İsmail AKKOYUNLU
(Ankara Sosyal Bilimler Üniversitesi, Dinî İlimler Fakültesi, İslam Mezhepleri Tarihi Anabilim Dalı, Ankara, Türkiye)
Yıl: 2019Cilt: 23Sayı: 1ISSN: 2528-9861 / 2528-987XSayfa Aralığı: 545 - 562Türkçe

71 0
İbn Teymiyye’de Selef ve Selefiyye Kavramları
Mahiyeti, ortaya çıkışı, ilk olarak nasıl ve hangi anlamlar çerçevesinde kullanıldığı gibi hususlarda yoğun tartışmaların yaşandığı Selefîlik, son birkaç asrın en fazla gündeme gelen konularındandır. Selefîlik ile ilgili tartışmalar bazen bu kavramın bir zihniyete mi yoksa mezhebe mi karşılık geldiği ile ilgili olarak yaşanırken bazen de bu olgu, İslam düşünce tarihinde yer edinmiş birtakım önemli isimlerle ilişkili olarak gündeme getirilmektedir. Bu kavramla adı en sık anılan isim olarak ise karşımıza İbn Teymiyye (ö. 728/1328) çıkmaktadır. Bu nedenle makalemizde Selefîliğin teorisyeni ve en güçlü temsilcisi olarak görülen İbn Teymiyye’nin eserlerinde Selefîlik/Selefiyye kavramının nasıl ve hangi anlamlara karşılık gelecek şekilde kullanıldığı mercek altına alınmıştır. Bu kullanımdan hareketle Selefîlik kavramı analiz edilirken konu ile yakından ilgili aynı zamanda İbn Teymiyye’nin kavram setinin en önemli yapıtaşlarından biri olan selef kavramı da tartışmaya dâhil edilerek konunun etraflı bir biçimde ele alınması sağlanmıştır. İbn Teymiyye’nin selef ve Selefiyye kavramlarını kullanım şekline bakıldığında karşımıza çıkan ilk husus, Selefiyye kavramına nispetle selef kavramının çok daha fazla kullanılmış olmasıdır. Böylece İbn Teymiyye düşüncesinde selef kavramı, gelenekteki kullanımına da uygun bir biçimde ilk asırlarda yaşamış İslam toplumunu ve bu toplumun ortaya koyduğu din anlayışını ifade etmektedir. Çoğunlukla terkip halinde yer verilen Selefiyye kavramının ise İbn Teymiyye döneminde varlık kazanmış sınırları belirli bir ekol veya yapıdan ziyade bir zihniyeti ve düşünme biçimini yansıtır bir biçimde kullanıldığı görülmektedir.
DergiAraştırma MakalesiErişime Açık
  • Akkoyunlu, İsmail. İbn Teymiyye’nin Şia’ya Reddiyesi. Doktora Tezi, Ankara Üniversitesi, 2017.
  • Aydınlı, Osman. Akılcı Din Söylemi Farklı Yönleriyle Mu’tezile Ekolü. Ankara: Hitit Kitap Yayınevi, 2010.
  • Baktır, Mehmet. “Mütekaddimîn Selefiyye ve Metod Anlayışı”. Cumhuriyet Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 8/2 (Aralık 2004): 25-48.
  • Baltacı, Burhan. “Haberî Sıfatlar Bağlamında Gazzâlî’nin (505/1111) “Selef” Tanımının Değerlendirilmesi”. Marife: Dini Araştırmalar Dergisi 9/3 (Kış 2009): 111-123.
  • el-Bûtî, Muhammed Saîd Ramazan. es-Selefiyye Merhale Zemeniyye Mübareke la Mezheb İslâmî. Dımaşk: Dârü'l-Fikr, 1988.
  • Demirbilek, Mine - Atalay, Hakan. “Türkiye’de Selefîlik Araştırmalarında Rastlanan Bazı Sorunlar”. İslâmî Araştırmalar 29/2 (Eylül 2018): 448-459.
  • Griffel, Frank. “What Do We Mean By “Salafī”? Connecting Muḥammad ʿAbduh with Egypt’s Nūr Party in Islam’s Contemporary Intellectual History”. Die Welt des Islams 55/2 (2015): 186-220.
  • Güler, Zekeriya. “Selefî Hareketin Tarihî Kökenleri ve Yöntem Problemi”. Marife: Dini Araştırmalar Dergisi 9/3 (Kış 2009): 47-74.
  • İbn Kesîr, Ebü’l-Fidâ İsmail b. Ömer. el-Bidaye ve’n-Nihaye. 14 Cilt. Beyrut: Mektebetü’lMaârif, 1977.
  • İbn Manzûr. “Selef”. Lisânu’l-‘Arab. 23: 2068. 55 Cilt. Kahire: Dâru’l-Me‘ârif, ts.
  • İbn Receb, Ebü’l-Ferec Zeynüddin Abdurrahman. ez-Zeyl alâ Tabakāti’l-Hanabile. 5 Cilt. Beyrut: Dârü’l-Marife, ts.
  • İbn Teymiyye, Ebû’l-Abbâs Takıyyüddîn Ahmed b. Abdülhalîm. Minhâcu’s-Sünneti’n-Nebeviyye fî Nakdi Kelâmi’ş-Şîati’l-Kaderiyye. thk. Muhammed Reşâd Sâlim. 8 Cilt. Riyad: Câmi‘atü’l-İmâm Muhammed b. Su‘ûd el-İslâmiyye, 1986.
  • İbn Teymiyye, Ebû’l-Abbâs Takıyyüddîn Ahmed b. Abdülhalîm. Mecmûu Fetâvâ. cem ve tertib: Abdurrahman b. Muhammed b. Kâsım el-Asımî en-Necdî. 36 Cilt. Riyad: Matabiü’rRiyad, 1381/1962.
  • İbn Teymiyye, Ebû’l-Abbâs Takıyyüddîn Ahmed b. Abdülhalîm. Der’u Tearûzi’l-Akl ve’n-Nakl. thk. Muhammed Reşad Salim. 10 Cilt. Riyad: Câmiatü’l-İmam Muhammed b. Suud elİslâmiyye, 1991.
  • İbn Teymiyye, Ebû’l-Abbâs Takıyyüddîn Ahmed b. Abdülhalîm. el-İhnaîyye. thk. Ahmed b. Mûnis el-Anzî, Cidde: Daru’l-Hirâz, 2000.
  • İbn Teymiyye, Ebû’l-Abbâs Takıyyüddîn Ahmed b. Abdülhalîm. el-İstikame. thk. Muhammed Reşâd Sâlim. 2 Cilt. Riyad: Câmi‘atü’l-İmâm Muhammed b. Su‘ûd el-İslâmiyye, 1983.
  • İbn Teymiyye, Ebû’l-Abbâs Takıyyüddîn Ahmed b. Abdülhalîm. el-Cevabu’s-Sahih li-men Beddele Dine'l-Mesih. thk. Ali b. Hasan b. Nasır v.dğr. 6 Cilt. Riyad: Dârü'l-Âsıme, 1999.
  • İbn Teymiyye, Ebû’l-Abbâs Takıyyüddîn Ahmed b. Abdülhalîm. er-Red ale’l-Mantıkıyyîn. haz. Refik el-Acem, Beyrut: Dârü'l-Fikri'l-Lübnani, 1993.
  • İbn Teymiyye, Ebû’l-Abbâs Takıyyüddîn Ahmed b. Abdülhalîm. el-Fetâvâ el-Kübra. thk. M. Abdulkadir Atâ’. 6 Cilt. Beyrut: Daru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1987.
  • İbn Teymiyye, Ebû’l-Abbâs Takıyyüddîn Ahmed b. Abdülhalîm. el-Fetvâ’l-Hameviyyetü’lKübra. thk. Hamed b. Abdulmuhsin, Riyad: Daru’s-Samîî, 2004.
  • İbn Teymiyye, Ebû’l-Abbâs Takıyyüddîn Ahmed b. Abdülhalîm. et-Tedmuriyye. thk. Muhammed b. Avde, Riyad: Mektebetü'l-Ubeykan, 2000.
  • İbn Teymiyye, Ebû’l-Abbâs Takıyyüddîn Ahmed b. Abdülhalîm. Beyânu Telbîsi’l-Cehmiyye fi Te’sisi Bidaihimi’l-Kelamiyye. thk. Yahya b. Muhammed el-Huneydi. 10 Cilt. Medine: Mücemmaü’l-Melik Fehd li-Tıbaati’l-Mushafi’ş-Şerif, 2005.
  • İbn Teymiyye, Ebû’l-Abbâs Takıyyüddîn Ahmed b. Abdülhalîm. es-Safediyye. thk. M. Reşad Salim, Mısır: Mektebetü İbn Teymiyye, 1986.
  • İbn Teymiyye, Ebû’l-Abbâs Takıyyüddîn Ahmed b. Abdülhalîm. İktizau Sıratı’l-Müstakîm li Muhâlefeti Ashâbi'l-Cahîm. thk. Nasır b. Abdülkerim el-Akl. 2 Cilt. Beyrut: Daru Alemi’l-Kütüb, 1999.
  • İbn Teymiyye, Ebû’l-Abbâs Takıyyüddîn Ahmed b. Abdülhalîm. er-Red ale’ş-Şazelî fî Hizbihî ve ma Sannefehu fî Adâbi’t-Tarîk. thk. Ali b. Muhammed el-Umran, Mekke: Daru Alemi’l-Fevaid, 2008.
  • İbn Teymiyye, Ebû’l-Abbâs Takıyyüddîn Ahmed b. Abdülhalîm. Camiu’l-Mesail. thk. Muhammed Azîr Şems. 6 Cilt. Mekke: Daru Alemi’l-Fevaid, 2001.
  • İbn Teymiyye, Ebû’l-Abbâs Takıyyüddîn Ahmed b. Abdülhalîm. el-Hasene ve’s-Seyyie. Beyrut: Daru’l-Kütübi’l-İlmiyye, ts.
  • İbn Teymiyye, Ebû’l-Abbâs Takıyyüddîn Ahmed b. Abdülhalîm. es-Sarimu’l-Meslûl alâ Şâtimi'r-Resûl. thk. Muhammed Muhyiddin Abdülhamid, Riyad: el-Harasü’l-Vatanî esSuûdî, ts.
  • İbn Teymiyye, Ebû’l-Abbâs Takıyyüddîn Ahmed b. Abdülhalîm. Buğyetü’l-Murtâd fi’r-Reddi ale’l-Mütefelsife ve’l-Karamita ve’l-Batıniyye. thk. Musa ed-Devîş, Medine: Mektebetü’l-Ulûm, 1995.
  • İbn Teymiyye, Ebû’l-Abbâs Takıyyüddîn Ahmed b. Abdülhalîm. el-Mesail ve’l-Ecvibe. thk. Ebû Abdullah Hüseyin b. Ukâşe, Kahire: el-Faruku’l-Hadîse li’n-Neşr, 2004.
  • İbn Teymiyye, Ebû’l-Abbâs Takıyyüddîn Ahmed b. Abdülhalîm. Dekâiku’t-Tefsir. thk. Muhammed es-Seyyid Celyend. 6 Cilt. Dımaşk: Müessesetü Ulûmi’l-Kur’an, 1984.
  • İşcan, Mehmet Zeki. Selefilik İslami Köktenciliğin Tarihi Temelleri. İstanbul: Kitap Yayınları, 2009.
  • Koca, Ferhat. “İslâm Düşünce Tarihinde Selefîlik: Tarihsel Serüveni ve Genel Karakteristiği”. İlahiyat Akademi: Altı Aylık Uluslararası Akademik Araştırma Dergisi 1/1-2 (2015): 15-70.
  • Kubat, Mehmet. “Selefi Perspektifin Tarihselliği”. İslâmî Araştırmalar 17/3 (Eylül 2004): 235- 251.
  • Kutlu, Sönmez. “Çağdaş Araştırmalarda Mezhepleri ve Selefîliği Anlamaya Dair Sorunlar”. İslam’ın Hakikati ve Mezhep Sorunu. ed. Mehmet Evkuran. 139-152. Ankara: Anadolu İlahiyat Akademisi Yayınları, 2016.
  • Okumuş, Bünyamin. “Garanik Hadisesi Bağlamında İbn Teymiyye’ye Göre İsmet Kavramı: Nebevi Metinlerin Neshi ve Tebdili Meselesi (I)”. Kelâm Araştırmaları Dergisi 8/1 (2010): 237-260.
  • Özervarlı, Mehmet Sait. “Selefiyye”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 36: 399-402. İstanbul: TDV Yayınları, 2009.
  • Sönmez, Vecihi. “Selef Düşüncesinin Tarihi Arkaplanı ve Selefilik”. Araşan Sosyal Bilimler Enstitüsü İlmî Dergisi 9-10 (2010): 169-185.
  • Watt, William Montgomery. İslam Düşüncesinin Teşekkül Devri. Trc. Ethem Ruhi Fığlalı. Ankara: Sarkaç Yayınları, 2010. Yılmaz, Mustafa Selim. “İslami Düşünce Tarihinde Bir Anlama Biçimi Olarak Selefilik Üzerine Bir Deneme”. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi 3/3 (2014): 532-553.
  • ez-Zehebî, Şemsüddîn Ebî Abdillah Muhammed b. Ahmed b. Osman. Tezkiretü’l-Huffâz. 4 Cilt. Haydarâbâd: Dairetü’l-Maârifi’l-Osmaniyye, 1956.

TÜBİTAK ULAKBİM Ulusal Akademik Ağ ve Bilgi Merkezi Cahit Arf Bilgi Merkezi © 2019 Tüm Hakları Saklıdır.