Münir Yaşar KAYA
(Afyon Kocatepe Üniversitesi, İslami İlimler Fakültesi, İslam Hukuk Anabilim Dalı)
Yıl: 2020Cilt: 3Sayı: 1ISSN: 2667-4785Sayfa Aralığı: 53 - 93Türkçe

67 0
Fıkhî Açıdan Aile İçerisinde Yapılan Mülkiyet Nakilleri ve Aile Vakfıyla İlişkisi
Toplumların temel yapı taşı, en küçük birimi olan ailedir. Bu yüzden toplumun düzeni ailenindüzeni ile başlar. İslâm da bu sebeple aileye önem vermiş, ailenin devam etmesine ve dağılmamasına hassasiyet göstermiştir. Aile içi ilişkilerin her türünde hakkaniyet ve adaletin ön plandatutulmasını emretmiştir. Bu ilişkilerin bir ayağını da ekonomik ilişkiler oluşturur. Genel olarakekonomik ilişkiler malın ya da menfaatin nakledilmesi ile oluşmaktadır. Mal, sahibi hayattaykennakledilebildiği gibi vefatından sonra da nakledilebilir. Yine malın tümden nakli mümkün olduğu gibi sadece kullanım hakkının nakli de mümkündür. Aile içerisindeki bu nakillerde genelhükümlere uyulmakla birlikte istisnai hükümlerin de konulduğu görülmektedir. Öte yandansadece aile içine has ekonomik uygulamalar da belirlenmiştir. Bir vakıf çeşidi olan aile vakıflarının ise aile içerisinde gerçekleşen bu nakil hükümleriyle doğrudan bağlantılı oluşturulduğusöylenebilir. Fakat hükümleri tek bir uygulamadan hareketle oluşturulmamış, bütün nakil uygulamalarından az veya çok faydalanılmıştır. Çünkü her ne kadar hibe, vakıf, miras, vasiyet gibibirden çok uygulama ile arasında benzerlik bulunsa da aile vakıfları kendisine has bir uygulamadır. Aile vakıflarına yönelik hükümlerdeki bu benzerliğin ve farklılığın ortaya konulması ise ailevakıflarının mahiyetini ve aile düzenine olan katkısını göz önüne serecektir.
DergiAraştırma MakalesiErişime Açık
  • Abdürrezzâk, Ebû Bekr es-Sanʻânî. Musannef. 2. Bs, 1-11 Cilt. Beyrut: el-Mektebetü’l-İslâmî, 1983.
  • Ali Haydar. Tertîbu’s-sunûf fi ahkâmi’l-vukûf. Dersaadet: Şirket-i Mürettebiye Matbaası, 1240.
  • Ali Haydar. Teshîlü’l-ferâiz. İstanbul: Şirket-i Mürettebiye Matbaası, 1322.
  • Apaydın, Yunus. “İslâm Hukukunda Aile”. Günümüzde Aile Uluslararası Aile Sempozyumu (2-4 Aralık 2005- İstanbul). Ed. Ömer Çaha. 135-150. İstanbul: Ensar Neşriyat, 2007.
  • Arı, Abdüsselam. “Vacip Vasiyet ve Halefiyet Bağlamında ‘Dede Yetimi’ Problemi”. EKEV Akademi Dergisi 12/34 (t.y.): 249-268.
  • Askalânî, Ebü’l-Fazl Şihâbüddîn Ahmed b Alî b Muhammed İbn Hacer. Fethü’l-bârî bi-şerhi Sahihi’lBuhârî. 2. Bs, 13 Cilt. Kahire : Dârü’r-Reyyan li’t-Türas, 1987.
  • Bardakoğlu, Ali. “Hibe”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. Ankara: TDV Yayınları, 1998.
  • Beyhakî, Ebû Bekr Ahmed. Sünenü’l-kübrâ. Ed. Muhammed Abdulkâdir Ata. 11 Cilt. Beyrut: Dârü’lKütübi’l-İlmiyye, 2003.
  • Bilmen, Ömer Nasuhi. Büyük İslâm İlmihâli. İstanbul: Bilmen Yayınevi, 1993.
  • Bilmen, Ömer Nasuhi. Hukûkı İslâmiyye ve Istılâhâtı Fıkhıyye Kâmusu. 8 Cilt. İstanbul: Bilmen Yayınevi, t.y.
  • Buhârî, Ebû Abdillâh Muhammed b. İsmâîl el-Cuʻfî. el-Câmiʻu’s-sahîh. 9 Cilt. Bulak: Matbaʻatü’lKübra’l-Emîriyye, 1311.
  • Cevherî, Ebû Nasr İsmail. es-Sıhah tâcu’l-luga ve sıhahu’l-arabiyye. Thk. Muhammed Muhammed Tamir. Kahire: Dârü’l-Hadîs, 2009.
  • Cezîrî, Abdurrahman. Kitâbü’l-fıkh alâ mezâhibi’l-erbaa. 5 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 2002.
  • Çeker, Orhan. İslâm Hukukunda Akitler. Konya: Tekin Kitabevi, 2014.
  • Dâmad, Abdurrahman b. Muhammed b. Süleyman. Mecmeu’l-enhur fî şerhi Mülteka’l-ebhur. 4 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1988.
  • Dârimî, Ebû Muhammed Abdullah b. Abdirrahmân b. Fazl. es-Sünen. Thk. Hüsayin Süleym Esed ed-Dârânî. 4 Cilt. Riyad: Dâru'l-Muğnî, 1421/2000.
  • Derdîr, Ebu’l-Berekât Ahmed b. Muhammed b. Ahmed. Şerhu’l-Kebîr. 4 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Fikr, ts.
  • Derdîr, Ebu’l-Berekât Ahmed b. Muhammed b. Ahmed. Şerhu’s-sağîr. 4 Cilt. Kâhire: Dâru’l-Mâarif, ts.
  • Desûkî, Muhammed Arefe. Hâşiyetü’d-Desûkî alâ Şerhi’l-kebîr. 4 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Fikr, ts.
  • Döndüren, Hamdi. Delilleriyle İslâm İlmihali. İstanbul: Erkam Yayınları, 2004.
  • Döndüren, Hamdi. Delilleriyle Ticâret ve İktisat İlmihâli. İstanbul: Erkam Yayınları, 1993.
  • Duman, Ali. “Sadaka”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 383-384. İstanbul: TDV Yayınları, 2008.
  • Duran, Ahmet. İslâm Hukukunda İkrar ve Hükmü. İstanbul: Anıt Kreatif Tanıtım, 2008.
  • Ebû Dâvûd, Süleymân b. el-Eşʻas b. İshâk es-Sicistânî el-Ezdî. es-Sünen. Thk. Şuayb el-Arnaût. 7 Cilt. Dımaşk: Dâru’r-Risâleti’l-ʻÂlemiyye, 2009.
  • el-Fetâva’l-hindiyye. 6 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 2000.
  • Erdoğan, Mehmet. Fıkıh ve Hukuk Terimleri Sözlüğü. İstanbul: Ensar Yayınları, 2013.
  • Feyûmî, Ahmed b. Muhammed b. Ali el-Hamevî. Misbâhu’l-Münîr. Beyrut: Mektebetü Lübnan, 1987.
  • Firuzâbâdi, Ebü’t-Tahir Mecdüddin Muhammed b Yakub b Muhammed. Kâmusu’l-muhît. Kahire: Dâru’l-Hadîs, 2008.
  • Gazâlî, Ebû Hâmid Muhammed b. Muhammed. el-Vecîz fî fıkhi’l-İmam eş-Şâfiî. Thk. Ali Muhammed Muavvız - ve Âdil Ahmed Abdü’l-Mevcûd. 2 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Erkâm b. Ebi’l-Erkâm, 1997.
  • Haccâvî, Musâ b. Ahmed b. Musa. el-İknâ fî fıkhi’l-İmam Ahmed b. Hanbel. 4 Cilt. Beyrut: Dâru’lMârife, ts.
  • Haddâd, Radıyyüddîn Ebû Bekr b. Alî b. Muhammed. el-Cevheretü’n-neyyire. 2 Cilt. y.y: Matbaatü’lHayriyye, 1322.
  • Halebî, İbrahim. Mülteka’l-ebhur. Dersaadet: Matbaa-i Osmâniye, 1309.
  • Haraşî, Muhammed b. Abdullah. Şerhu Muhtasari’l-Halil maa Hâşiyetü’l-Adevî. 8 Cilt. Beyrut: Dâru’lFikr, t.y.
  • Haskefî, Muhammed b. Ali. Dürrü’l-muhtâr şerhu Tenvîri’l-ebsâr. Thk. Abdurrahman Halil İbrahim İbrahim. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, 2002.
  • Haskefî, Muhammed b. Ali b. Muhammed. Dürrü’l-müntekâ fî şerhî’l-mültekâ. 4 Cilt. Beyrut: Dâru’lKütübi’l-İlmiyye, 1998.
  • Hassaf, Ebû Bekr Ahmed. Ahkâmü’l-evkâf. Ed. Muhammed Abdüsselâm Şahin. Beyrut: Dârü’lKütübi’l-İlmiyye, 1999.
  • Hırakî, Ebu’l-Kâsım Ömer b. Hüseyin b. Abdullah. Metni’l-Hırakî alâ mezhebi Ebî Abdillah Ahmed b.
  • Hanbel eş-Şeybânî. y.y.: Dâru’s-Sahabe li’t-Turâs, 1993.
  • Hilâl b. Yahyâ, Ebû Bekr. Kitâbu ahkâmi’l-vakf. Haydarâbâd: Dâiretü’l-Mârife, 1355.
  • İbn Abdülberr, Ebû Ömer Yusuf. el-Kâfi fî fıkhı ehli’l-Medîne. Thk. Muhammed el-Moritânî. 2 Cilt. Riyad: Mektebetü’l-Riyâdü’l-Hadîse, 1980.
  • İbn Âbidîn, Muhammed Emîn. Reddü’l-Muhtâr ale’d-Dürri’l-Muhtâr Şerhu Tenvîri’l-Ebsâr. 12 Cilt. Riyad: Dârü’l-Âlemi’l-Kütüb, 2003.
  • İbn Ebî Şeybe, Ebû Bekr Abdullâh b. Muhammed. Musannef. Thk. Kemâl Yûsuf el-Hût. 1-7 Cilt. Riyad: Mektebetü’r-Rüşd, 1989.
  • İbn Kudâme, Ebû Muhammed Abdullah. el-Kâfî. 6 Cilt. y.y.: Matbaatü Hicr, 1997.
  • İbn Kudâme, Ebû Muhammed Abdullah. el-Muğnî. 10 Cilt. Kahire: Mektebetü Kahire, 1968.
  • İbn Mâce, Ebû Abdillâh Muhammed b. Yezîd Mâce el-Kazvînî. es-Sünen. Thk. Şuayb el-Arnaût. 5 Cilt. Dımaşk: Dâru’r-Risâleti’l-ʻÂlemiyye, 2009.
  • İbn Manzur, Ebü’l-Fazl Muhammed b Mükerrem b Ali el-Ensârî. Lisanü’l-Arab. 15 Cilt. Beyrut: Daru Sadr, ts.
  • İbn Rüşd, Muhammed b. Ahmed. Bidâyetü’l-müctehid ve nihâyetü’l-muktesıd. 4 Cilt. Kahire: Dâru’lHadîs, 2004.
  • İbnü’l-Hümâm, Kemâlü’d-dîn Muhammed. Şerhu fethu’l-Kadîr ale’l-Hidâye şerhu Bidâyeti’l-mübtedî. 10 Cilt. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, 2003.
  • Karafî, Ebü’l-Abbas Şehabeddin Ahmed b İdris b Abdürrahim. ez-Zahîre. Thk. Saîd Â’rab. 13 Cilt. Beyrut: Dârü’l-Garbi’l-İslâmî, 1994.
  • Kâsânî, Alâüddin Ebî Bekr b. Mes’ûd. Bedâiü’s-sanâî fî tertîbi’ş-şerâî’. Thk. Ali Muhammed Muavvız. 10 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 2003.
  • Kaya, Münir Yaşar. İslâm Hukukunda ve Osmanlı Tatbîkâtında Aile Vakıfları. Doktora, Uludağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2017.
  • Kaya, Münir Yaşar. “İslâm Vakıf Hukuku’nda Mevkûfun Aleyhte Bulunması Gereken Şartlar Açısından ‘Vakf Ale’n-Nefs’ Meselesi”. İslâm Hukuku Araştırmaları Dergisi. 28 (2016): 435-454.
  • Kaya, Remzi. Kur’ân’da Nesih. Bursa: Furkan Ofset, 2001.
  • Kermî, Merî b. Yusuf b. Ebûbekir. Delîlü’t-Tâlib li Neyli’l-Metâlib. Riyad: Dâru’t-Tayyibe, 2004.
  • Kudûrî, Ahmed b. Ebûbekir. Muhtasaru’l-Kudûrî. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1997.
  • Kurân-ı Kerim Meâli. Thk. Halil Altuntaş - ve Muzaffer Şahin. Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları, 2008.
  • Mâverdî, Ebu’l-Hasen Ali b. Muhammed b. Habîb. el-Hâvi’l-Kebîr. Thk. Ali Muhammed Muavvız - ve Âdil Ahmed Abdü’l-Mevcûd. 18 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1994. Mecelle-i Ahkâm-ı Adliyye (t.y.).
  • Merginânî, Ebû’l-Hasan Ali b. Ebî Bekr. el-Hidâye şerhi Bidâyetü’l-mübtedî. 4 Cilt. Riyad: Mektebetü’l-İslâmî, ts.
  • Mevsılî, Abdullah b. Muhammed. el-İhtiyâr li Ta’lîli’l-Muhtâr. Thk. Şeyh Muhammed Ebû Dakîka. 5 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, ts.
  • Meydânî, Abdülganî el-Ganîmî. el-Lübâb fî şerhi’l-Kitâb. Thk. Abdü’l-mecîd Ta’me el-Halebî. 4 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Mârife, 1998.
  • Müslim, Ebü’l-Hüseyn Müslim b. el-Haccâc b. Müslim el-Kuşeyrî. el-Câmiʻu’s-sahîh. Thk. Muhammed Fuâd Abdülbâkî. 5 Cilt. Kahire: Dâru’l-Hadîs, 1991.
  • Nesâî, Ebû Abdirrahmân Ahmed b. Şuayb b. Alî. es-Sünen. 9 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Beşâiri’lİslâmiyye, 1994.
  • Nevevî, Ebû Zekeriyyâ Yahyâ b. Şeref b. Mürî. Minhâcu’t-tâlibîn ve umdetü’l-müftîn fi’l-fıkh. Thk. Ivaz Kâsım Ahmed. Beyrut: Dâru’l-Fikr, 2005.
  • Nevevî, Ebu’z-Zekeriyya Yahyâ b. Şeref. Ravzatü’t-tâlibîn ve umdetü’l-müftîn. Thk. Zehîr eş-Şâviş. 12 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 2003.
  • Ömer Hilmi. İthâfu’l-ahlâf fi ahkâmi’l-evkâf. İstanbul: Matbaâ-i Âmire, 1307.
  • Serahsî, Şemsü’l-eimme Ebû Bekr Muhammed b. Ahmed. el-Mebsût. 30 Cilt. Beyrut: Dârü’l-Mârife, ts.
  • Şirâzî, Ebû İshak İbrahim b. Ali b. Yusuf. el-Mühezzeb fî fıkhi’l-İmâmi’ş-Şâfiî. 3 Cilt. Beyrut: Dârü’lKütübi’l-İlmiyye, 1995.
  • Şirbinî, Muhammed b. Hatîb. Muğni’l-muhtâc ilâ marifeti meâni elfâzi’l-Minhâc. 4 Cilt. Beyrut: Dâru’lKütübi’l-İlmiyye, 1994.
  • Tahâvî, Ebû Câfer Ahmed b. Muhammed b. Selâme b. Abdülmelik. Şerhu meâni’l-âsâr. Thk.
  • İbrâhim Şemseddîn. 4 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 2013.
  • Tirmizî, Ebû Îsâ Muhammed b. Îsâ b. Sevre (Yezîd). el-Câmiʻu’s-sahîh. Thk. Ahmed Muhammed
  • Şâkir, Muhammed Fuâd Abdülbâkî. 5 Cilt. Mısır: Matbaʻatü Mustafa el-Bâbî el-Halebî, 1977.
  • Wensinck, Arent Jean. el-Mu’cemü’l-müfehres li elfâzi’l-Hadîsi’n-Nebevî. 7 Cilt. İstanbul: Çağrı Yayınları, 1986.
  • Zuhaylî, Vehbe. el-Fıkhu’l-İslâmî ve edilletühü. 13 Cilt. Dimaşk: Dâru’l-Fikr, 1985.

TÜBİTAK ULAKBİM Ulusal Akademik Ağ ve Bilgi Merkezi Cahit Arf Bilgi Merkezi © 2019 Tüm Hakları Saklıdır.