Seydi KİRAZ
(Hitit Üniversitesi, İlahiyat Fakültesi, Türk İslam Edebiyatı Anabilim, Çorum, Türkiye)
Yıl: 2019Cilt: 23Sayı: 1ISSN: 2528-9861 / 2528-987XSayfa Aralığı: 461 - 495Türkçe

65 0
Enverî-i Erzincānī ve Mevlûd-i Şerîf’i
Hz. Muhammed’e duyulan sevginin yansıması olarak birçok mevlid yazılmıştır. Süleyman Çelebi’nin (ö. 825/1422) Vesiletü’n-necât’ı, Türk edebiyatında bu türün kurucu eseri olarak kabul edilmiştir. Vesiletü’n-necât’ın etkisi asırlarca devam etmiş, bu saikle birçok mevlid yazılmıştır. Bunlardan biri de Enverî Erzincanî’nin Mevlûd-i Şerif (Sümbül-i Gülzâr-ı Kelâm-ı Kadîm) adlı eseridir. Edebî gelenekte mevlidler, genellikle mesnevi nazım biçimiyle yazılırken Mevlûd-i Şerif, kaside şeklinde telif edilmiştir. Eser, bu yönüyle diğer mevlidler arasında bir istisna olarak değerlendirilebilir. Eserin dikkat çeken başka bir yönü de XV-XVI. yüzyılda yazıldığı tahmin edilen Nasibî Mevlidi’nde geçen iki hikâye arasındaki ayniyete yakın bir benzerliğin bulunmasıdır. Mevlûd-i Şerif hakkında şu ana kadar akademik bir çalışma yapılmamış. Mevlûd-i Şerif hakkında bilgi veren kaynaklarda, biri Çorum Hasanpaşa Yazma Eserler Kütüphanesinde, diğeri Kastamonu Yazma Eserler Kütüphanesinde bulunan iki nüshasından söz edilmiştir. Yapılan incelemeler sonucunda Kastamonu’daki nüshanın aslında Vesiletü’n-necât’ın başka bir nüshası olduğu anlaşılmıştır. Yapılan araştırmalarla Mevlûd-i Şerif’in başka bir nüshası, yine Çorum Hasanpaşa Yazma Eserler Kütüphanesinde bulunmuştur. Mevlûd-i Şerîf’in 142 olan beyit sayısı, ikinci nüshanın bulunmasıyla 202’ye çıkmıştır. XVII. ya da XVIII. yüzyılda yazıldığı tahmin edilen eserin müellifi hakkında bir bilgi bulunamamıştır. Bu çalışmada Mevlûd-i Şerîf ve müellifi tanıtıldıktan sonra Vesiletü’n-necat’la karşılaştırılmış ve iki nüsha karşılaştırılarak mevlidin tenkitli metni neşredilmiştir.
DergiAraştırma MakalesiErişime Açık
  • Aclunî, İsmail b. Muhammed. Keşfü’l-hafâ. Thk. Abdülhamid b. Ahmed el-Hindavî. 2 (2123). Beyrut: el-Mektebetü’l-Asriyye, 1420/2000.
  • Akkuş, Mehmet (Ed). “Edebiyatımızde Mevlid Türü ve Mevlidler”. Mevlid Külliyâtı. 2. Baskı. 2: 11-23. Ankara: DİB Yayınları, 2016.
  • Aksoy, Hasan. “Eski Türk Edebiyatında Mevlidler”, Türkiye Araştırmaları Literatür Dergisi 5/9 (2007): 323-332.
  • Aksoy, Hasan. “Mevlid: Türk Edebiyatı”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 29: 482- 484. İstanbul: TDV Yayınları, 2004.
  • Aksoy, Hasan. Şemseddin Sivasî, Hayatı, Eserleri ve Mevlidi, Tenkitli Basım. Öğretim Üyeliği Tezi, Marmara Üniversitesi, 1980.
  • Aksoyak, İsmail Hakkı. “Enverî Dede”. Erişim: 19 Şubat 2019. http://www.turkedebiyati isimlersozlugu.com. Aşkun, Vehbi Cem. Terzibaba ve Erzincan’ın Mutasavvuf Şairleri. Balıkesir: Türkdili Matbaası, 1956.
  • Atik, Hikmet. Siverek Mevlidi. Ankara: İlahiyat Yayınları, 2012.
  • Banarlı, Nihat Sami. “Mevlid ve Mevlid’de Millî Çizgiler”. Yüksek İslam Enstitüsü Dergisi. 1/1: 1-24. İstanbul: Osman Yalçın Matbaası, 1962.
  • Çetin, Osman. “Tarihte İlk Resmî Mevlid Merâsimleri”. Uludağ Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 2/2 (1987): 73-76.
  • Durmuş, İsmail. “Mevlid: Arap Edebiyatı”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 29: 480- 482. İstanbul: TDV Yayınları, 2004.
  • el-Kettânî, Ebu Abdullah Muhammed b. Cafer. Nazmu’l-mütenâsir mine’l-ahâdîsi’l-mütevâtir. 2.Baskı. Mısır: Dâru’l-Kutubi’l-Selefiyye, ts. (194).
  • Enverî Erzincanî, Sünbül-i Gülzâr Kelâm-ı Kadîm. 19 Hk 5536/17: 81b-84a. Çorum Hasanpaşa Yazma Eserler Kütüphanesi.
  • Enverî Erzincanî. Mevlûd-i Şerîf Sünbül-i Gülzâr Kelâm-ı Kadîm. 19 Hk 543/1: 1b-7a. Çorum Hasanpaşa Yazma Eserler Kütüphanesi.
  • Ergun, Saadettin Nüzhet. Türk Şairleri. 1-3. İstanbul: Bozkurt Matbaası, 1945.
  • Erkoç, Ethem. “Çorum Hasanpaşa Kütüphanesindeki Siyerle İlgili Bazı Yazmalar ve Enverî Erzincanî’nin “Mevlüd-i Şerif” Adlı Manzumesi Üzerine Bir Değerlendirme”. İslami İlimler Dergisi 1/1 (Bahar 2006): 251-257.
  • Karahan, Abdulkadir. “560. Yılında Mevlid”. İslam Medeniyeti. (Nisan 1969): 12-14.
  • Kaymaz, Rıfkı - Özdemir, Halil İbrahim. Erzincanlılar Ansiklopedisi. “Kültür, Sanat, Edebiyat, Bilim, Siyaset, Bürokrasi, İş Dünyasında”. Erzincan: Doğu Yayınları, 2010.
  • Kemikli, Bilal (Ed). “Süleyman Çelebi ve Vesiletü’n-Necât”, Mevlid Külliyâtı, 2. Baskı. 1: 15-25. Ankara: DİB Yayınları, 2016.
  • Komisyon. “Enverî”. Türk Dili ve Edebiyatı Ansiklopedisi. 3: 52. İstanbul: Dergâh Yayınları, 1979.
  • Köksal, Mehmet Fatih. “Enverî”. Türk Dünyası Edebiyatçılar Yazarlar ve Şairler Ansiklopedisi. 3: 351. Ankara: Atatürk Kültür Merkezi Yayınları, 2002.
  • Köksal, Mehmet Fatih. “Türünün İlginç ve Aykırı Bir Örneği: Şeyh Ahmed Hüsâmeddîn Mevlidi”. Cumhuriyet Sosyal Bilimler Dergisi 40/1 (Haziran 2016): 1-26.
  • Köksal, Mehmet Fatih. Mevlid-nâme. Ankara: TDV Yayınları, 2011.
  • Kurnaz, Cemal - Tatçı, Mustafa. Mehmed Nâil Tuman Tuhfe-i Nâilî-Divan Şairlerinin Muhtasar Biyografileri. 1: 75. Ankara: Bizim Büro Yayınları, 2001.
  • Kütük, Rıfat. “Fetih Öncesinde Yazılmış Bir Mevlid: Ayasofya Müezzini Kemâl’in Mevlidü’nNebî’si”. Cumhuriyet Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 40/1 (Haziran 2016): 27-95.
  • Latîfî. Tezkiretü’ş-şu’ârâ ve tabsıratü’n-nuzamâ (inceleme-metin), Haz. Rıdvan Canım. Ankara: Atatürk Kültür Merkezi Yayınları, 2000.
  • Mazıoğlu, Hasibe. “Türk Edebiyatında Mevlid Yazan Şairler”. Ankara üniversitesi DTCF Türkoloji Dergisi 4/1 (1974): 31-62.
  • Mehmed Süreyya. Sicilli Osmanî. 1: 440-441. İstanbul: Matbaa-i Âmire, 1308.
  • Okiç, Muhammed Tayyib. “Çeşitli Dillerde Mevlidler ve Süleyman Çelebi Mevlidinin Tercemeleri”. Atatürk Üniversitesi İslâmî İlimler Fakültesi Dergisi 1 (1975): 17-78.
  • Pekolcay, Ayşe Necla. Mevlid, Ankara: TDV Yayınları, 1993.
  • Pekolcay, Ayşe Necla. Türkçe Mevlid Metinleri. Doktora Tezi, İstanbul Üniversitesi, 1950.
  • Sarı, Mehmet. “Çizmeci-zâde Vehbî Efendi’nin Mevlid-i Şerîfi Tesdisi”. V. Afyonkarahisar Araştırmaları Sempozyumu Bildirileri. Afyonkarahisar, 13-14 Nisan 2000. Haz. Mehmet
  • Sarlık, 434-449. Afyon: Afyon Belediyesi Yayınları, 2000.
  • Savran, Ömer. “Enverî. Erişim: 19 Şubat 2019. http://www.turkedebiyatiisimlersozlugu.com. Şemseddin Sâmî. Kāmûs-ı Türkî. İstanbul: İkdam Matbaası, 1317/1899.
  • Şengün, Necdet. “Hz. Fâtıma Mevlidi ve Vesîletü’n-Necât ile Mukayesesi”. Cumhuriyet İlahiyat Dergisi 12/2 (Aralık 2008): 419-438.
  • Ünver, İsmail. “Ahmedî’nin İskender-nâmesi’ndeki Mevlid Bölümü”. Türk Dili Araştırmaları Yıllığı-Belleten. Ankara, 1978: 355-411.
  • Yekbaş, Hakan. Türk Edebiyatında Hz. Ali ve Hz. Fâtıma Mevlidleri. Ankara: Asitan Kitap, 2012.
  • Yıldız, Alim. “İhramcızâde İsmail Hakkı ve Mevlidi”, Mevlid Külliyâtı, Ed. Bilal Kemikli. 2. Baskı. 3: 205-225. Ankara: DİB Yayınları, 2016.
  • Yıldız, Alim. “Tahir Nadi ve Mevlidi”. Mevlid Külliyâtı. Ed. Bilal Kemikli. 2. Baskı. 3: 137-158. Ankara: DİB Yayınları, 2016.

TÜBİTAK ULAKBİM Ulusal Akademik Ağ ve Bilgi Merkezi Cahit Arf Bilgi Merkezi © 2019 Tüm Hakları Saklıdır.