Bilal KARABEY
(Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü)
Yıl: 2020Cilt: 3Sayı: 1ISSN: 2667-4785Sayfa Aralığı: 39 - 52Türkçe

62 0
İbn Sînâ Felsefesinde Faal Akıl
İbn Sînâ felsefesinde faal akıl, Zorunlu Varlık ve ayrık akıllardan oluşan ay üstü âlemin sonaklıdır. Sudur sürecinde son akıl olması sebebiyle aynı zamanda oluş ve bozuluşa tabi olan ay altıâlemin aklı olarak kabul edilmektedir. Dolayısıyla bu âlemde çeşitli tasarruflara sahip birkonumda bulunmaktadır. Faal akıl, fizikî âlemin şekillenmesindeki etkisiyle ontolojik, insanınbilgisel süreçlerinde etkin olmasıyla da epistemolojik bir yöne sahiptir. Bu makalede İbn Sînâ’nınfelsefî sisteminde birçok alanla irtibatlı olması dolayısıyla merkezi bir konumda bulunan faal akılele alınacaktır. Çalışmamızın amacı, İbn Sîna felsefesinde faal aklın konumunu belirlemek ve ayaltı âlemde ne tür tasarruflarda bulunduğunu ortaya koymaktır. Ayrıca nefs ve idrak teorisine defaal akıl ile irtibatı ölçüsünde değinilecektir. Çalışmada daha çok İbn Sînâ’nın konuyla ilgilieserlerine müracaat edilecek, yeri geldikçe onun büyük şarihi Tûsî’nin ilgili eserlerine debaşvurulacaktır. Alanda yapılmış çağdaş araştırmalar da çalışmamızda yararlanılan kaynaklararasında yer alacaktır.
DergiAraştırma MakalesiErişime Açık
  • Altıntaş, Hayrani. İbn Sina Metafiziği. Ankara: Elis Yayınları, 5. Basım, 2008.
  • Atay, Hüseyin. Farabi ve İbn Sina’ya Göre Yaratma. Ankara: Ankara Üniversitesi, İlahiyat Fakültesi, Doçentlik Tezi, 1974.
  • Bolay, Süleyman Hayri. “Akıl”, Türkiye Diyanet Vakfı İsl m Ansiklopedisi. Erişim 15 Ocak 2020. https://islamansiklopedisi.org.tr/akil#1
  • Çapku, Ahmet. “İbn Sina’nın Varlık Düşüncesinde Faal Akıl ve Ona Yöneltilen Eleştiriler”. Kutadgubilig Felsefe-Bilim Araştırmaları Dergisi 26 (Ekim 2014), 51-77.
  • Dağ, Mehmet. “İbn Sînâ’nın Psikolojisi”. Der. Aydın Sayılı. İbn Sîn Doğumunun Bininci Yılı Armağanı, Der. Aydın Sayılı (Ankara: Türk Tarih Kurumu, 2014). 404-506.
  • Duran, Recep. “İslâm Felsefesinde “Vucud-u Zihnî” (Zihinsel Varlık) Anlayışına Bir Geç Dönem Osmanlı Örneği: İsmail Gelenbevî”. Yakın Doğu Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 2/1 (2016): 33-57.
  • Durusoy, Ali. İbn Sina Felsefesinde Nefs, Akıl ve Ruh. İstanbul: Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 1992.
  • Gutas, Dimitri. İbn Sîn ’nın Mirası, çev. Cüneyt Kaya. İstanbul: Klasik Yayınları, 2004.
  • İbn Sina. Ahval’un-nefs. çev. İsmail Hanoğlu. Ankara: Elis Yayınları, 2019.
  • İbn Sina, D nişn me-i alâî. çev. Murat Demirkol, ed. Gürbüz Deniz. İstanbul: Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı, 2013.
  • İbn Sina. el-İş r t ve’t-Tenbîhât. çev. Muhittin Macit vd. İstanbul: Litera Yayıncılık, 2017.
  • İbn Sina. eş-Şif , Metafizik I. çev. Ekrem Demirli vd. İstanbul: Litera Yayıncılık, 2013.
  • İbn Sina. eş-Şif , Metafizik II. çev. Ekrem Demirli vd. İstanbul: Litera Yayıncılık, 2013.
  • İbn Sina. en-Necât. çev. Kübra Şenel. İstanbul: Kabalcı Yayıncılık, 2012.
  • İbn Sina, “er-Risâletü’l-arşiyye fî tevhîdihî teâla ve sıfâtihî”. çev. Enver Uysal, Uludağ Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 9/9 (2000), 641-655.
  • İbn Sina, Uyunu’l Hikme, İbn Sina Risaleler içinde, çev. Alparslan Açıkgenç, M. Hayri Kırbaşoğlu. Ankara: Kitabiyat, 2004.
  • Kaya, Mahmut. “Madde”, Türkiye Diyanet Vakfı İsl m Ansiklopedisi. Erişim 28 Ocak 2020. https://islamansiklopedisi.org.tr/madde#1
  • Korkut, Şenol. “Themistius’un Faal Akıl Teorisi”. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 6/10 (Mart 2019), 147-184.
  • Kuşpınar, Bilal. İbn Sina’da Bilgi Teorisi. Konya: Selçuk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 1991.
  • Peker, Hidayet. İbn Sina’nın Epistemolojisi. Bursa: Emin Yayınları, 2. Basım, 2011.
  • Tûsî, Nasîrüddîn. Şerhu’l-İş r t ve’t-tenbîhât III. nşr. Ayetullah Hasanzade Amuli. Kum: Müessese-i Bustan-i Kitab, 1395 hş.
  • Tûsî, Nasîruddin. Telhîsu’l-Muhassal, Lübnan: 1985.
  • Türker, Ömer. İbn Sina’da Metafizik Bilginin İmk nı. Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı, 2.
  • Türker, Ömer. “Nefis”. Türkiye Diyanet Vakfı İsl m Ansiklopedisi. Erişim 28 Ocak 2020. https://islamansiklopedisi.org.tr/nefis#2-islam-dusuncesi
  • Türker-Küyel, Mübahat. “İbn Sînâ ve al-Akıl al-Faal”. İbn Sîn Doğumunun Bininci Yılı Armağanı, Der. Aydın Sayılı (Ankara: Türk Tarih Kurumu, 2014). 859-902.
  • Türker-Küyel, Mübahat. “İbn Sînâ’da al-Akl al-Faal’ın Kökleri”. İbn Sîn Doğumunun Bininci Yılı Armağanı, Der. Aydın Sayılı (Ankara: Türk Tarih Kurumu, 2014). 725-816.

TÜBİTAK ULAKBİM Ulusal Akademik Ağ ve Bilgi Merkezi Cahit Arf Bilgi Merkezi © 2019 Tüm Hakları Saklıdır.