Betül ÖZYILMAZ KİRAZ
(Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi, İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi, Uluslararası İlişkiler Bölümü, Ankara, Türkiye)
Yıl: 2021Cilt: 12Sayı: 30ISSN: 1308-9552Sayfa Aralığı: 501 - 519Türkçe

29 0
TÜRK DIŞ POLİTİKASINDA MERKEZ ÜLKE OLMA YÖNELİMİ: DÖNÜŞÜM MÜ, DEVAMLILIK MI?
Ahmet Davutoğlu, istifa ettiği 2016 yılına kadar AK Parti hükümetlerinin dış politika söylemini büyük ölçüde belirlemiş;Davutoğlu’nun “merkez ülke Türkiye” söylemi, dış politika pratiklerinin temel çerçevesini oluşturmuştur. Buna bağlı olarak,2000’li yıllarda Türk dış politikasında yaşanan aktivizm de çoğu zaman Davutoğlu’nun dış politika anlayışıyla özdeşleştirilenbir dış politika dönüşümü olarak değerlendirilmiştir. Bu çalışma, 2000’li yıllarda Türk dış politikasında merkez ülke olmayöneliminin ve buna bağlı olarak yaşanan aktivizmin Davutoğlu’nun dış politika anlayışıyla özdeşleştirilen bir dış politikadönüşümü olup olmadığı sorusuna odaklanmaktadır. Çalışmada, Türkiye’nin merkez ülke yöneliminin söylemsel ve eylemselboyutları analiz edilmektedir. Bir söylem olarak merkez ülke ifadesinin fikri temellerinin Soğuk Savaş’ın sona ermesininakabinde atıldığı ve bu söylem bağlamında gerçekleşen kültürel ve akademik işbirliklerinin kurulması, diplomatik ilişkileringeliştirilmesi, dış yardımlara odaklanılması, komşu ülkelerle sorunların çözülmesi, ekonomik ilişkilerin öncelenmesi vegeliştirilmesi bölgesel barış ve istikrarın sağlanmasında aktif rol üstlenilmesi gibi dış politika eylemlerinin de bu dönemdenitibaren uygulamaya konulduğu savunulmaktadır. Buna göre, 2002 sonrası dönemde bu politikaların daha yoğun ve aktif birşekilde uygulandığı bir gerçek olmakla birlikte, bunların Soğuk Savaş sonrası Türk dış politikasında ortaya çıkan bir trendindevamı olduğunun ıskalanarak AK Parti ya da Davutoğlu sonrası yaşanan bir dış politika dönüşümü olarak tanımlanması eksikbir okumaya sebep olmaktadır.
DergiAraştırma MakalesiErişime Açık
  • Ahmad, F. (1995). Modern Türkiye’nin oluşumu. Y. Alogan (Çev.), İstanbul: Sarmal Yayınevi.
  • Akçadağ, E. (2010). Dünyada ve Türkiye’de kamu diplomasisi. Erişim adresi: http://www.kamudiplomasisi.org/pdf/emineakcadag.pdf , (08.09.2020).
  • Aksu, F. (2010). Kosova Krizi’nde Türkiye’nin dış politikası. YDÜ Sosyal Bilimler Dergisi, 3(1), 51-89.
  • Al Jazeera Türk. (2014, 6 Ocak). Türkiye-Suriye ilişkileri: İnişler ve çıkışlar. Erişim adresi: http://www.aljazeera.com.tr/dosya/turkiye-suriye-iliskileri-inisler-ve-cikislar, (15.02.2021).
  • Altan, C. (2005). Afrika Ülkeleriyle ekonomik ve ticarî ilişkilerimiz. Ekonomik Sorunlar Dergisi, (17), Erişim adresi: http://www.mfa.gov.tr/data/Kutuphane/yayinlar/EkonomikSorunlarDergisi/Sayi17/XVII_CanAltan.pdf, (20.09.2020).
  • Altunışık, M. (2009). Worldviews and Turkish foreign policy in the Middle East. New Perspectives in Turkey, (40), 171-194.
  • Askerov, A. (2017). Turkey’s ‘zero problems with the negihbors’ policy: was it realistic?. Contemporary Review of the Middle East, 4(2), 149-167.
  • Balcı, A. (2018). Türkiye dış politikası: İlkeler, aktörler ve uygulamalar. 3. Baskı, İstanbul: Alfa.
  • Bayer, R. ve Keyman, F. (2012). Turkey: an emerging hub of globalization and internationalist humanitarian actor?, Globalizations, 9(1), 73-90.
  • Berberakis, T. (2000, 19 Ocak). Papandreu’dan tarihî ziyaret. Milliyet, Erişim adresi: http://www.milliyet.com.tr/2000/01/19/dunya/dun02.html, (06.09.2020).
  • Cem, İ. (1997, 8 Ekim). Dışişleri Bakanı Sayın İsmail Cem’in basın toplantısı. Erişim adresi: http://www.turkishgreek.org/kuetuephane/item/32-disisleri-bakani-sayin-ismail-cem-in-basin-toplantisi8-ekim-1997, (06.09.2020).
  • Cem, İ. (2009). Türkiye, Avrupa, Avrasya Cilt I. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
  • Cem, İ., (2002, 5 Haziran). Turkish foreign policy: opening new horizons for Turkey at the beginning of a new millennium. Turkish Policy Quarterly. Erişim adresi: http://turkishpolicy.com/Files/ArticlePDF/turkishforeign-policy-opening-new-horizons-for-turkey-at-the-beginning-of-a-new-millennium-spring-2002- en.pdf, (28.08.2020).
  • Çalık, M. (1992). Özal: “Türkiye’nin önünde hacet kapıları açılmıştır”. Türkiye Günlüğü, (19), 5-23.
  • Çavuşoğlu, M. (2019). 2020 yılına girerken girişimci ve insani dış politikamız. Erişim adresi: http://www.mfa.gov.tr/site_media/html/2020-yilina-girerken-girisimci-ve-insani-dis-politikamiz.pdf, (01.08.2020).
  • Çavuşoğlu, M. (2020). 2021 yılına girerken girişimci ve insani dış politikamız. Erişim adresi: http://www.mfa.gov.tr/site_media/html/2021-yilina-girerken-girisimci-ve-insani-dis-politikamiz.pdf, (12.02.2021).
  • Davutoğlu, A. (2004, 26 Şubat). Türkiye merkez ülke olmalı. Radikal. Erişim adresi: http://www.radikal.com.tr/yorum/turkiye-merkez-ulke-olmali-702116/, (18.08.2020).
  • Demirtaş Coşkun, B. (2007). Ankara ve Berlin’in Bosna Savaşı’na yönelik politikaları: karşılaştırmalı bir inceleme. Uluslararası İlişkiler, 4(13), 57-88.
  • Dış Ekonomik İlişkiler Kurulu. (2020). DEİK hakkında. Erişim adresi: https://www.deik.org.tr/deik-deikhakkinda, (12.09.2020).
  • Hazar, N. (2012). Türkiye Afrika’da: eylem planının uygulanması ve değerlendirme on beş yıl sonra (Rapor No. 125). Ankara: ORSAM.
  • Hazar, N. (2016). Türk dış politikasında Afrika. Ankara: Dış Politika Enstitüsü.
  • İşeri, E. (2014). Türk dış Politikasında ‘barış boru hattı’ vizyonu. Orta Doğu Analiz, 6(61), 10-13.
  • Kavak, Y. ve Başkan, G. A. (2001). Türkiye’nin Türk Cumhuriyetlere, Türk ve akraba topluluklara yönelik eğitim politika ve uygulamaları. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, (20), 92-103.
  • Kiraz, S. (2018). Türk dış politikasında çok yönlülük denemeleri bağlamında Karadeniz İşbirliği Örgütü ve D-8’in karşılaştırmalı olarak analizi. Turkish Studies: Economics, Finance and Politics, (13), 125-140.
  • Kutlu, M. N. (2020, 15 Ekim). Latin Amerika ülkeleriyle diplomatik ilişkilerimizin 70. yılı ve açılım politikamız. Anadolu Ajansı. Erişim adresi: https://www.aa.com.tr/tr/analiz/latin-amerika-ulkeleriyle-diplomatikiliskilerimizin-70-yili-ve-acilim-politikamiz/2006976, (13.02.2021).
  • Morris, C. (2000, 20 Ocak). Greece and Turkey Strenghten Ties. BBC. Erişim adresi: http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/612554.stm, (06.09.2020).
  • Oktay, E. G. (2006). Türkiye’nin Avrasya’daki çok taraflı girişimlerine bir örnek: Karadeniz Ekonomik İşbirliği Örgütü. Uluslararası İlişkiler, 3(10), 149-179.
  • Oran, B. (2006). Dönemin bilançosu. B. Oran (Ed.), Türk dış politikası: Kurtuluş Savaşı’ndan bugüne olgular, belgeler, yorumlar Cilt II (1980-2001) içinde (9-33), İstanbul: İletişim Yayınları.
  • Özcan, G. (2000). Doksanlı yıllarda Türkiye’nin değişen güvenlik ortamı. G. Özcan ve Ş. Kut (Ed.). En uzun on yıl: Türkiye’nin ulusal güvenlik ve dış politika gündeminde doksanlı yıllar içinde (13-42), İstanbul: Büke Yayınları.
  • Özcan, G. (2004). Türk dış politikasında oluşum süreci. F. Sönmezoğlu (Ed.). Türk dış politikasının analizi içinde (829-894), İstanbul: Der Yayınları.
  • Özgür, S. (2011, 5 Haziran). Davutoğlu: vizeleri kaldırmak için seferberlik ilan ettik. Hürriyet. Erişim adresi: http://www.hurriyet.com.tr/gundem/davutoglu-vizeleri-kaldirmak-icin-seferberlik-ilan-ettik-17961841, (08.09.2020).
  • Özkan, M. ve Akgün, B. (2010). Turkey’s opening to Africa. Journal of Modern African Studies, 48(4), 525-546.
  • Rosenau, J. N. (1976). The study of foreign policy. J. N. Rosenau, K. W. Thompson ve G. Boyd (Eds.). World politics: an introduction içinde (15-35), New York: Free Press.
  • Sputniknews. (2015, 24 Nisan). Akdamar Kilisesi dünya mirası oldu. Erişim adresi: https://tr.sputniknews.com/kultur/201504241015175601/ , (06.09.2020).
  • TBMM Tutanak Dergisi. (1990, 1 Eylül). Dönem 18. Cilt 47. Birleşim 1. Ankara: TBMM Matbaası.
  • TBMM Tutanak Dergisi. (1991, 1 Eylül). Dönem 18. Cilt 63. Birleşim 1. Ankara: TBMM Matbaası.
  • TBMM Tutanak Dergisi. (1992, 22 Ocak). Dönem 19. Cilt 3. Birleşim 29. Ankara: TBMM Matbaası.
  • TBMM Tutanak Dergisi. (1992, 7 Mayıs). Dönem 19, Cilt 10, Birleşim 74, Ankara: TBMM Matbaası.
  • TBMM Tutanak Dergisi. (1994, 12 Nisan). Dönem 19. Cilt 57. Birleşim 88. Ankara: TBMM Matbaası.
  • TBMM Tutanak Dergisi. (1995, 1 Ekim). Dönem 19. Cilt 94. Birleşim 1. Ankara: TBMM Matbaası.
  • TBMM Tutanak Dergisi. (1996, 1 Ekim). Dönem 20. Cilt 11. Birleşim 1. Ankara: TBMM Matbaası.
  • TBMM Tutanak Dergisi. (1997, 1 Ekim). Dönem 20. Cilt 34. Birleşim 1. Ankara: TBMM Matbaası.
  • TBMM Tutanak Dergisi. (1997, 20 Aralık). Dönem 20. Cilt 40. Birleşim 32. Ankara: TBMM Matbaası.
  • TBMM Tutanak Dergisi. (1998, 1 Ekim). Dönem 20. Cilt 62. Birleşim 1. Ankara: TBMM Matbaası.
  • TBMM Tutanak Dergisi. (2000, 18 Nisan). Dönem 21. Cilt 31. Birleşim 82. Ankara: TBMM Matbaası.
  • TBMM Tutanak Dergisi. (2009, 21 Ekim). Dönem 23. Cilt 51. Birleşim 9. Ankara: TBMM Matbaası.
  • TBMM Tutanak Dergisi. (2010, 20 Aralık). Dönem 23. Cilt 87. Birleşim 37. Ankara: TBMM Matbaası
  • Tuğtan, M. A. (2016). Kültürel değişimlerin dış politikadaki yeri: İsmail Cem ve Ahmet Davutoğlu. Uluslararası İlişkiler, 13(49), 3-24.
  • Türk Eximbank. (2020). Bankamız hakkında. Erişim adresi: https://www.eximbank.gov.tr/tr/hakkimizda/kurumsal/bankamiz-hakkinda, (12.04.2020).
  • Türk Silahlı Kuvvetlerinin yabancı ülkelere gönderilmesine izin verilmesine dair TBMM kararı. (1992, 10 Aralık). Resmi Gazete (Sayı: 21431). Erişim adresi: https://www.resmigazete.gov.tr/arsiv/21431.pdf, (12.09.2020).
  • Türkiye Cumhuriyeti Başbakanlık Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı Başkanlığı. (2013). TİKA, Türkiye’dir. Erişim adresi: http://www.tika.gov.tr/tr/haber/tika_turkiyedir-3545, (12.09.2020).
  • Türkiye Cumhuriyeti Başbakanlık Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı Başkanlığı. (2015). TİKA’nın Latin Amerika projeleri. Erişim adresi: http://www.tika.gov.tr/tr/haber/tika_nin_latin_amerika_projeleri15308, (11.08.2020).
  • Türkiye Cumhuriyeti Başbakanlık Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı Başkanlığı. (2020a). Tarihçe. Erişim adresi: http://www.tika.gov.tr/tr/sayfa/tarihce-222, (11.09.2020).
  • Türkiye Cumhuriyeti Başbakanlık Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı Başkanlığı. (2020b). 2020 yılı performans programı. Erişim adresi: https://www.tika.gov.tr/upload/2020/02/PERFORMANS%20RAPORU/TIKA_PerformansProgrami202 0Web.pdf, (11.02.2021).
  • Türkiye Cumhuriyeti Başbakanlık Yurtdışı Türkler ve Akraba Topluluklar Başkanlığı. (2020a). Türkiye Bursları. Erişim adresi: https://www.ytb.gov.tr/uluslararasi-ogrenciler/turkiye-burslari, (08.09.2020).
  • Türkiye Cumhuriyeti Başbakanlık Yurtdışı Türkler ve Akraba Topluluklar Başkanlığı. (2020b). Başkanlığımız. Erişim tarihi: https://www.ytb.gov.tr/kurumsal/baskanligimiz-2, (08.09.2020).
  • Türkiye Cumhuriyeti Başbakanlık Yurtdışı Türkler ve Akraba Topluluklar Başkanlığı. (2020c). Kardeş topluluklar: Genel bilgi. Erişim adresi: https://www.ytb.gov.tr/kardes-topluluklar/genel-bilgi, (08.09.2020)
  • Türkiye Cumhuriyeti Başbakanlık Yurtdışı Türkler ve Akraba Topluluklar Başkanlığı. (2020d). Kardeş topluluklar: Programlar. Erişim adresi: https://www.ytb.gov.tr/kardes-topluluklar/programlar, (08.09.2020).
  • Türkiye Cumhuriyeti Dışişleri Bakanlığı. (2020a). Dışişleri bakanlarımız. Erişim adresi: http://www.mfa.gov.tr/_disisleri-bakanlari-listesi.tr.mfa, (23.08.2020).
  • Türkiye Cumhuriyeti Dışişleri Bakanlığı. (2020b). Orta Asya ülkeleri ile ilişkiler. Erişim adresi: http://www.mfa.gov.tr/turkiye-orta-asya-ulkeleri-iliskileri.tr.mfa, (10.09.2020).
  • Türkiye Cumhuriyeti Dışişleri Bakanlığı. (2020c). Türkiye’nin kalkınma işbirliği: Genel özellikleri ve en az gelişmiş ülkelere yönelik yaklaşımı. Erişim adresi: http://www.mfa.gov.tr/turkiyenin-kalkinmaisbirligi.tr.mfa, (11.09.2020).
  • Türkiye Cumhuriyeti Dışişleri Bakanlığı. (2020d). Türkiye’nin uluslararası acil insani yardımları. Erişim adresi: http://www.mfa.gov.tr/turkiye_nin_-insani-yardimlari.tr.mfa, (12.08.2020).
  • Türkiye Cumhuriyeti Dışişleri Bakanlığı. (2020e). Türkiye Ermenistan siyasi ilişkileri. Erişim adresi: http://www.mfa.gov.tr/turkiye-ermenistan-siyasi-iliskileri.tr.mfa, (06.09.2020).
  • Türkiye Cumhuriyeti Dışişleri Bakanlığı. (2020f). Türkiye’nin enerji profili ve stratejisi. Erişim adresi: http://www.mfa.gov.tr/turkiye_nin-enerji-stratejisi.tr.mfa, (16.09.2020).
  • Türkiye Cumhuriyeti Dışişleri Bakanlığı. (2020g). Türkiye’nin Latin Amerika ve Karayiplere yönelik politikası ve bölge ülkeleri ile ilişkileri. Erişim adresi: http://www.mfa.gov.tr/i_-turkiye_nin-latin-amerika-vekarayiplere-yonelik-politikasi-ve-bolge-ulkeleri-ile-iliskileri.tr.mfa, (05.09.2020).
  • Türkiye Cumhuriyeti Dışişleri Bakanlığı. (2020h). Sorularla dış politika. Erişim adresi: http://www.mfa.gov.tr/sorular.tr.mfa, (06.09.2020).
  • Türkiye Cumhuriyeti Ekonomi Bakanlığı. (2020). Türkiye’nin STA’ları. Erişim adresi: https://ticaret.gov.tr/data/5b872ada13b8761450e18f4b/STA%20tablosu.pdf, (15.09.2020).
  • Uzgel, İ. (2006). Balkanlarla ilişkiler. B. Oran (Ed.), Türk dış politikası: Kurtuluş Savaşı’ndan bugüne olgular, belgeler, yorumlar Cilt II (1980-2001) içinde (481-523), İstanbul: İletişim Yayınları.
  • Yaraç Laçinok, N. (2007). Turgut Özal. A. F. Demir (Ed.), Türk dış politikasında liderler içinde (537-639), İstanbul: Bağlam Yayıncılık.
  • Yeşiltaş, M. ve Balcı, A. (2011). AK Parti dönemi Türk dış politikası sözlüğü: kavramsal bir harita. Bilgi, (23), 9- 34.
  • Yunus Emre Enstitüsü. (2020). Yunus Emre Enstitüsü. Erişim adresi: https://www.yee.org.tr/tr/kurumsal/yunusemre-enstitusu, (10.09.2020)
  • Zeyrek, D. (2008, 30 Haziran). Erivan-Antalya Uçak Seferleri Sessiz Başladı. Radikal. Erişim adresi: http://www.radikal.com.tr/ekonomi/erivan-antalya-ucak-seferleri-sessiz-basladi-885880/, (06.09.2020).

TÜBİTAK ULAKBİM Ulusal Akademik Ağ ve Bilgi Merkezi Cahit Arf Bilgi Merkezi © 2019 Tüm Hakları Saklıdır.