Engin KEFLİOĞLU
(Yıldız Teknik Üniversitesi, İstanbul, Türkiye)
Didem ARDALI BÜYÜKARMAN
(Yıldız Teknik Üniversitesi, İstanbul, Türkiye)
Yıl: 2021Cilt: 5Sayı: 2ISSN: 2618-6349Sayfa Aralığı: 1240 - 1257Türkçe

26 0
Reşit Asım Baran’ın Söylemeli mi? Adapte Eseri Üzerine Odaklanan Tartışmalar
Türk tiyatro tarihinde ödenekli ilk tiyatro olarak kurulan Dârülbedâyinin, İstanbul Şehir Tiyatrosuna dönüşmesiyle kurumsallaşma çabaları hızla gelişme göstermiştir. Cumhuriyetin ilanı ile birlikte özellikle batılı anlamda bir tiyatro ve modern anlamda bir tiyatro topluluğu olma çalışmaları, kurumsal kimlik oluşturma çabaları ile beraber gelişmiştir. 1927 yılında Muhsin Ertuğrul’un Dârülbedâyinin başına getirilmesiyle başlayan birtakım gelişmeler tiyatronun ilerlemesi adına heyecan verici olmuştur. Bu çalışmalar kanun ve yönetmeliklerle dönemin hükümeti tarafından desteklenmiştir. Modern bir tiyatronun ihtiyacı olan dekor, ışık, sahne ihtiyaçlarının karşılanması ve batının klasik eserlerinin sahnelenme gayretleri memnuniyetle izlenmiştir. Önemli bir diğer değişiklik de edebi heyetin Dârülbedâyi’den 1928-1929 sezonunda kaldırılması olmuştur. Bu kurumsallaşma ve modernleşme çabaları içinde 1931 yılında Dârülbedâyi ismi alınan bir kararla Şehir tiyatrosuna dönüştürülmüştür. Şehir tiyatrosunun bu seyr-u sülûkunda,birtakım istenmeyen tartışma mecraları da oluşmuştur. Bu durum gelişme aşaması içinde olan tiyatroyu gereksiz şekilde yormuştur. Tartışmalar; edebi heyetin kaldırılması, kurumun oyun seçimi, tercüme eserler ve adapte eserler ile ilgili tutumdan hareketle başlayıp, şahsileşip, sonrasında da hakaret ve tehdit içeren dava konularına kadar gitmiştir. Tartışmaların kamuoyu önünde olması da kurumu, kendini müdafaa etme mecburiyetinde bırakmıştır. Kamuoyu önünde yapılan bu tartışmalar, mahkeme aşamasına gelip tarafların ceza almalarına sebebiyet verdiği gibi mahkeme aşamasına gelmeden basın önünde yapılıp kendi mecrasında sona erenleri de olmuştur. Bu tartışmalardan biri de Reşit Asım Baran (bir nevi şehir tiyatrosunun resmi görüşü) ile Halit Fahri Ozansoy’un taraf olduğu grubunyapmış olduğu tartışmadır.Türk tiyatrosuna önemli katkıları olan Reşit Asım Baran’ın yaşam öyküsü çerçevesinde, tiyatro ile ilgili çalışmalarına değinilerek, aynı zamanda mezun olduğu Galatasaray Lisesinden hocası Halit Fahri Ozansoy ile Söylemeli mi? adlı (kendi adaptasyonu olan) oyunun etrafında 1945 senesinde gelişen tartışmaların kökeni ve nihayetlenmesi üzerinde durulacaktır.
DergiAraştırma MakalesiErişime Açık
  • Baran, R. (1945a, Mayıs 11). Bir Tiyatro Münekkidimiz ve Bir Fransız Müellifi. Cumhuriyet, s. 4.
  • Baran, R. (1945b, Kasım 1). Eugene Labiche. Türk Tiyatrosu(184), s. 13-15.
  • Baran, R. (1945c, Aralık 5). Labiche ve Söylemeli mi? Hakkında Birkaç Söz. Tasvir, s. 2.
  • Baran, R. (1945d, Aralık 29). Söylemeli mi Mütercimi Cevap Veriyor. Son Posta, s. 4,6.
  • Baran, R. (1946, Şubat 9). Halit Fahri Ozansoy'a Reşit Baran'ın Cevabı. Son Posta, s. 4,6.
  • Coşkun, N. S. (1941, Birinci Teşrin 16). Dedikodulu Münakaşa Münasebetiyle: Muhsin Ertuğrul Haklıdır. Son Posta, s. 3,7.
  • Coşkun, N. S. (1945a, Kasım 11). Söylemeli mi? Son Posta, s. 4,6.
  • Coşkun, N. S. (1945b, Aralık 6). Reşit Baran'a Bir Cevap. Son Posta, s. 4,6.
  • Coşkun, N. S. (1945c, Aralık 10). Nusret Sefa Coşkun'un Reşit Baran'a Cevabı. Tasvir.
  • Ertuğrul, M. (1993). Gerçeklerin Düşleri.İstanbul: Dr. Nejat F. Eczacıbaşı Vakfı.
  • Gerçek, S. N. (1945a, Nisan 21). Dram ve Komedi Tiyatrolarında Son İki Piyes. Dördüncü HanriHacı Kaptan. Akşam, s. 3,6.
  • Gerçek, S. N. (1945b, Kasım 24). Şehir Tiyatrosu Komedi Kısmında Bir Temsil- Bir Müsamere. Söylemeli mi?- Doğan Kardeş. Akşam, s. 3,7.
  • Nutku, Ö. (2015). Dârülbedâyi'den Şehir Tiyatrosuna. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
  • Ozansoy, H. F. (1941a, Birinci Teşrin 15). Tiyatro Âlemimizdeki Hâdise: Muhsin’e ve Celâleddin Ezine’ye Açık Mektup. Son Posta, s. 1,5.
  • Ozansoy, H. F. (1941b, İkinci Teşrin 28). Hamlet Dedikodularına Şair Halit Fahri Ozansoy da Karışıyor. Son Posta, s. 1,5.
  • Ozansoy, H. F. (1945a, Kasım 10). Dört Yılda Üç Yüz Elli Dört Eser. Son Posta, s. 4,6.
  • Ozansoy, H. F. (1945b, Aralık 15). Dinle Öyle İse Reşit Baran. Son Posta, s. 4,6.
  • Ozansoy, H. F. (1945c, Aralık 22). Hayalet Olan Bir Hayaletin Hikayesi. Son Posta, s. 4,8.
  • Ozansoy, H. F. (1946, Şubat 16). Çocuklarımızın Yaptığı Resimler. Son Posta, s. 4.
  • Toker, M. (1945, Aralık 23). Tiyatromuzdan Haberler, Bir tiyatro hadisesi daha…. Cumhuriyet.
  • Zobu, V. R. (1943, Birinciteşrin 15). Sahne Sanatkarlarımız Reşit Baran. (Ö. F. Başkut, Dü.) Perde ve Sahne(7), s. 8,16.

TÜBİTAK ULAKBİM Ulusal Akademik Ağ ve Bilgi Merkezi Cahit Arf Bilgi Merkezi © 2019 Tüm Hakları Saklıdır.