matbaatü’l-Hayriyye, 1322/1904. Heyet. İlmihal. Ankara: Diyanet İsleri Başkanlığı, 2006.
  • Hirâkî, Ebu’l-Kasım Ömer b. el-Hüseyin. Muhtasaru’l Hirâkî. Tanta: Dâru’s-Sahabe li’t-Türâs, 1413/1993.
  • İbn Abdülber, Ebû Ömer Yusuf b. Abdillah en-Nemerî. el-Kâfî fî fıkhi ehli’l-Medîne. Thk. Muhammed el Moritânî. 2 Cilt. Riyad: Mektebetü’r-Riyad el-Hadîse, 1400/1980.
  • İbn Davyan, İbrahim b. Muhammed. Menâru’s-sebîl fî şerhi’d-delîl. Thk. Züheyr Şâvîş. 2 Cilt. Beyrut: Mektebetü’l-İslami, 1409/1989.
  • İbn Ebû Şeybe, Ebû Bekir. el-Musannef fi’l-ehâdîs ve’l-âsâr. 7 Cilt. Riyad: Mektebetü’r-Reşîd, 1409/1988.
  • İbn Hazm, Ebû Muhammed Ali b. Ahmed. el-Muhallâ bi’l-âsâr. 12 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Fikr, ts.
  • İbn Hibbân, Ebû Hâtim Muhammed. el-Müsnedü’s-sahîh. Thk. Şuayb el-Arnaûd. 2. Baskı., 18 Cilt. Beyrut: Müessesetü’r-Risâle, 1414/1993.
  • İbn Huzeyme, Ebû Bekr Muhammed b. İshâk. es-Sahîh. Thk. Muhammed Mustafa el-A’zamî. 3. Baskı., 2 Cilt. el-Mektebetü’l-İslâmî, 1424/2003.
  • İbn Kayyim el-Cevziyye. Tehzîbü’s-Sünen. Thk. İsmail Gazi Merhaba. 2 Cilt. Riyad: Mektebetü’l-Maarif, 1428/2007. İbn Kudâme, Muvaffakuddin. el-Muğnî. 10 Cilt. Kahire: Mektebetü’l-Kahire, 1968.
  • İbn Manzûr, Ebü’l-Fazl Cemâlüddîn Muhammed b. Mükerrem. Lisânu’l-Arab. 15 Cilt. Beyrut: Dâru Sâdir, 1994.
  • İbn Teymiyye, Ebü’l-Abbas Takıyyüddin Ahmed b. Abdülhalim. el-Fetâva’l-kübrâ. 6 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1408/1987.
  • İbn Teymiyye, Ebü’l-Abbas Takıyyüddin Ahmed b. Abdülhalim. Mecmû’u’l-fetâvâ. 35 Cilt. Medine: Mecme’ul-Melik Fehd, 1416/1995.
  • İbn Useymin, Muhammed b. Salih. Mecmû‘u fetâvâ ve resâil İbn Useymin. 26 Cilt. Riyad: Dâru’l-Vatan-Dâru’s-Süreyya, 1413/1993.
  • İbnü’l-Münzir, Ebû Bekir Muhammed b. İbrâhim en-Nisâbûrî. el-Evsat fi’s-sünen ve’l-icma’ ve’l-ihtilaf. Ed. Ebû Hammad Sagir Ahmed b. Muhammed Hanif. 6 (1-5,11) Cilt. Riyad: Dâru Taybe, 1405/1985.
  • Kalkan, Cemal. “Şeyhulislâm Ebussuud Efendi’nin Risâle fi’l-Mesh-i ale’l-Huffeyn’i Adlı Eserinin Tahkikli Neşri”. Namık Kemal Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi (NKUIFD) 3/2 (2017): 143-194.
  • Karaman, Hayrettin. “Mezheb, çorap üzerine meshetmek ve namazların cem’i”. Erişim: 23 Nisan 2018. http://www.hayrettinkaraman.net/sc/00433.htm.
  • Kardâvî, Yusuf. “Cevazü’l-Meshi ’ala’l-Cevrabeyn”. Erişim: 15 Ağustos 2014. http://qaradawi.net/new/all-fatawa/6716-2013-06-25-00-12-13.
  • Kâsânî, Alâüddîn. Bedâi‘u’s-sanâi‘ fî tertîbi’ş-şerâi‘. 2. Baskı., 7 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’lİlmiyye, 1406/1986.
  • Kāsımî, Muhammed Cemâleddin. el-Mesh ala’l-cevrabeyn ve’n-na‘leyn. Thk. Nâsırüddin elElbânî. Beyrut: Mektebetü’l-İslâmî, ts.
  • Kaya, Remzi. “Kıraat Açısından Abdest Ayeti”. Uludag Üniversitesi İlâhiyat Fakültesi Dergisi 5/5 (1993): 255-266.
  • Kudûrî, Ebü’l-Hüseyn Ahmed b. Ebî Bekr. el-Muhtasar. Thk. Kamil Muhammed. Beyrut: Dâru’lKütübi’l-İlmiyye, 1418/1997.
  • Kudûrî, Ebü’l-Hüseyn Ahmed b. Ebî Bekr. et-Tecrîd li’l-Kudûrî. 2. Baskı., 12 Cilt. Kahire: Dâru’s-Selâm, 1427/2006.
  • Kurtubî, Ebu Abdillah Muhammed b. Ahmed. el-Cami’ li-Ahkâmi’l-Kur’ân (Tefsiru’l-Kurtubî). 20 Cilt. Kahire: Dâru’l-Kütübü’l-Misriyye, 1964.
  • Küçükaşçı, Mustafa Sabri - Bozkurt, Nebi. “Mescid-i Nebevî”. TDV İslâm Ansiklopedisi. Erişim: 13 Şubat 2019. https://islamansiklopedisi.org.tr/mescid-i-nebevi.
  • Mâverdî, Ebu’l-Hasen Ali b. Muhammed. el-Hâvi’l-kebîr. Thk. Ali Muhammed Muavvız - ve Adil Ahmed Abdu’l-Mevcûd. 19 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1419/1999.
  • Mehmed Zihni. Nimet-i İslâm (İkinci Kısım). 2. Baskı. İstanbul: Şirketi Mürettibiye Matbaası, 1324/1906.
  • Merginânî, Burhânüddîn Alî b. Ebî Bekr. el-Hidâye şerhu Bidâyeti’l-mübtedî. 4 Cilt. Beyrut: Dâru İhyâi’t-Turasi’l-Arabî, ts.
  • Mevdûdî, Ebu’l-A’la. Meseleler ve Çözümleri. Trc. Yusuf Karaca. 2. Baskı., 5 Cilt. İstanbul: Risale yayınları, 1990.
  • Mevsılî, Abdullah b. Mahmûd. el-İhtiyâr li t’alîli’l-muhtâr. 5 Cilt. Kahire: Mektebetü’l-Halebî, 1356/1937.
  • Mevvâk, Ebû Abdullah Muhammed b. Yusuf el-Gırnâtî. et-Tâc ve’l-iklîl li Muhtasari Halil. 8 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1416/1994.
  • Meydânî, Abdulganî b. Tâlib. el-Lübâb fi şerhi’l-Kitâb. 4 Cilt. Beyrut: Mektebetü’l-İlmiyye, ts.
  • Muhammed b. Abdülaziz, ed. Fetâvâ İslâmiyye. 4. Baskı., 4 Cilt. Riyad: Dâru’l-Vatan li’n-Neşr, 1415/1995.
  • Mutarrizi, Ebü’l-Feth Burhaneddin Nasır b. Abdüsseyyid b. Ali. el-Mugrib fî tertibi’l-mu’rib. Beyrut: Dârü’l-Kitâbi’l-Arabî, 1910.
  • Müzeni, İsmail b. Yahya. Muhtasaru’l-Müzenî. El-Ümm ile birlikte., 8 Cilt. Beyrut: Dâru’l Ma’rife, 1410/1990.
  • Nefrâvî, Ahmed b. Guneym b. Salim İbn Mühenna. el-Fevakihü’d-devani ‘alâ risâleti İbn Ebi Zeyd el-Kayravânî. 2 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Fikr, 1415/1995.
  • Nevevî, Ebû Zekeriyyâ Yahyâ b. Şeref. el-Mecmû‘ Şerhu’l-Mühezzeb. 20 Cilt. Beyrut: Dâru’lFikr, ts.
  • Nevevî, Ebû Zekeriyyâ Yahyâ b. Şeref. el-Minhâc şerhu Sahîhi Müslim b. Haccâc. 2. Bs, 18 Cilt. Beyrut: Dâru’t-Turâsi’l-Arabî, 1392/1972.
  • Okcu, Abdülmecit. “Taberî Tefsîrinde Abdest Ayetinin Yorumu ve Taberî’nin Konuyla İlgili Görüşleri Üzerine Bazı Mülâhazalar”. Atatürk Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi. 19 (2003): 219-248.
  • Özek, Ayşe Ulya. Ayağa Mesh Meselesi. İstanbul: Süleymaniye Vakfı Yayınları, 2016.
  • Özer, Salim. İbn Kemal’in İslam Hukuku Alanındaki Yazma Risaleleri. Yüksek Lisans Tezi, Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 1991.
  • Öztürk, Mustafa. Tefsirde Ehl-i Sünnet & Şia Polemikleri. 3. Baskı. Ankara: Ankara Okulu Yayıları, 2015.
  • Râzî, Fahrettin. Mefâtîhu’l-gayb. 3. Baskı., 32 Cilt. Beyrut: Dâru İhya’it-Turâsi’l-Arabî, 1420.
  • Sahnûn, Ebû Saîd Abdüsselâm b. Saîd et-Tenûhî. el-Müdevvenetü’l-kübrâ. 4 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1415/1994.
  • Salih b. Fevzan. el-Mülahhasu’l-fıkhî. 2 Cilt. Riyad: Dâru’l-’Âsıme, 1423/2002.
  • Semerkandî, Ebû Bekr Alâüddîn. Tuhfetu’l-fukaha. 2. Baskı., 3 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1414/1994.
  • Serahsî, Şemsü’l-Eimme Muhammed b. Ahmed. el-Mebsût. 30 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Ma’rife, 1414/1993.
  • Şa’bânî, Abd Ali salih. “Risale keşfü’r-reyn an beyâni’l-mesh ala’l-cevrabeyn (Tahtâvî)”. Mecelletü’d-Dirâsâtü’t-Târihiyye ve’l-Hadariyye 6/18 (2018): 285-314.
  • Şâfiî, Muhammed b. İdris. el-Ümm. 8 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Ma‘rife, 1990.
  • Şentürk, Lütfi - Yazıcı, Seyfettin. İslam İlmihali. 19. Baskı. Ankara: Diyanet İsleri Başkanlığı, 2012.
  • Şeybânî, Muhammed b. Hasen. el-Asl. Thk. Muhammed Boynukalın. 12 Cilt. Beyrut: Dâru İbn Hazm, 1433/2012.
  • Şîrâzî, Ebû İshak Cemaleddin İbrâhim b. Ali. el-Mühezzeb. 3 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, ts.
  • Şürünbülâlî, Hasan b. Ammar. Nûru’l-îzâh ve necâtü’l-ervâh. Beyrut: el-Mektebetü’l Asriyye, 2005.
  • Taberânî, Süleyman b. Ahmed. el-Mu’cemü’l-kebîr. Thk. Hamdi b. Abdülmecid Selefi. 2. Baskı., 25 Cilt. Kahire: Mektebetü İbn Teymiyye, 1994.
  • Tunç, Mazhar. “Çorap Üzerine Mesh Hadislerine Dair Bir Değerlendirme”. Yüzüncü Yıl Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 6/8-9 (15 Aralık 2018): 22-49.
  • Turgut, Ali. “Cemâleddin el-Kāsımî”. TDV İslâm Ansiklopedisi. Erişim: 21 Şubat 2019. https://islamansiklopedisi.org.tr/cemaleddin-el-kasimi.
  • Uğur, Mücteba. “Kur’an-ı Kerim ve Sünnete göre Abdestte Ayakların Yıkanması”. İslami Araştırmalar 3/2 (1989): 16-28.
  • Uysal, Muhittin. Peygamber Günlerinde Giyim Kuşam ve Süslenme. Konya: Yediveren, 2004.

TÜBİTAK ULAKBİM Ulusal Akademik Ağ ve Bilgi Merkezi Cahit Arf Bilgi Merkezi © 2019 Tüm Hakları Saklıdır.