Necmettin ÇALIŞKAN
(Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi, İlahiyat Fakültesi, Tefsir Anabilim Dalı Bölümü, Hatay, Türkiye)
Yıl: 2021Cilt: 5Sayı: 2ISSN: 2587-0882 / 2587-0882Sayfa Aralığı: 903 - 940Türkçe

32 0
Keşşâf’ta Kelime Tahlillerinde Asıl Anlam Vurgusunun Manaya Etkisi
Kur’ân lafızlarının manaya delaletinin tespitinde, kelimelere yüklenen anlamların belirlenmesi öncelikli roloynar. Ayetlerin tefsirinde kullanılan yöntemlerden biri de kelime tanımıdır. Kelime tanımı, ayetin mefhumunda ve yorumunda ortaya çıkacak manayı etkiler. Çünkü tefsir ve yorum, tanımlanan kelimedeki manaüzerine inşa edilmektedir. Kur’ân kelimelerini anlama ve tanımlama çabası, sahâbe döneminden itibarenbaşlamıştır. Başta Taberî (ö.310/922) olmak üzere ilk dönem müfessirler ve dilciler, kelime tahlillerindeönemli mesafeler almışlardır. Kur’ân kelimeleri tanımlamalarında ve tahlillerinde kendisinden sonra birçokmüfessirin ve dilcinin dikkatini çeken ve onları etkileyen müfessirler arasında Zemahşerî (ö. 538/1144) yeralır. O, Keşşâf’ta kelime tahlillerinde seleflerini geride bırakacak şekilde bir dizi yeniliklere ve derinliklerealan açmıştır. Zemahşerî Kur’ân kelimelerini tanımlarken zaman zaman başvurduğu bir usul ve yöntem olarak kelimelerin “asıl” anlamlarına vurgu yaptığı saptanmıştır. Bu araştırmada Zemahşerî’nin kelime tahlillerinde asıl anlam vurgusu yaptığı sekiz kelime incelenmiştir. İncelenen sekiz kelimenin kökleri şunlardır: -صو-ل/ṣ-l-v, س-ف-ن/n-f-s, ب-ذ-ب-ذ/ẕ-b-ẕ-b, ل-س-ب/b-s-l, ب-ر-ث/s̠-r-b, م-س-و/v-s-m, د-ر-و/v-r-d, ت-و-ف/fv-t. Zemahşerî’nin bu kavramları tanımlama özgünlüğü, hangi mesajları ön plana çıkarmaya çalıştığı ve tanımlamaların manaya ne şekilde yansıdığı gibi yönler tespit edilmiştir. Çalışmada Zemahşerî’nin kelimelereyüklediği anlamlar, kendisinden önceki ve sonraki dilci ve müfessirlerin tahlilleriyle mukayese edilmiş, benzerlikler ve farklılıklar ortaya konmuştur. Ayrıca Zemahşerî’nin Kur’ân kelimelerine verdiği anlamlarla, günümüz Kur’ân mealleri arasında ne gibi farklılıkların olduğu tespit edilerek uygun meal teklifleri sunulmuştur.Yeni kelime meal önerileri, altı çizili biçimde italik yazı tipiyle gösterilmiştir.
DergiAraştırma MakalesiErişime Açık
  • Abdürrezzâk es-Sanʿânî, Ebû Bekr. el-Muṣannef. thk. Habîburrahmân el-Azamî. Beyrut: Mektebetü’l-İslâmî, 1403/1983.
  • Begavî, Ebû Muhammed Muhyissünne el-Ferrâʾ. Meʿâlimü’t-tenzîl. thk. Muhammed Abdullah enNemr v.d. Riyad: Dârütayyibe, 1417/1997.
  • Beyzâvî, Ebû Saîd Nâsıruddin Abdullah b. Ömer. Envâru’t-tenzîl ve esrâru’t-te’vîl. Beyrut: Dâru ihyâi’ttürâsi’l-ʿArabî, 1418/1997.
  • Câhiz, Ebû Osmân Amr b. Bahr b. Mahbûb el-Kinânî. el-Ḥayevân. Beyrut: Dâru’l-kütübi’l-ʿilmiyye, 1424/2003.
  • Cebel, Muhammed Hasan. el-Muʿcemu’l-iştiḳâḳıyyu’l-muʾeṣṣal li-elfâẓı’l-Ḳurʾâni’l-Kerîm. Kahire: Mektebetu’l-âdâb, 2010.
  • Enbârî, Ebû Bekr Muhammed. Şerḥu’l-Mufaḍḍaliyyât li’l-Mufaddal ed-Dabbî. thk. Charles Yakûb Lyall. Beyrut: Matbaʿatü’l âbâʾel-Yesûʿiyyîn, 1349/1930.
  • Ferâhîdî, Ebû Abdurrahman Halîl b. Ahmed. Kitâbü’l-ʿayn. thk. Mehdî Mahzûmî & İbrâhim Sâmerrâî. Beyrut: Dâru mektebeti’l-hilâl, ts.
  • Güllük, İsmail. İslam ve Sinema: Sinemanın Fıkıh Dili. İstanbul: Siyer Yayınları, 2016.
  • Hafâcî, Ebü’l-Abbas Şehâbeddin Ahmed. Ḥâşiyetü’ş-Şihâb ʿalâ Tefsîri’l-Beyḍâvî: ʿİnâyetü’l-Ḳâḍî ve kifâyetü’r-Râḍî ʿalâ Tefsîri’l-Beyḍâvî. Beyrut: Dâru sadr, ts.
  • Herevî, Ebû Ubeyd Ahmed b. Muhammed. el-Ġarîbeyn fi’l-Ḳurʾân ve’l-ḥadîs̱. thk. Ahmed Ferîd elMezîdî. Riyâd: Mektebetü Nizâr Mustafâ el-Bâz, 1999/1419.
  • İbn Düreyd, Ebubekir Muhammed b. Hasan. Cemheretü’l-luġa. thk. Remzî Münîr Baʿlebekkî. Beyrut: Dâru’l-ʿilm lil-melâyîn, 1407/1987.
  • İbnü’l-Esîr, Ebü’s-Saâdat Mecdüddîn el-Cezerî. en-Nihâye fî ġarîbi’l-ḥadîs̱ve’l-es̱er. Beyrut: Mektebetü’l-ʿilmiyye, 1399/1979.
  • Karaman, Hayrettin vd.. Kur’ân Yolu. Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları, 6. Basım, 2017.
  • Kurtubî, Ebû Abdillâh Muhammed b. Ahmed. el-Câmiʿ li-ahkâmi’l- Ḳurʾân. thk. Ahmed el-Berdûnîİbrâhîm Atfîş. Kâhire: Dâru’l-kütübi’l-Mısriyye, 1383/1964
  • Kürâunneml, Ebü’l-Hasen Alî el-Hünâî. el-Münecced fi’l-luġa. thk: Ahmed Muhtar Ömer & Dâhî Abdulbakî. Kahire: ʿÂlemu’l-Kutub, 1409/1988.
  • Maʿmer b. el-Müsennâ, Ebû Ubeyde. Mecâzü’l-Ḳurʾân. thk. Muhammed Fuâd Sezgin. Kahire: Mektebetü’l-hancî, 1381/1964.
  • Mâtürîdî, Ebû Mansûr Muhammed es-Semerkandî. Te’vîlâtü’l-Ḳurʾân. Beyrut: Dâru’l-kütübi’l-ʿilmiyye, 1425/2005.
  • Mekkî b. Ebî Tâlib, Ebû Muhammed Hammûş. el-Hidâye ilâ bulûġi’n-nihâye fî ʿilmi meʿâni’l-Ḳurʾân ve tefsîrihî ve aḥkâmihî ve cümelin min fünûni ʿulûmih. İmârât: Câmiatü’ş-Şârika, 1429/2008.
  • Nehhâs, Ebû Ca‘fer Ahmed b. Muhammed. Meʿâni’l-Ḳurʾân. thk. Muhammed Ali es-Sâbûnî. Mekke: Câmiʿâtu Ümmi’l-Kurâ, 1409/1988.
  • Okşar, Yusuf. “Muhammed B. Eşref Es-Semerkandȋ’nin Astronomi Anlayışı ve Kevni Ayetler Bağlamında Tefsir Metodu”. Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 14/40 (2017), 423-444.
  • Okşar, Yusuf. “Şemsüddin Muhammed B. Eşref Es-Semerkandî’de Nefis Ve Marifetullah”. Turkish Studies 13/9 (2018), 175-194.
  • Özdemir, İbrahim. İslam Düşüncesinde Dil ve Varlık: Vazʿ İlminin Temel Meseleleri. İstanbul: İz Yayıncılık, 2006.
  • Râzî, Ebû Abdullah Fahreddin. Mefâtîḥu’l-ġayb. Beyrut: Dâru ihyâi’t-türâsi’l-ʿArabî, 1420/1999.
  • Saʿlebî, Ahmed b. Muhammed b. İbrâhîm en-Nîsâbûrî. el-Keşf ve’l-beyân fî tefsîri’l-Ḳurʾân. thk. Muhammed İbn Âşûr. Beyrut: Dâru ihyâi’t-türâsi’l-ʿArabî, 1422/2002.
  • Semʿânî, Ebü’l-Muzaffer. Tefsîru’l-Ḳurʾân. thk. Yâsir b. İbrâhîm & Ğanîm b. Abbâs b. Ğanîm. Riyad: Dâru’l-vatan, 1418/1997.
  • Semerkandî, Ebü’l-Leys. Baḥru’l-ʿulûm. thk. Mahmut Matracî. Beyrut: Dâru’l-fikr, ts.
  • Semîn el-Halebî, Ebü’l-Abbâs Şihâbüddîn. ʿUmdetü’l-huffâz fî tefsîri eşrefi’l-elfâz. thk. Muhammed Bâsil. Beyrut: Dâru’l-kütübi’l-ʿilmiyye, 1417/1996.
  • Semîn el-Halebî, Ebü’l-Abbâs Şihâbüddîn. ed-Dürrü’l-maṣûn fî ʿulûmi’l-kitâbi’l-meknûn. thk. Ahmed Muhammed el-Harrât. Dimeşk: Dâru’l-kalem, ts
  • Sıcak, Ahmet Sait. Kur’an Tefsirinde Öznellik. Ankara: Ankara Okulu Yayınları, 2017.
  • Sıcak, Ahmet Sait & Çalışkan, Necmettin. “Müfessirin Özellikleri Bağlamında “İnsân-ı Kâmil” Anlayışı ve “Büyük Adam Sosyolojisi” Teorileri”. Uluslararası İslâm ve Model İnsan Sempozyumu Tam Metin Kitabı. PDF: Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi, 2018, 2/80-93.
  • Taberî, Ebû Cafer İbn Cerîr. Câmiüʿl-beyân ʿan te’vîli’l- Ḳur’ân. thk. Ahmed Muhammed Şâkir. B.y.: Müessesetü’r-risâle, 1420/2000.
  • Tûsî, Ebû Ca‘fer Muhammed b. Hasen b. Alî. et-Tibyân fî tefsîri’l-Ḳur’ân. Beyrut: Dâru ihyâi't-türâsi’lʿArabî, ts.
  • Vikipedi, “Bağırtlakgiller”. Erişim: 28 Mayıs 2021. https://tr.wikipedia.org/wiki/Ba%C4%9F%C4%B1rtlakgiller
  • Yıldırım, Abdullah. “Vazʿ İlmi”. İslam Medeniyetinde Dil İlimleri Tarih ve Problemler. ed. İsmail Güler. İstanbul: İSAM Yayınları, 2015.
  • Zemahşerî, Ebu’l-Ḳâsım Cârullâh Maḥmûd b. ʿUmer. el-Keşşâf ʿan hakâiki ġavâmiḍi’t-tenzîl. Beyrut: Dâru’l-kütübi’l-ʿArabiyye, 1407/1987.
  • Zemahşerî, Ebu’l-Ḳâsım Cârullâh Maḥmûd b. ʿUmer. el-Fâiḳ fî ġarîbi’l-ḥadîs̱. thk. Muhammed Ebü’lFazl İbrâhim & Ali Muhammed el-Bicâvî. Kahire: Îsâ el-Bâbî el-Halebî, 1391/1971

TÜBİTAK ULAKBİM Ulusal Akademik Ağ ve Bilgi Merkezi Cahit Arf Bilgi Merkezi © 2019 Tüm Hakları Saklıdır.