Yunus AKÇA
(Millî Eğitim Bakanlığı, Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Öğretmeni, Elazığ, Türkiye)
Yıl: 2020Cilt: 11Sayı: 24ISSN: 2146-4901 / 2667-6575Sayfa Aralığı: 393 - 425Türkçe

24 0
Medârikü’t-Tenzîl ve Hakâikû’t-Te’vîl Tefsirinde Teşbih Sanatı
Belâgatın önemli olduğu bir dönemde inmeye başlayan Kur’ân ayetlerigerek belâgat gerekse nazım yönüyle insanları hayranlığa sevk etmiştir.Kur’ân’daki teşbihler, en önemli belâgat ve i’câz türlerinden sayılır. Sözsanatı ve anlatım tekniği olarak kullanılan teşbih, Beyân ilminin de ilkkonusunu teşkil etmektedir. Birbirinden farklı kısımları bulunan bu teşbih sanatının birçok âyette kullanılması âlimlerin dikkatini çekmiş ve bununla ilgili müstakil eserler yazmışlardır. Aynı zamanda Ulûmu’l-Kur’ânkitaplarında da başlı başına bir ilim olarak ele alınmıştır. Hicri VIII. asırda yaşayan ve birçok alanda eserler veren Nesefî, “Medârikü’t-Tenzîl veHakâikû’t-Te’vîl” adlı tefsirinde sözü daha etkili kılmak maksadıyla, hakikat veya mecaz yönüyle aralarında benzerlikler bulunan şeyleri, birbirinebenzeterek anlatma sanatı olarak bilinen teşbihe önem vermiştir. Tefsirinde teşbihin unsurları olan müşebbeh, müşebbehün bih, benzetme edatı vebenzetme yönüyle ilgili olan hususları örnek vererek anlatmıştır. Teşbih veistiâre arasındaki farklara değinen müfessirimiz zaman zaman konuyu diğer âyetlerle ve şiirle açıklama yoluna gitmiştir. Ayrıca o, teşbihin kısımlarından olan beliğ, müfred, mürekkeb, temsili, hissi vb. teşbihleri zikretmişve âyetin daha iyi anlaşılması için de gerekli açıklamalarda bulunmuştur.
DergiAraştırma MakalesiErişime Açık
  • Askerî, Ebû Hilâl. Kitabu’s-sınaateyn. Beyrût: Meketebetu’l-Asriye, 1998.
  • Ateş, Süleyman. Yüce Kur’ân’ın Çağdaş Tefsiri. İstanbul: Yeni Ufuklar Neşriyat, 1989.
  • Bekrî, Şeyh Emîn. el-Belagatu’l-arabiyye fî sevbihe’l-cedîd (İlmu’l-Beyân). Beyrut: Dâru’l-İlm li’l-Melâyîn, 1982.
  • Beydâvî, Ömer b. Muhammed b. Ali eş-Şîrâzî. Envâru’t-tenzîl ve esrâru’t-te’vîl. thk. Muhammed Abdurrahman. Beyrut: Dâru İhyai’t-Türasi’l-Arabi, 1997.
  • Buhârî, Muhammed b. İsmail el-. el-Câmiu’s-sahîh (Sahîhu’l-Buhârî). thk. Muhammed Züheyr b. Nâsır. 9 Cilt. y.y.: Dâru Tavku’n-Necât, 2001.
  • Bursevî, İsmail Hakkı b. Mustafa, Rûhu’l-beyân. Beyrut: Dâru’l-Fikr, 2010.
  • Câhiz, Ebû Osmân Amr b. Bahr b. Mahbûb el-Kinânî. el-Beyan ve’t-tebyîn. Beyrut: Dâru’l-Mektebetü’l-Hilâl, 2002.
  • Cârimi Ali-EminMustafa. Belâgatü’l-vâdıha el-beyân el-meânî el-bedî. (y.y.: Dâru’lMeârif), ts.
  • Cevherî, Ebû Nasr İsmail b. Hammâd. es-Sıhâh tâcu’l-lüga ve sıhâhu’l-arabiyye. 6 Cilt. Beyrut: Dâru’l-İlmi li’l-Melâyîn, 1987.
  • Cevzî, Ali b. Muhammed. Zâdü’l-mesîr fi ilmi’t-tefsîr. thk. Abdurrezzâk el-Mehdî. 4 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-Arabiyye, 2000.
  • Cürcânî, Seyyid Şerif Ali b. Muhammed. et-Ta’rifat. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1983.
  • Cürcânî, Ebû Bekr Abdülkāhir b. Abdirrahmân b. Muhammed. Esrâru’l-Belâga. Kâhire: Dâru’l-Medeni, ts.
  • Dârimî, Ebu Muhammed Abdullah b. Abdurrahman. es-Sünen. thk. Hüseyin Selim Esed Dârâni. y.y.: Dâru’l-Muğni, 2000.
  • Derveze, Muhammed İzzet. et-Tefsîru’l-hadîs. 10 Cilt. Kahire: Dâru İhyâi’l-Kütübi’lArabî, 1963.
  • Durmuş, İsmail. “Teşbih”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. Erişim 12 Temmuz 2019. https://islamansiklopedisi.org.tr/tesbih--edebiyat
  • Ebû Dâvud, Süleyman b. el-Eş’as el-Ezadî es-Sicistânî. Sünen. thk. Muhammed Muhyiddin Abdu’l-Hamîd. 4 Cilt. Beyrut: Mektebetü’l-Asriyye, ts.
  • Ebû Hayyân, Muhammed b. Yûsuf b. Alî b. Yûsuf b. Hayyân el-Endelüsî. el-Bahru’lmuhît fi tefsir. thk. Sıdkı Muhammed Cemîl. Beyrut: Dâru’l-Fikr, 2000.
  • Ebu’s-Suûd, Muhammed b. Muhammed Mustafa. İrşâdü’l akli’s-selim ilâ mezâyali’lkitebi’l-Kerim. Beyrut: Dâru İhyai’t-Türasi’l-Arabi, ts.
  • Esed, Muhammed.Kur’an Mesajı. İstanbul: İşaret Yayınları, 1990.
  • Firuzâbâdî, Muhammed bin Yakub. el-Kâmûsu’l-muhît. Beyrut: Müessesetü’rRisâle, 2005.
  • Gökdağ, Fatma Seymen. İbn Nâkıyâ’nın “el-Cümân” Adlı Eseri Çerçevesinde Kur’ân’da Teşbîh. Bursa: Uludağ Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2007.
  • Hâşimî, Ahmed. Cevâhiru’l-belâğa fi’l-me’ânî ve’l-beyân ve’l-bedî’. Beyrut: elMektebetü’l-Asriyye, 1999.
  • İbn Atiyye, Ebû Muhammed Abdülhak b. Gālib b. Abdirrahmân b. Gālib elMuhâribî el-Gırnâtî el-Endelüsî. Tefsîri İbn Atiye. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’lİlmiyye 2001.
  • İbnü’l-Esîr, Abdülkerîm eş-Şeybânî el-Cezerî. en-Nihâyetü fî Garîbi’l-Hadîs ve’l-Eser. 5 Cilt. Beyrut: Mektebetü’l-İlmiyye, 1979.
  • İbn Kesîr, Ebu’l-Fida İsmail. Tefsîru’l-Kur’âni’l-azîm. thk. Muhammed Hüseyin Şemsüddin. 9 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 2000.
  • İbn Mâce, Muhammed b. Yezid Kazvînî. es-Sünen. 2 Cilt. y.y.: Dâru İhyâi’l-Kütübi’lArabiyye, ts.
  • İbn Manzûr, Muhammed b. Mükerrem. Lisânu’l-Arab. 15 Cilt. Beyrut: Dâru Sâder, 1994.
  • İbn Nakya, Ebû’l Kasım Abdullah b. Hüseyin, el-Cumân fî teşbîhâti’l Kur’ân. thk. Mahmud Hasan eş-Şeybânî. Riyad: y.y., 1987.
  • İsfehânî, Ebu’l-Kasım Hüseyin b. Muhammed Râgıb. el-Müfredât fi garîbi’l-Kur’ân. Beyrut: Dâru’l-Kalem, 1992.
  • Karaman, Hayrettin. Kur’ân Yolu Tefsiri. Ankara: DİB Yayınları, ts.
  • Kazvînî, Celâluddin Muhammed b. Adirrahmân. el-Îdâhu fî ulûmi’l-belâga. thk. Muhammed Abdu’l-Mün’im Hifâcî. 3 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Ceyl, ts.
  • Kazvînî, Celâluddin Muhammed b. Adirrahmân. et-Telhîs fî ulûmi’l-belâga, y.y.: Dâru’l-fikri’l-Arabî, 1904.
  • Kurtubî, Muhammed b. Ahmed. el-Câmi’u li-ahkâmi’l-Kur’ân. thk. İbrahim Atfeş. 20 Cilt. Kahire: Dâru’l-Kütübi’l-Mısriyye, 1964.
  • Meydânî, Abdurrahman b. Hasan Habanneke. el-Belâgatu’l-Arabiye. 2 Cilt. Dımaşk: Dâru’l-Kalem, 1996.
  • Müberrid, Muhammed b. Zeyd, el-Kâmil, Kahire: Dâru’l-Fikri’l-Arabî, 1997.
  • Müslim, Ebu’l-Hüseyin Müslim b. el-Haccâc el-kuşeyrî. es-Sahîh. Beyrut: Dâru İhyai’t-Türâsi’l-Arabiyye, ts.
  • Nesâî, Ebû Abdirrahman Ahmed b. Şuayb. Sünenü’n-Nesâî. 8 Cilt. Şam: Mektebü’lMatbuâti’l-İslâmî, 1986.
  • Nesefî, Ebü’l-Berekât Hâfızüddîn Abdullah b. Ahmed b. Mahmûd. Medâriku’ttenzîl ve hakâiku’t-te’vîl. 3 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kalemü’t-Tayyib, 1998.
  • Râzî, Fahruddin Ebu Abdillah Muhammed b. Ömer. et-Tefsîru’l-kebîr (Mefâtîhu’lGayb). 32 Cilt. Beyrut: Dâru İhyai’t-Türâsi’l-Arabî, 1998.
  • Râzî, Fahruddin Ebu Abdillah Muhammed b. Ömer, Nihâyetü’l-icâz fî dirâyetü’li’câz. Beyrut: Dâr Sâder, 2004.
  • Sâbûnî, Muhammed Ali. Safvetü’t-tefâsir. 3 Cilt. Kahire: Dâru’s-Sabûnî, 1997.
  • Sekâkî, Ebû Ya’kub Yûsuf b. Ebî Bekr b. Ali. Miftâhu’l-ulûm. thk. Naim Zerzûr. Beyrut: Dâru’l-Kutubi’l-İlmiye, 1987.
  • Soysaldı, Mehmet. Dînî Hitabet. İstanbul: Step Ajans Reklam ve Matbaacılık, 3. Basım, 2014.
  • Suyûtî, Celalüddin Abdurrahman b. Ebi Bekr. ed-Dürrü’l-mensûr fi’t-tefsîri’l-me’sûr. 8 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Fikr, ts.
  • Suyûtî, Celalüddin. el-İtkân fi ulûmi’l-Kur’ân. 4 Cilt. y.y.: Heyetü’l-Mısrıyye, 1974.
  • Sübkî, Ebû Hâmid Bahâüddîn Ahmed b. Alî b. Abdilkâfî. Urûsu’l-efrâh fî şerhi telhisi’l-miftâh. Thk. Abdu’l-Hâmid Hindâvî. 2 Cilt. Beyrut: Meketebetu’lAsriye, 2003.
  • Taberî, Muhammed b. Cerîr. Câmiu’l-beyân. thk. Ahmed Muhammed Şâkir. 24 Cilt. y.y.: Müessesetü’r-Risâle, 2000.
  • Taftâzânî, Sadeddîn.Muhtasâru’l-meânî. y.y.: Daru’l-Fikr, 1411/1990.
  • Tirmizî, Ebu İshak Muhammed b. İsa es-Sevrî. Sünenü’t-Tirmizî. 5 Cilt. Mısır: Şirketü Mektebe, 1975.
  • Yazır, Elmalılı Muhammed Hamdi. Hak Dini Kur’ân Dili. Ankara: Akçağ Yayınları, 2016.
  • Zeccâc, Ebû İshâk. Meâni’l-Kur’ân ve irâb. Beyrût: Âlimü’l-Kütüb, 1408/1988.
  • Zemahşerî, Ebu’l-Kasım Carullah Mahmud b. Ömer. Esâsü’l-belâga. 2 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1988.
  • Zemahşerî, Ebu’l-Kasım Carullah Mahmud b. Ömer. el-Keşşaf an hakaiki gavamizi’ttenzil. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-Arabi, 1986.
  • Zerkeşî, Bedruddin. el-Burhân fi ulûmi’l-Kur’ân. 4 Cilt. Beyrut: Daru İhyai’l-Kütübi’lArabiyye, 1957.
  • Zerzûr, Adnan. Ulûmu’l-Kur’ân. Beyrût: el-Mektebu’l-İslâmî, 1981.
  • Zuhaylî, Vehbe. et-Tefsîru’l-münîr. 30 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Fikru’l-Muâsır, 2007.

TÜBİTAK ULAKBİM Ulusal Akademik Ağ ve Bilgi Merkezi Cahit Arf Bilgi Merkezi © 2019 Tüm Hakları Saklıdır.