Cevdet AKKAYA
(Afyon Kocatepe Üniversitesi, Fen Edebiyat Fakültesi, Sosyoloji Bölümü, Afyonkarahisar, Türkiye)
Hüseyin KOÇAK
(Afyon Kocatepe Üniversitesi, Fen Edebiyat Fakültesi, Sosyoloji Bölümü, Afyonkarahisar, Türkiye)
Yıl: 2021Cilt: 4Sayı: 1ISSN: 2757-8399Sayfa Aralığı: 138 - 153Türkçe

57 0
Alevilik Sünnilik Bağlamında Sosyal Bütünleşme ve Din: Emirdağ Karacalar Köyü Örneği
Bütün toplumlar; bünyelerinde bazı etnik, dini, kültürel farklılıklar olan gruplarbarındırmaktadır. Bu grupların birbirleriyle birlikte yaşama iradesini gösterip sosyalbütünleşmeyi gerçekleştirmesi gerekir. Sosyal bütünleşmeyi sağlayan pek çok unsur gibi dinde önemli bir etkendir. Türklerin İslamiyet’i kabulünden itibaren, İslam’ı anlama veyorumlamada iki ana akım oluşmuştur: Alevilik ve Sünnilik. Alevi ve Sünniler, bu topraklardauzun yıllardır birlikte, barış ve huzur içinde yaşamaktadır. Bu makalede, Afyon ili, Emirdağilçesi, Karacalar köyü örneğinden hareketle, Alevi-Sünni bütünleşmesinin, birlikte yaşamakültürünün nasıl mümkün olduğu irdelenmekte; sevgi, kardeşlik ve hoşgörü temelindekarşılıklı saygı içerisinde yaşamanın olabilirliği ele alınmaktadır. Toplumların geleceği, otoplumun aynı idealler etrafında bütünleşerek birlik ve beraberliğini sağlamasıyla mümküngörülmektedir. Bu bağlamda, tüm ülke için örneklik teşkil edebilecek bir sosyal bütünleşmeörneği, Karacalar köyünde bulunmaktadır. Sosyal bilimlerde nitel araştırma yaparken birerteknik olarak kullanılan ”kaynak tarama”, “doküman inceleme”, “derinlemesine mülakat” ve“katılımlı-katılımsız gözlem” gibi teknikler bu araştırma bağlamında Karacalar köyündekullanılmıştır. Karacalar köyünün kendine özgü bazı özellikleri bulunmaktadır. Ülkemizinbirçok bölgesinde olduğu gibi, Karacalar köyünde de Alevi ve Sünni yurttaşlar birlikteyaşamaktadır. Fakat Karacalar köyünün diğerlerinden farkı, orada yaşayan Alevi yurttaşlarınKadiri tarikatına bağlı olmalarıdır. Bir diğer dikkat çekici özellik ise, Karacalar köyünde camiile Alevilerin ibadetlerini yaptığı mekânın aynı olmasıdır. Karacalar köyündeki Aleviler,camide yapılan bütün ibadetlerin yanı sıra, tarikatın zikirlerini de camide yapmaktadır. Budurum, normal şartlarda pek gözlenen bir durum değildir. Din, kapsamı gereği, önce bireyselolarak kişilerin inanç dünyasını oluşturur; aynı zamanda bunun zorunlu bir sonucu olaraktoplumsal hayatı etkilemektedir. Kendi bağlıları arasında birlik ve beraberlik sağlamakta,onları birbirine yaklaştırmakta, dini alan dışında kalan konularda bile onları belirli müşterektavırlara götürmektedir. Din, bazen toplumda sosyal bütünleşmeyi sağlarken bazen defarklılaşmalara neden olmaktadır. İslam dini, kendi mensuplarını kardeş kabul etmiş;müntesiplerini sevgi ve kardeşlik etrafında birleşmeye çağırmıştır. Özünde bir farklılıkolmamasına rağmen, dünyanın çeşitli coğrafyalarında İslam’ı anlama, yorumlama veuygulama biçimlerinde belirli farklılıklar görülmektedir. Türkiye toplumunun ana çatışmaalanlarından biri olarak kabul edilen Alevi-Sünni karşıtlığının, beklenenin tersine Emirdağilçesi, Karacalar köyünde birliktelik içinde hayatiyet bulduğu görülmektedir. Karacalarköyünde yaşayan Alevi ve Sünni yapıların her ikisinde de İslam’ın temel inanç esaslarıkonusunda önemli farklılıklar gözlemlenmemiştir. Buna rağmen, inanç ve ibadet biçimlerinde,değerler ve normlarda bazı küçük farklılıklar oluşmuştur. Karacalar köyünde tezahür edenfarklılaşmalar; Sünniler Hanefi mezhebinde, Alevilerde de Alevi Yolu ve Erkânı denilen birbiçimde ortaya çıkmaktadır. Karacalar köyünde yapılan görüşmelerde Aleviliğin mezhep veyatarikat olmadığı, Hazreti Peygamber ve Ehlibeyt yolunda gerçek İslam olduğu belirtilmektedir.Köyde yaşayan her iki kesim de İslam’ı farklı yorumladıklarının farkındadır. Sünni yurttaşlar;Alevileri ibadetler konusunda ihmalkâr davranmakla, gerçek İslam’ı bilmemekle ithamederken, Alevi yurttaşlar da Sünnilerin katı kurallara uyduklarını, İslam’ın hoşgörü ve sevgiiklimini ihmal ettiklerini düşünmektedir. Bununla birlikte her grup; ötekini hoşgörü, sevgi vekardeşlikle kabul edip varlıklarını uyum içinde devam ettirmektedir. Aynı dine mensup olanve bu dinin temel kaynaklarını kabul eden inananların aralarındaki farklılaşmaları, ayrışma veçatışmaya dönüştürmek ne dinin tevhid inanışıyla bağdaşır ne de toplumsal yapımız için birfayda verir. Aleviliği ve Sünniliği değerlendirirken mezhepler üstü bir anlayışla bakarak sosyalbütünleşmeye katkı sağlamak mümkündür. Sosyal bütünleşme; farklılaşmış grup vetoplulukların kimliklerini tanımakla, varlıklarını sürdürebilmeleri için birbirlerine hoşgörülüyaklaşmakla sağlanabilir. Sosyal bütünleşme şartları; asimilasyon düşüncesiyle değil,farklılıklara saygı duymakla oluşabilir. Bu iki büyük topluluğun birlikte yaşamasının koşulları oluşturulmalı, bu alanda yapılacak araştırma ve çalışmalarla desteklenmelidir. Birbirlerihakkında doğru bilgilerle hüküm verip farklılıkların sosyal ve kültürel bir zenginlik olduğubenimsenmeli, hukuk ve saygı çerçevesinde bir yaşam inşa edilmelidir
DergiAraştırma MakalesiErişime Açık
  • Arabacı, Fazlı. Alevi ve Sünniliğin Sosyolojik Boyutları. Ankara: Barış Platin Kitabevi, 2009.
  • Arslanoğlu, İbrahim. Bilimsel Yöntem ve Araştırma Teknikleri. Ankara: Gazi Kitabevi, 2016.
  • Atmaca, Bayram. Karacalar Köyü Mensubu, (Sözlü Görüşme: 2021).
  • Azamat, Nihat. “Kadiriyye”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi24/131-136, İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları,2001.
  • Bal, Hüseyin. Sosyolojik Açıdan Alevi Sünni Farklılaşması ve Bütünleşmesi. İstanbul: Ant Yayınları, 1997.
  • Bayram, Mikail. “Selçuk Üniversitesi Eski Öğretim Üyesi”, (Görüşmeci: Ayhan Aydın), Akademisyenlerle Alevilik Bektaşilik Söyleşileri, 379-412. İstanbul: Can Yayınları, 2017.
  • Bilgiseven, Amiran Kurtkan. Genel Sosyoloji. İstanbul: Filiz Kitabevi, 1986.
  • Çamuroğlu, Reha. Değişen Koşullarda Alevilik, İstanbul: Kapı Yayınları,2008
  • Doğan, Eşref- Çelik, Hasan. “Alevi Sünni Bütünleşmesinin Önündeki Engeller: Tarihsel Yanlış Algılamalar”, Hitit Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 7/1 (2014), 121-137
  • Dönmezer, Sulhi. Sosyoloji. Ankara: Savaş Yayınevi, 1984.
  • Dresler, Markus. Türk Aleviliğinin İnşası Oryantalizm, Tarihçilik, Milliyetçilik ve Din Yazımı çev. Defne Orhun. İstanbul: Bilgi Üniversitesi Yayınları, 2016.
  • Eröz, Mehmet. Türkiye’de Alevilik Bektaşilik. İstanbul: Otağ Matbaacılık, 1997.
  • Eryıldırım, İsmail. Hak Halili ve Yol Erkânı Ehlibeyte Giden Üç Turna. Ankara: Hak Halili Koruma Kültür ve Dayanışma Derneği Yayınları, 2001.
  • Fığlalı,Ethem Ruhi. “Niğde Üniversitesi Eski Rektörü”, (Görüşmeci: Ayhan Aydın). Akademisyenlerle Alevilik Bektaşilik Söyleşileri, 199-240. İstanbul: Can Yayınları, 2017.
  • Fığlalı, Ethem Ruhi. Türkiye’de Alevilik Bektaşilik. İstanbul: Selçuk Yayınları, 1990.
  • Fichter, H, Jicher. Sosyoloji Nedir, çev. Nilgün Çelebi. Ankara: Anı Yayıncılık, 2016.
  • Freyr, Hans. Din Sosyolojisi, çev. Turgut Kalpsüz. Ankara, 1964.
  • Günay, Ünver. Din Sosyolojisi. İstanbul: İnsan Yayınları, 1998.
  • Hamidullah, Muhammed. İslam Peygamberi. çev. Salih Tuğ. 2 Cilt. İstanbul: İrfan Yayınevi, 1980.
  • İstanbullu, Serenat. “Kimlik ve Müzik Özelinde Emirdağ Karacalar Köyü Bacı Sultan Vuslat Yıl Dönümü Etkinlikleri” Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi 10/54, (2017), 571-584.
  • Kara, Mustafa. Tasavvuf ve Tarikatlar Tarihi. İstanbul: Dergâh Yayınları, 1985.
  • Karaman, Fikret. Dini Kavramlar Sözlüğü. Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları, 5.Basım, 2010.
  • Karpat, Kemal H. Osmanlı’dan Günümüze Kimlik ve İdeoloji. Ankara: Timaş Yayınları,2009.
  • Kur’ân-ı Kerîm Meâli. çev. Halil Altuntaş -Muzaffer Şahin. Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları, 3. Basım, 2009.
  • Kutlu, Sönmez. Alevilik Bektaşilik Yazıları Aleviliğin Yazılı Kaynakları Buyruk Tezkire-i Şeyh Safi. Ankara: Ankara Okulu Yayınları, 2016.
  • Melikoff, İrene. Uyur İdik Uyardılar, çev. Turan Alptekin, İstanbul: Demos Yayınları, 2015.
  • Ocak, Ahmet Yaşar. “Hacettepe Üniversitesi Tarih Bölümü Öğretim Üyesi” (Görüşmeci: Ayhan Aydın), Akademisyenlerle Alevilik Bektaşilik Söyleşileri, 21-68. İstanbul: Can Yayınları, 2017.
  • Ocak, Ahmet Yaşar. Alevi ve Bektaşi İnançlarının İslam Öncesi Temelleri, İstanbul: İletişim Yayınları, 2017.
  • Öktem, Niyazi. “Bilgi Üniversitesi Öğretim Üyesi” (Görüşmeci: Ayhan Aydın). Akademisyenlerle Alevilik Bektaşilik Söyleşileri,441-482. İstanbul: Can Yayınları, 2017.
  • Özdemir, Ali Rıza. Aleviliğin Yazılmayan Tarihi. Ankara: Kripto Yayınları, 2016.
  • Özdemir, Hasan. Emirdağ Ehlibeyt Kültür Derneği,(Sözlü Görüşme:2019).
  • Sarıtaş, Kamil. “Karacalarlı Bacı Sultan’da (Zehra Şahbaz) Öze Dönüş”, Osmangazi Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 5/9, (Eskişehir, 2018), 109-134.
  • Sezen, Yümni. Sosyoloji Açısından Din Dinin Sosyal Müesseseler Üzerindeki Tesirleri. İstanbul: Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Yayınları, 1988.
  • Sezgin, Abdülkadir. Sosyolojik Açıdan Alevilik Bektaşilik. Ankara: Yeni Türkiye Yayınları,2002.
  • Subaşı, Necdet. Öteki Türkiye’de Din ve Modernleşme. İstanbul: Kopernik Yayınları,2018.
  • Şahbaz, Nurettin. Hak Halili Dergahı Şeyhi, (Sözlü Görüşme: 2019).
  • Şimşek, Hasan-Yıldırım. Ali. Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri. Ankara: Seçkin Sosyal Bilimler, 2013.
  • Türkdoğan, Orhan. Alevi Bektaşi Kimliği, Sosyal Antropolojik Araştırma. İstanbul: Çizgi Yayınevi, 2013.
  • Türköz, Gökhan. Karacalar Köyü Muhtarı, (Sözlü Görüşme: 2021).
  • Wach, Joahim. Din Sosyolojisi. çev. Ünver Günay. Kayseri: Erciyes Üniversitesi Yayınları, 1990.
  • Yıldırım, Halil Eren. Âşık Yoksul Dervişin Şiirlerinde Dini-Tasavvufi Unsurlar, Isparta: Süleyman Demirel Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı, Yüksek lisans Tezi, 2007.
  • Yılmaz, Ayşe. “Hak Halili /Zehra Bacı Dergâhı’nın Öğretisi ve Dergâhla Türbenin İç-Dış Özellikleri”, Milli Folklor Dergisi 24/96, (2012), 247-259.

TÜBİTAK ULAKBİM Ulusal Akademik Ağ ve Bilgi Merkezi Cahit Arf Bilgi Merkezi © 2019 Tüm Hakları Saklıdır.