Selin KARAKÖSE ÇELİK
(IŞIK ÜNİVERSİTESİ, FEN EDEBİYAT FAKÜLTESİ, PSİKOLOJİ BÖLÜMÜ)
Berna AKÇİNAR YAYLA
(IŞIK ÜNİVERSİTESİ, FEN EDEBİYAT FAKÜLTESİ, PSİKOLOJİ BÖLÜMÜ)
Proje Grubu: TÜBİTAK SOBAG ProjeSayfa Sayısı: 173Proje No: 120K421Proje Bitiş Tarihi: 31.12.2020Türkçe

0 0
Covid-19 Tanısı Almıs Ve Almamıs Bireylerde Salgına Yönelik Inançlar, Bas Etme Stratejileri Ve Psikopatoloji Arasındaki Iliski: Boylamsal Bir Çalısma
Bu proje Covid-19 tanısı almıs ve almamıs bireyler psikolojik degiskenlere etki eden faktörlerin belirlenerek zaman içerisindeki degisiminin incelenmesini hedeflemistir. Projenin temel amaçları Koruyucu saglık davranıslarının uygulanmasına etki eden faktörlerin belirlenmesi ve zaman içerisindeki degisiminin incelenmesi (i), evlilik uyumu ve ebeveynlik ile ilgili zorlukların Covid-19 tanısı alan ve almayan bireylere özgü belirlenmesi (ii), saglık bilisleri, saglık kaygısı, obsesif kompulsif belirtiler ve bas etme yolları ile depresyon, anksiyete ve stres düzeyini yordamadaki rolünün belirlenerek zaman içerisindeki degisiminin hem Covid-19 tanısı almıs, hem de Covid-19 tanısı almamıs bireyler için ortaya konması (iii) çerçevesinde belirlenmistir. Arastırmanın ilk asaması Türkiye?den 372 Covid-19 tanısı almıs ve 375 Covid- 19 tanısı almamıs birey ile toplam 747 kisiden, ikinci asaması ise 264 Covid-19 tanısı almıs ve 251 Covid-19 tanısı almamıs toplam 515 kisiden olusmustur. Ayrıca, 19 Covid-19 tanısı almıs, 20 Covid-19 tanısı almamıs 39 kisiden olusan bir örneklem ile de nitel çalısma yürütülmüstür. Çalısmanın bulgularına göre, koruyucu saglık davranıslarının (maske takmak, el hijyeni, sosyal mesafe korumak) Covid-19?dan koruyuculuguna iliskin etkinlik inancının tanı durumundan bagımsız olarak zaman içerisinde arttıgı ve cinsiyet ile yasın uyum düzeyinde önemli bir rolü oldugu (i), Covid-19 tanısı alan ve almayan bireylerin deneyimleri ebeveynlik zorlukların her iki zaman diliminde de benzer oldugu ancak zaman içerisinde arttıgı ve yasanan zorluk sayısıyla evlilik uyumunun negatif iliskili oldugu (ii), kadercilik ve doga üstü güçlere inanıs/batıl inançlar bas etme stratejilerinin zaman içerisinde Covid-19 tanısı almıs bireylerde azalırken, Covid-19 tanısı almamıs bireylerde arttıgı (iii), depresyon, anksiyete ve stres düzeylerinin zaman içerisinde Covid-19 tanısı almıs bireyler için azalırken, Covid-19 tanısı almamıs bireyler için aynı kaldıgı (iv) ve depresyon, anksiyete, stres düzeylerini yordamada Covid-19 tanısı almıs ve almamıs bireylerde farklı bilislerin yordayıcı oldugu (v) bulunmustur.
  • Aydemir, Ö., Kırpınar, İ., Satı, T., Uykur, B. ve Cengisiz, C. (2013). Sağlık Anksiyetesi Ölçeği’nin Türkçe için güvenilirlik ve geçerlilik çalışması. Nöropsikiyatri Arşivi, 50(4), 325-331.
  • Bendau, A., Petzold, M. B., Pyrkosch, L., Maricic, L. M., Betzler, F., Rogoll, J. & Plag, J. (2020). Associations between COVID-19 related media consumption and symptoms of anxiety, depression and COVID-19 related fear in the general population in Germany. European Archives of Psychiatry and Clinical Neuroscience, 1-9.
  • Beşiroğlu, L., Ağargün, M.Y., Boysan, M., Eryonucu, B., Güleç, M. ve Selvi, Y. (2005). Obsesif-Kompulsif belirtilerin değerlendirilmesi: Padua Envanteri’nin Türk toplumunda geçerlik ve güvenilirliği. Türk Psikiyatri Dergisi, 16(3), 179-189.
  • Bilgel, N. ve Bayram, N. (2010). Turkish version of the depression anxiety stress scale (DASS- 42): psychometric properties. Archives of Neuropsychiatry, 47, 118-26.
  • Bish, A. ve Michie, S. (2010). Demographic and attitudinal determinants of protective behaviours during a pandemic: A review. British Journal of Health Psychology, 15(4), 797- 824.
  • Blakey, S.M. ve Abramowitz, J.S. (2017). Psychological Predictors of Health Anxiety in Response to the Zika Virus, Journal of Clinical Psyhchological Medical Settings, 24, 270-278.
  • Bradbury, T. N., Fincham, F. D., ve Beach, S. R. H. (2000). Research on the nature and determinants of marital satisfaction: A decade in review. Journal of Marriage and the Family, 62(4), 964–980.
  • Brand, J., McKay, D., Wheaton, M. G. ve Abramowitz, J. S (2013). The relationship between obsessive compulsive beliefs and symptoms, anxiety and disgust sensivity, and Swine Flu fears, Journal of Obssesive-Compulsive and Related Disorders, 2 (2), 200-206.
  • Cai, Z., Cui, Q., Liu, Z., Li, J., Gong, X., Liu, J., ve Wang, G. (2020). Nurses endured high risks of psychological problems under the epidemic of COVID-19 in a longitudinal study in wuhan china. Journal of Psychiatric Research, 131, 132-137.
  • Carroll, L. (2013). Problem-Focused Coping. Gellman M. D. ve Turner J. R. (Ed.), Encyclopedia of Behavioral Medicine. Springer. New York, NY.
  • Evers, A. W., Kraaimaat, F. W., van Lankveld, W., Jongen P. J, Jacobs, J. W. ve Bijlsma, J. W. (2001). Beyond unfavorable thinking: the illness cognition questionnaire for chronic diseases. Journal of Consult Clinical Psychology, 69(6), 1026-36.
  • Faasse, K., ve Newby, J. M. (2020). Public perceptions of COVID-19 in Australia: perceived risk, knowledge, health-protective behaviours, and vaccine intentions. MedRxiv, (Nisan). Fancourt, D., Steptoe, A., ve Bu, F. Trajectories of anxiety and depressive symptoms during enforced isolation due to COVID-19 in england: A longitudinal observational study. The Lancet. Psychiatry.
  • Fışıloğlu, H., ve Demir, A. (2000). Applicability of the Dyadic Adjustment Scale for measurement of marital quality with Turkish couples. European Journal Of Psychological Assessment, 16 (3), 214-218.
  • Flowers, P., Davis, M., Lohm, D., Waller, E., ve Stephenson, N. (2016). Understanding pandemic influenza behaviour: An exploratory biopsychosocial study. Journal of Health Psychology, 21(5), 759–769.
  • Folkman, S. ve Lazarus, R. S. (1988). Manual for the ways of coping questionnaire. Palo Alto, CA: Consulting Psychologists Press.
  • Galehdar, N., Toulabi, T. ve Kamran, A. (2020). Exploring nurses’ perception about the care needs of patients with COVID-19: a qualitative study. BMC Nursing, 19, 119.
  • Goodwin, R., Haque, S., Neto, F., ve Myers, L.B. (2009). Initial psychological responses to influenza A, H1N1 (‘‘Swine flu’’). BMC Infectious Diseases, 9, 166.
  • Gopal A., Sharma A. J., Subramanyam M. A. (2020) Dynamics of psychological responses to COVID-19 in India: A longitudinal study. PLoS ONE, 15(10).
  • Hadjistavropoulos, H. D., Janzen, J. A., Kehler, M. D., Leclerc, J.A., Sharpe, D. ve Bourgault- Fagnou, M. D. (2012). Core cognitions related to health anxiety in self- reported medical and non-medical samples. Journal of Behavioral Medicine, 35, 167-178.
  • Hagger, M. S. ve Orbell, S. (2003). A meta-analytic review of the common-sense model of illness representations. Psychology and Health, 18(2), 141–84.
  • Hamza, C. A., Ewing, L., Heath, N. L. ve Goldstein, A. L. (2020, September 7). When Social Isolation Is Nothing New: A Longitudinal Study Psychological Distress During COVID-19 Among University Students With and Without Preexisting Mental Health Concerns. Canadian Psychology/Psychologie Canadienne, 20.12.2020 tarihinde https://psycnet.apa.org/fulltext/2020-66840-001.html adresinden erişildi
  • Harris, C., Daniels, K. ve Briner, R. (2004). How do work stress and coping work? Toward a fundamental theoretical reappraisal. British Journal of Guidance an Counselling, 32, 223- 234.
  • Hasan, M. T., Hossain, S., Safa, F., Anjum, A., Khan, A. H., Koly, K. N., ... ve Nodi, R. N. (2020). Prevalence of anxiety and depressive symptoms among physicians during the COVID-19 pandemic in Bangladesh: a cross-sectional study. medRxiv.
  • Hennink, M. M., Kaiser, B. N. ve Marconi, V. C. (2017). Code Saturation Versus Meaning Saturation: How Many Interviews Are Enough? Qualitative Health Research, 27(4), 591-608. Kneebone, I. I., ve Martin, P. R. (2003). Coping and caregivers of people with dementia. British Journal of Health Psychology, 8(1), 1-17.
  • Kujawa, A., Green, H., Compas, B. E., Dickey, L., ve Pegg, S. (2020). Exposure to COVID‐ 19 pandemic stress: Associations with depression and anxiety in emerging adults in the united states. Depression and Anxiety, 37(12), 1280-1288. doi:10.1002/da.23109
  • Lam, T. H. ve Fielding, R. (2005). Longitudinal assessment of community psychobehavioral responses during and after the 2003 outbreak of severe acute respiratory syndrome in Hong Kong. Clinical Infectious Diseases, 40, 1713-1720.
  • Lazarus, R. ve Folkman, S. (1984). Stress, Appraisal, and Coping. New York: Springer. Lazarus, R.S. ve Launier, R. (1978). Stress-Related Transactions Between Person and Environment. Pervin, L.A. ve Lewis, M. (Ed.), Perspectives in Interactional Psychology içinde (287-327). Plenum, New York.
  • Leung, G. M., Ho, L. M., Chan, S. K., Ho, S. Y., Bacon-Shone, J., Choy, R. Y., Hedley, A. J., Lovibond, P. F. ve Lovibond, S. H. (1995). The structure of negative emotional states: Comparison of the Depression Anxiety Stress Scales (DASS) with the Beck Depression and Anxiety Inventories. Behaviour Research and Therapy, 33(3), 335-343.
  • Lu, J., Gu, J., Li, K., Xu, C., Su, W., Lai, Z., ve Yang, Z. (2020). COVID-19 outbreak associated with air conditioning in restaurant, Guangzhou, China, 2020. Emerging Infectious Diseases, 26(7), 16-28.
  • Ma, Y., Li, W., Deng, H., Wang, L., Wang, Y., Wang, P., ve Xiang, Y. (2020). Prevalence of depression and its association with quality of life in clinically stable patients with COVID-19. Journal of Affective Disorders, 275, 145-148.
  • MacCallum, R. C., Browne, M. W., & Sugawara, H. M. (1996). Power analysis and determination of sample size for covariance structure modeling. Psychological Methods, 1(2), 130–149.
  • Marcoulides, G. ve Schumacher, R. (2001). New developments and techniques in structural equation modeling. London: Lawrence Erlbaum Associates, Publishers.
  • Moos, R. H. ve Schaefer, J. A. (1984) The Crisis of Physical Illness: An Overview and Conceptual Approach. Moos, R. H. ve Tsu, V. D. (Ed.), Coping with Physical Illness içinde (3-25). Berlin: Springer.
  • Muthen, L. K., ve Muthen, B. O. (1998-2012). Mplus User’s Guide: Statistical Analysis with Latent Variables. Los Angeles, CA: Muthen & Muthen.
  • Newman, S.P. (1993). Coping with rheumatoid arthritis. Annals of the Rheumatic Diseases, 52, 553–554.
  • Özkan S., Armay, Z. (2007). Psiko-Onkoloji. Form Reklam Hizmetleri, İstanbul.
  • Richardson, C. E., Magson, N. R., Fardouly, J., Oar, E. L., Forbes, M. K., Johnco, C. J. ve Rapee, R. M. (2020). Longitudinal associations between coping strategies and psychopathology in pre-adolescence. Journal of Youth and Adolescence, 1-16.
  • Salkovskis, P. M., Rimes, K. A., Warwick, H. M. ve Clark, D. M. (2002). The Health Anxiety Inventory: development and validation of scales for the measurement of health anxiety and hypochondriasis. Psychological Medicine, 32, 843-53.
  • Sanavio, E. (1988). Obsessions and Compulsions: The Padua Inventory. Behaviour Research and Therapy, 26, 169-177.
  • Shevlin, M., ve Miles, J. N. V. (1998). Effects of sample size, model specification and factor loadings on the GFI in confirmatory factor analysis. Personality and Individual Differences, 25(1), 85–90. doi: 10.1016/S0191-8869(98)00055-5
  • Siva, A. N. (1991). Coping with distress, learned powerfulness and depression among infertile people. (Yayınlanmamış Doktora Tezi). Hacettepe Üniversitesi, Ankara, Türkiye. Solano, L.,Costa, M. ve Temoshok, L. (2001). An emotionally inexpressive (Type C) coping style influences HIV diseas progression at six and twelve month follow up. Psychology and Health, 17(5), 641.55.
  • Sprang, G. ve Silman, M. (2013). Posttraumatic Stress Disorder in Parents and Youth After Health-Related Disasters. Disaster Medicine and Public Health Preparedness, 7, 105-110. Stanislav, V. Kasl PhD & Sidney Cobb MD, MPH (1966) Health Behavior, Illness Behavior, and Sick-Role Behavior, Archives of Environmental Health: An International Journal, 12(4), 531-541. DOI: 10.1080/00039896.1966.10664421
  • Şenol-Durak, E., Durak, M. ve Elagöz, F.Ö (2010). Testing the Psychometric Properties of the Ways of Coping Questionnaire (WCQ) in Turkish University Students and Community Samples. Clinical Psychology and Psychotherapy, 18, 172-180.
  • Teasdale, E., Yardley, L., Schlotz, W. ve Michie, S. (2012). The importance of coping appraisal in behavioural responses to pandemic flu. British Journal of Health Psychology, 17, 44-59.
  • Tennen, H., Affleck, G., Armli, S. ve Carney, M.A (2000). A daily process approach to coping: linking theory, research and practise. American Psychologist, 55, 626-36.
  • Thuné-Boyle, I.C.V., Stygall, J., Keshtgar, M.R.S., Davidson, T.I. ve Newman, S.P. (2013). Religious/spiritual coping resources and their relationship with adjustment in patients newly diagnosed with breast cancer in the UK. Psycho-Oncology, 22(3), 646–658.
  • World Health Organization (2006). Constitution of the World Health Organization – Basic Documents, Forty-fifth edition, Supplement, Ekim, 2006.
  • Yılmaz, Ö. ve Dirik, G. (2018). Sağlık Bilişleri Anketi (SBA)’nin Türkçe versiyonunun psikometrik özelliklerinin incelenmesi. Nesne, 6(13), 337-366.
  • Zandifar, A., Badrfam, R.ve Yazdani, S. (2020). Prevalence and severity of depression, anxiety, stress and perceived stress in hospitalized patients with COVID-19. Journal of Diabetes and Metabolic Disorders, 1-8. https://doi.org/10.1007/s40200-020-00667-1

TÜBİTAK ULAKBİM Ulusal Akademik Ağ ve Bilgi Merkezi Cahit Arf Bilgi Merkezi © 2019 Tüm Hakları Saklıdır.