Meral AKAN
(Selçuk Üniversitesi, Güzel Sanatlar Fakültesi, Geleneksel Türk Sanatları, Halı Kilim ve Eski Kumaş Desenleri Anasanat Dalı, Konya, Türkiye)
Fadime Nur SAYIK
(Selçuk Üniversitesi, Güzel Sanatlar Fakültesi, Geleneksel Türk Sanatları, Halı Kilim ve Eski Kumaş Desenleri Anasanat Dalı, Konya, Türkiye)
Yıl: 2020Cilt: 1Sayı: 17ISSN: 1301-255X / 2687-4016Sayfa Aralığı: 62 - 79Türkçe

45 0
BİR OSMANLI SARAY HALISININ KOMPOZİSYON BAKIMINDAN TEZHİP SANATI BAĞLAMINDA İNCELENMESİ
Halı sanatı; motif ve kompozisyon açısından incelemeye değer örnekleri ile Geleneksel Türk Sanatlarının önemli bir temsilcisidir. Türk halılarının klasik gelişim süreci içerisinde 16. yüzyılda teknik ve desen bakımından dikkati çeken bir grubu Osmanlı saray halılarıdır. Bu örnekler dönemin genel sanat anlayışını yansıtması nedeni ile önem arz etmektedir. Saray halılarının farklı örnekleri çeşitli müzeler ve özel koleksiyonlarda korunarak günümüze ulaşmıştır. Klasik devir Osmanlı sanatının belirgin özelliklerini bünyesinde barındıran “Osmanlı Saray Halıları”, motif ve kompozisyon düzenlemesi bakımından tezhip sanatı ile de benzerlikler göstermektedir. Bu çalışmada bir halı ör-neği içerdiği motif kompozisyonu açısından değerlendirilmiştir. İncelenen saray halısı örneği bugün Victoria and Albert Museum (Victorian ve Albert Müzesi)’da bulunan halıdır. 491-1899 envanter numarası ile müzeye kayıtlı olan halı, 16. yüzyılın ikinci yarısına tarihlendirilmektedir. Halının gör-selleri kaynak alınarak, içerdiği motif kompozisyonun ayrıntılı çizimleri yapılmıştır. Bu çalışmada Osmanlı saray halısının desen şeması tezhip sanatındaki işlem basamakları ve kurallar çerçevesinde analiz edilmiştir. Böylece; bilindiği üzere saray halılarında görülen motif ka-rakterinin tezhip sanatı ile olan ortak yönlerine vurgu yapılması hedeflenmiştir. İncelenen halının motif yerleştirme şablonu, desen şeması ve kompozisyon düzeni, çizimleri yapılarak sunulmuştur. İncelenen halının desen kompozisyonu ve üzerinde bulunan motifler tezyinattaki kurallar çerçevesinde değerlendirilmiştir.
DergiAraştırma MakalesiErişime Açık
  • Aslanapa, Oktay (1987). Türk Halı Sanatının Bin Yılı. İstanbul: Eren Yayıncılık.
  • Çiftçi, Veysel (2018). Türk Tezhip Sanatında Saz Yolu Üslubu ve Günümüzdeki Kullanımından Örnekler, Basılmamış Yüksek Lisans Tezi, Atatürk Üniversitesi Güzel Sanatlar Enstitüsü, Erzurum.
  • Deniz, Bekir (2005). “Anadolu-Türk Halı Sanatı Kaynakları”, Sanat Tarihi Dergisi, XIV-1, s. 79-103.
  • Duran, Gülnur (2008). Alî Üsküdârî; Tezhip ve Ruganî Üstâdı, Çiçek Ressamı. İstanbul: Kubbealtı Neşriyatı Yayıncılık.
  • Durul, Yusuf, Aslanapa, Oktay (1973). Selçuklu Halıları: Başlangıcından Onaltıncı Yüzyıl Ortalarına Kadar Türk Halı Sanatı. İstanbul: Ak Yayınları.
  • Fazlıoğlu, Ayşe (2007). Osmanlı Saray Halıları- Düğümün Son Halkası.İstanbul.
  • Kızıldağ Atila, Oya (2003). Şah Kulu’nun Motif ve Desen Üslubu (16. Yüzyılda Saray Nakkaşhânesinin Sernakkaşı), Basılmamış Yüksek Lisans Tezi, Marmara Üniversitesi Güzel Sanatlar Enstitüsü, İstanbul.
  • Konak, Işılay (2011). Surname-i Vehbi Minyatürlerinde Halı Örnekleri ve Desen Özellikleri, Basılmamış Yüksek Lisans Tezi, Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Van.
  • Sever, Seçil (2006). Türk ve İslam Eserleri Müzesi’ndeki Yazma Kuran-ı Kerimlerin (10 adet) Madalyonlu Zahriyeleri’nin İncelenmesi, Basılmamış Yüksek Lisans Tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi Güzel Sanatlar Enstitüsü, İzmir.
  • Öztürk, Bahadır (2003). Dolmabahçe Sarayı’nda Teşhirde Bulunan Bir Grup Halının Teknik ve Sanatsal Özelliklerinin İncelenmesi, Basılmamış Yüksek Lisans Tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi Güzel Sanatlar Enstitüsü, İzmir.
  • Yetkin, Şerare (1991). Türk Halı Sanatı, Ankara: İş Bankası Kültür Yayınları.
  • Wild, Beate- İnalcık, Halil- Ionescu,Stefano- Kertesz,Andrei- Franses, Michael, Boralevi, AlbertoandKröger, Jens(2007). Tanrıya Adanmış Halılar Transilvalya Kiliselerinde Anadolu Halıları 1500-1750, İstanbul:Sakıp Sabancı Müzesi Yayınları.
  • (https://collections.vam.ac.uk/item/O368533/carpet/, 23.05.2019).
  • (http://www.azerbaijanrugs.com/caireneottoman/bode_ottoman_cairene_carpet_berlin_museum_war_loss.htm, 25.05.2019).
  • (https://collections.vam.ac.uk/item/O100819/carpet /, 23.05.2019).

TÜBİTAK ULAKBİM Ulusal Akademik Ağ ve Bilgi Merkezi Cahit Arf Bilgi Merkezi © 2019 Tüm Hakları Saklıdır.